Dómstólaleit

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa haft samræði við Y á meðan hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var talið sannað að X hefði haft samræði við Y gegn vilja hennar og þar með gerst brotlegur við 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var hann dæmdur í 18 mánaða fangelsi og til að greiða Y 800.000 krónur í miskabætur.

H var ákærður fyrir fjárdrátt með því að hafa í starfi sínu sem fasteignasali í sex skipti dregið sér fjármuni, sem hann tók við hjá viðskiptavinum sínum vegna sölu á fasteignum, sem hann annaðist. Þá var hann enn fremur ákærður fyrir skjalafals. Fallið var frá ákæru fyrir einn ákærulið undir rekstri málsins í héraði. Þá var hann sýknaður af tveimur liðum í ákæru en sakfelldur fyrir brot samkvæmt öðrum ákæruliðum. Áfrýjun málsins varðaði einungis einn lið ákærunnar, sem H var sýknaður af í héraði, enda hafði H ekki áfrýjað dómnum fyrir sitt leyti. Þar var honum gefið að sök að hafa dregið sér andvirði húsbréfa, sem hann hafði tekið að sér að innleysa í tengslum við sölu á tiltekinni fasteign. Talið var að með umræddum ráðstöfunum hefði H slegið eign sinni á húsbréfin og ráðstafað þeim í eigin þágu en með því hefði hann gerst sekur um fjárdrátt. Var refsing ákærða fyrir þau fjögur brot, sem hann var sakfelldur fyrir, talin hæfileg 12 mánaða fangelsi en ekki þótti efni til að skilorðsbinda refsinguna.

K var gefið að sök að hafa ráðist að þáverandi eiginkonu sinni á sameiginlegu heimili þeirra og veitt henni tiltekna áverka. K viðurkenndi að hafa tekið konuna hálstaki en neitaði að hafa valdið henni þessum áverkum. Talið var nægilega sannað að konan hefði hlotið áverka á hálsi af völdum K. Með vísan til gagna málsins var talið ósannað að konan hefði gefið K tilefni til árásarinnar og að til átaka hafi komið milli þeirra. Var árásin alvarleg og átti K sér engar málsbætur. Var honum gert að sæta fangelsi skilorðsbundið í 3 mánuði.

J og S var gefið að sök skjalafals, fjársvik og fjárdráttur í viðskiptum með bifreiðar á bílasölu í eigu þeirra. J játaði sakargiftir að mestu leyti en S neitaði sök. Voru þau sakfelld fyrir þau brot sem þeim var gefið að sök fyrir utan að S var sýknuð af fjársvikum í einum ákærulið. Var þeim gert að greiða skaðabætur og sæta hvoru um sig fangelsi í 10 mánuði skilorðsbundið.

Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir líkamsárás. Dóminum var áfrýjað af hálfu ríkissaksóknara og X. Engin ný gögn voru lögð fyrir Hæstarétt. Málatilbúnaður ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti fólst einkum í því að lýsa efasemdum um réttmæti þess að gefa út ákæru í málinu og síðan að sakfella X, jafnframt því sem haldið var til streitu kröfu um að hann yrði sakfelldur og honum refsað. Engin haldbær skýring kom fram á þessum ákæruháttum við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti. Að svo vöxnu var talið að ákæruvaldinu hafi borið að krefjast sýknu samkvæmt meginreglu 112. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Málatilbúnaður ákæruvalds fyrir Hæstarétti væri þannig í slíkri mótsögn við þá afstöðu, sem hafi legið að baki því að ákæra var gefin út og fylgt var eftir fyrir héraðsdómi, að allur grundvöllur málsins hafi gjörbreyst. Samkvæmt þessu yrði að líta svo á að í raun væri fallið frá öllum fyrri röksemdum fyrir kröfugerð ákæruvalds. Af þessum sökum væri óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

X var ákærður fyrir tollalagabrot með því að hafa keypt áfengi sem hann hafi vitað að væri ólöglega innflutt og vopnalagabrot með því að eiga haglabyssu án þess að hafa öðlast skotvopnaleyfi. Fundust 238 lítrar af áfengi, sem var í 19 og 25 lítra plastbrúsum, í bifreið X, en haglabyssan á heimili hans. Enda þótt umbúnaður áfengisins og magn þess benti ekki til þess að um væri að ræða löglegan varning sem væri ætlaður til einkaneyslu var ekki talin fram komin næg sönnun að um væri að ræða ólöglegan innflutning á áfengi. Þar sem X var aðeins ákærður fyrir brot gegn tollalögum en ekki áfengislögum sýknaði héraðsdómur hann af þessum hluta ákærunnar og hafnaði kröfur ákæruvalds um upptöku á áfenginu. Hins vegar dæmdi héraðsdómur X til að greiða sekt í ríkissjóð fyrir vopnalagabrotið. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um meint brot X gegn tollalögum, en þeim þætti málsins sem laut að broti X á vopnalögum var ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

X var í héraðsdómi sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn þremur börnum. Fallist var á niðurstöðu héraðsdóms um sakhæfi ákærða og refsingu hans, en sakarmat dómsins sætti ekki endurskoðun fyrir Hæstarétti. Með hliðsjón af áliti tilkvaddra sérfræðinga og högum X þótti rétt að skilorðsbinda fullnustu refsingar hans í fimm ár. Með sömu rökum þótti nauðsynlegt, að X sætti á skilorðstímanum sérstöku eftirliti og umsjón samkvæmt 1. tl. 3. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 58. gr. sömu laga og 3. og 4. tl. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist.

I, A og E var gefið að sök að hafa smánað erlenda þjóð og erlent ríki opinberlega samkvæmt 95. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa varpað bensínsprengju síðla nætur á aðsetur bandaríska sendiráðsins og sendiherrans en töluverð ummerki voru á framhlið sendiráðsbyggingarinnar eftir eld og reyk. Sannað var að I hefði útbúið bensínsprengjuna og varpað henni á sendiráðið og að A og E hefðu verið með honum í för. Var I talinn aðalmaður en A og E hlutdeildarmenn. Tekið var fram að sú háttsemi að smána opinberlega erlenda þjóð eða ríki í skilningi 1. mgr. 95. gr. hegningarlaga yrði að fela í sér svívirðingu eða óvirðingu í garð þjóðarinnar með einum eða öðrum hætti sem ætlað væri að vekja athygli og eftirtekt og vera niðrandi og gefa til kynna fyrirlitningu og vansæmd. Yrði að telja þá háttsemi I að ráðast gegn framhlið bandaríska sendiráðsins með bensínsprengju, sem fremur virtist hafa verið ætlað að skilja eftir sig ummerki en valda verulegum spjöllum, til þess fallna að smána Bandaríkin, þjóðina sjálfa eða ráðamenn hennar, en sprengjan lenti á veggnum, örskammt frá skjaldarmerki og þjóðfána Bandaríkjanna. Taldist þetta athæfi opinber óvirðing í garð hinnar erlendu þjóðar enda framið á almannafæri og á opinberri byggingu sem er tákn ríkisins hér á landi og hluti þess samkvæmt viðurkenndum þjóðréttarreglum, sbr. 22. gr. Vínarsamningsins, sbr. lög nr. 16/1971 um aðild Íslands að alþjóðasamningi um stjórnmálasamband. Voru I, A og E því sakfelldir fyrir brot á 1. mgr. 95. gr. almennra hegningarlaga en A og E báru refsiábyrgð samkvæmt 1. mgr. 22. gr. sömu laga.

X var ákærður fyrir kynferðismök við stjúpdóttur sína. Fallist var á mat héraðsdóms um að framburður stúlkunnar væri trúverðugur. Það að stúlkan reyndist smituð af tveimur kynsjúkdómum sem X gekk með var talið styðja að um kynferðismök hefði verið að ræða. Þá væri ekkert komið fram sem benti til að það mat héraðsdóms væri rangt að frásögn X um frumkvæði telpunnar að kynferðismökum að honum sofandi væri mjög ótrúverðug. Að þessu virtu var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X og heimfærslu atferlis hans til refsiákvæða staðfest. Tekið var fram að X ætti sér engar málsbætur. Við ákvörðun refsingar bæri að líta til þess að hann braut gegn mjög ungri telpu, 6-7 ára að aldri, sem var stjúpdóttir hans og undir umsjá hans á heimili þeirra. Brást hann þannig með öllu trúnaðarskyldum sínum gagnvart henni. Atferli hans var gróft og náði yfir ekki skemmri tíma en eitt ár. Ljóst var af fyrirliggjandi gögnum að atferlið hafði valdið henni tjóni, sem hún kynni að búa lengi að, og mátti ákærða vera þetta ljóst. Óhjákvæmilegt væri einnig að hafa í huga framferði X eftir að upp um brotin komst en hann hefði ekki sýnt eftirsjá og reynt að varpa allri ábyrgð yfir á herðar telpunnar. Á hinn bóginn bæri að líta til þess að ákærði hefði ekki áður verið dæmdur fyrir brot gegn lögum. Með framanritað í huga þótti refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár og sex mánuði. Með hliðsjón af greinargerðum sérfræðinga sem höfðu annast stúlkuna og þess að það var virt honum til stórfellds gáleysis að hann lét sig það engu skipta að hann var með kynsjúkdóm sem hætt væri við að smitaðist við athæfi hans var hann gerður bótaábyrgur á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og dæmdur til að greiða stúlkunni 1.200.000 krónur í miskabætur.

Þ var ákærður fyrir ölvunarakstur en var sýknaður með dómi héraðsdóms 9. febrúar 2001. Taldi héraðsdómur ekki útilokað að Þ hefði neytt áfengis eftir að akstri lauk í þeim mæli, sem niðurstaða rannsóknar á blóði og þvagi gaf til kynna. Með dómi Hæstaréttar 17. maí 2001 var héraðsdómur ómerktur og með vísan til ákvæðis 5. mgr. 159. gr. laga um meðferð opinberra mála var lagt fyrir héraðsdómara að láta munnlega sönnunarfærslu fara fram á ný og fella síðan efnisdóm á málið. Var málið dæmt að nýju í héraði og skotið til Hæstaréttar. Taldi Hæstiréttur einsýnt að úrslit málsins hlytu að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar Þ og tveggja lögreglumanna fyrir dómi og hvernig skýrslur þeirra yrðu samræmdar þeim staðreyndum, sem fyrir lágu, þar á meðal um vegalengdir. Að fengnum ómerkingardómi Hæstaréttar hefði verið enn brýnni ástæða til þess en áður að neyta fyrir héraðsdómi heimildar síðari málsliðar 1. mgr. 5. gr. laga um meðferð opinberra mála til að láta þrjá héraðsdómara skipa dóm í málinu. Auk þessa þótti niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi framburðarins ekki nægilega skýr og ótvíræð og samningu dómsins áfátt að því leyti. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til 5. mgr. 159. gr. laga um meðferð opinberra mála þótti óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til munnlegrar sönnunarfærslu fyrir þremur héraðsdómurum og dómsálagningar að nýju.

X var saksóttur fyrir að hafa þrívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart drengnum A. Við skýrslugjöf hjá lögreglu hafði X viðurkennt tiltekna háttsemi gagnvart drengnum, sem hann tók aftur við meðferð málsins fyrir dómi og gaf á því skýringar. Við skýrslutöku hjá lögreglu skömmu síðar var einnig vísað til þessarar skýrslu, án þess að fram kæmu fyrirvarar af hálfu X. Ekki var fallist á frávísun málsins en krafist hafði verið frávísunar m.a. á grundvelli forms áfrýjunarstefnu, kröfugerðar ákæruvaldsins, ágripsgerðar og framlagðra matsgerða undir áfrýjun málsins. Aðfinnsluvert var talið að mat héraðsdóms á sönnunargildi eða trúverðugleika framburðar X fyrir dómi og á skýringum hans á fráhvarfi frá framburði hjá lögreglu, væri enn mjög óljóst og ómarkvisst en málinu hafði áður verið vísað heim í hérað sökum þessa. Var því talið nauðsynlegt að X kæmi fyrir Hæstarétt til skýrslugjafar. Varðandi framburð A taldi dómurinn að framburður hans væri stöðugur og trúverðugur og með hliðsjón af því og framburði hinna sérfróðu aðila sem komið höfðu að málinu, þótti ekkert fram komið sem gaf tilefni til að efast um trúverðugleika framburðar A. Þá var litið til þess að við skýrslutökur hjá lögreglu hafði þegar í upphafi komið fram sjálfstæð frásögn X um tvö tilvik sem kom mjög heim og saman við lýsingar A á því sem gerst hafði. Ekkert lá fyrir um að X hefði verið beittur þrýstingi við yfirheyrsluna og hafði verjandi hans verið viðstaddur hana. Þá þóttu skýringar X á fráhvarfi sínu frá umræddum framburði ótrúverðugar og fráleitar. Við sönnunarmat í málinu var því höfð hliðsjón af játningu X hjá lögreglu og síðari tilvísunar hans til þeirrar skýrslugjafar án athugasemda. Var X sakfelldur fyrir að hafa tvívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart A en varhugavert þótti að telja fram komna sönnun um eitt tilvik sem greindi í ákæru. Var X dæmdur til að sæta fangelsi í 12 mánuði, þar af 9 mánuði skilorðsbundna. Miskabótakröfu A var vísað frá Hæstarétti með vísan til 1. mgr. 173. gr. laga nr. 19/1991.

K var sakfelldur í héraði fyrir nauðgun, en auk þess fyrir eignapjöll, húsbrot og gripdeild. Var málinu áfrýjað af hálfu ákæruvalds til endurskoðunar á ákvörðun refsingar til þyngingar en einnig til greiðslu þeirra miskabóta, sem krafist var í ákæru. Ákærði áfrýjaði ekki héraðsdómi fyrir sitt leyti og kom sýknukrafa hans því ekki til álita fyrir Hæstarétti. Þar sem ekki reyndi á ákvæði 2. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 snerist málið eingöngu um ákvörðun viðurlaga og skaðabóta. Ljóst þótti, að atlaga K að stúlkunni, sem var unnusta hans, hefði verið óvenju hrottafengin og ofbeldi hans og hótanir um frekari ófarnað hefðu staðið yfir á þriðju klukkustund. Þröngvaði K stúlkunni ítrekað til samræðis og annarra kynferðismaka, hrinti henni niður brattan stiga og veitti henni stórfellda líkamlega áverka. Af atlögunni hlaut stúlkan einnig andlegt áfall, sem hafði reynst henni erfitt viðfangs og þungbært. Jafnframt var talið, að henni hafi verið verulegur háski búinn á meðan á aðförinni stóð. Rúmri viku eftir atburðina hafði K sjö sinnum í alvarlegum hótunum við stúlkuna með SMS-skilaboðum um ofbeldi í garð hennar og nánustu ættingja hennar. K, sem átti sér engar málsbætur, átti að baki langan sakarferil. Refsing hans, sem tiltekin var samkvæmt 77. og 78. gr. sömu laga, þótti hæfilega ákveðin fangelsi í fjögur ár og sex mánuði. Ákvörðun héraðsdóms um skyldu K til að greiða stúlkunni 1.000.000 krónur í miskabætur var staðfest um annað en vexti.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gagnvart sex heyrnarskertum stúlkum, en X, sem einnig var heyrnarskertur, var um fjögurra ára skeið starfsmaður félagsmiðstöðvar skólans, þar sem stúlkurnar voru nemendur. Á grundvelli játningar X og framburðar stúlkunnar A var talið sannað að X hefði á árinu 1989 eða 1990 fengið A, þá 8 eða 9 ára, til að girða niður um sig og hafi hann einnig girt niður um sig, sýnt henni kynfæri sín og fengið hana til að fróa honum uns honum varð sáðlát, sleikt kynfæri hennar og síðan reynt að hafa við hana samfarir. Var brotið talið varða við 1. málslið 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var X ákærður fyrir kynferðisbrot gegn B, en gegn eindreginni neitun hans þótti ekki fram komin sönnun þess að hann hefði gerst sekur um umrætt brot. Var X því sýknaður af ákæru um kynferðisbrot gegn B. Í þriðja lagi var X ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni C þegar hún var 12 eða 13 ára með því að hafa látið hana setjast í fang sér og strokið henni fyrir borgun í bifreið hans á afskekktum stað. Ekki þótti óvarlegt að telja að tilburðir X hefðu verið af kynferðislegum toga og var brotið talið varða við 2. málslið 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Þá var X einnig sakfelldur fyrir að hafa látið C nokkrum sinnum hafa þvaglát í glös og baðker á salerni félagsmiðstöðvarinnar og var brotið talið varða við 209. gr. almennra hegningarlaga. Í fjórða lagi var X ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni D, en gegn staðfastri neitun hans var ekki talið sannað að hann hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru og var X því sýknaður af ákæru um kynferðisbrot gegn D. Í fimmta lagi var X ákærður fyrir kynferðisbrot gegn E með því að láta hana í tvígang pissa í poka og boðið henni peninga fyrir í síðara skiptið. Á grundvelli játningar X og framburðar E var talið sannað að hann hefði gerst sekur um umrædda háttsemi og var brotið talið varða við 209. gr. almennra hegningarlaga. Þá var talið sannað að X hefði beðið E að girða niður um sig og setjast ofan á X er þau voru í bifreið hans og var brotið talið varða við 2. málslið 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Loks var X ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stúlkunni F, en hann var liðsmaður hennar hluta ársins 1998 er stúlkan var 14 ára. Á grundvelli játningar X var talið sannað að hann hefði sýnt F klámspólur á heimili sínu. Þá var einnig talið sannað að X hefði látið F hafa þvaglát í fötu á heimili hans og voru brot hans gegn F talin varða við 209. gr. almennra hegningarlaga. Var X dæmdur til fangelsisrefsingar, sem var að hluta til skilorðsbundin og til þess að greiða A, C, E og F miskabætur.

X var ákærður fyrir að hafa átt í kynferðissamabandi við þrettán ára gamla stúlku. Við aðalmeðferð fyrir héraðsdómi bar stúlkan, að X hefði komið til síðbúinnar fermingarveislu sinnar og þá verið kunnugt um tilefnið, en upplýsingar um þetta komu ekki fram í rannsóknargögnum lögreglu. Talið var, að fullt tilefni hefði verið til frekari skýringar þessa atriðis við meðferð málsins í héraði, en ekkert var vikið að þessu í niðurstöðum héraðsdóms. Þótti ekki verða séð, að héraðsdómari hefði lagt sérstakt mat á trúverðuleika framburðar stúlkunnar og væri mat hans á framburði X óskýrt. Að þessu virtu þótti ekki verða hjá því komist að ómerkja sýknudóm héraðsdóms og vísa málinu heim í hérað til nýrrar aðalmeðferðar og dómsálagningar.