Dómstólaleit

S höfðaði mál fyrir héraðsdómi og krafðist skaðabóta úr hendi T vegna nánar tilgreinds tjóns sem S taldi að T bæri ábyrgð á sem eini stjórnarmaður, framkvæmdastjóri, prókúruhafi og meirihlutaeigandi O ehf. en félagið hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Í dómi héraðsdóms var fallist á kröfu S. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála geti aðili dómsmáls verið hver sá einstaklingur, félag eða stofnun sem getur átt réttindi eða borið skyldur að landslögum. Um aðild til sóknar í einkamáli gildi enn fremur að sá einn geti með réttu höfðað mál sem sé rétthafi að þeim hagsmunum sem leitað sé úrlausnar um. Skortur á aðildarhæfi svo og vanreifun á aðildarhæfi og aðild leiði til frávísunar máls án kröfu. Í héraðsdómsstefnu höfðu engin rök verið færð fram fyrir aðildarhæfi S auk þess sem þar hefði ekki verið vikið að fyrirsvari hans svo sem áskilið sé í b-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Væri málatilbúnaður S að þessu leyti haldinn verulegum annmörkum. Þá þótti ekki nægilega ráðið af gögnum sem S lagði fram fyrir Landsrétti að hann gæti átt sjálfstæð réttindi eða borið skyldur samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Var málinu því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Ágreiningur málsaðila átti rót sína að rekja til fasteignakaupa A, en óumdeilt var að til kaupanna hafði hún nýtt söluandvirði fasteignar sem A og B höfðu átt í sameiningu, og kvaðst B eiga kröfu á hendur A af þeim sökum. Við skýrslugjöf í héraði breytti B þeim málatilbúnaði sem hann byggði á í stefnu og féll frá málsástæðu sem hann byggði á í héraði, en fyrir Landsrétti byggði hann á málsástæðu sem taldist of seint fram komin og raska grundvelli málsins. Að svo búnu varð að sýkna A af kröfu B og synja um staðfestingu kyrrsetningargerðar sýslumanns.

Þ höfðaði mál gegn GM og M og krafðist þess annars vegar að viðurkennt yrði að GM væri óheimilt að nota undir starfsemi sína tiltekinn veg að fasteigninni L2 og hins vegar að M væri óheimilt að ráðast í framkvæmdir á veginum að því leyti sem vegurinn liggur í landi L1. Með hinum kærða úrskurði var máli Þ vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að tilgangur málsóknar Þ væri að koma í veg fyrir að vegurinn væri notaður sem aðkoma fyrir starfsemi GM. Varðandi fyrri hluta kröfugerðar Þ sagði að vegurinn væri akvegur sem væri opinn almenningi og því ekki einkavegur GM. Þá yrði ekki talið að GM hefði starfsemi á veginum sem ráðið gæti umferð þar. Niðurstaða um kröfu Þ myndi því hvorki fela í sér að ráðið yrði til lykta ágreiningi málsins né hefði hún raunhæft gildi um réttarstöðu hans. Var krafan því ekki talin fullnægja skilyrðum 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun hennar staðfest. Um seinni hluta kröfugerðar Þ kom síðan fram að skilja yrði hana svo að Þ vildi meina M með öllu að ráðast í nokkrar framkvæmdir á veginum. Landsréttur benti á að í kæru Þ kæmi fram að með málsókninni væri ekki verið að leitast eftir að koma í veg fyrir að nánar greindir aðilar kæmust þar um. Svo þessir aðilar gætu farið um veginn mætti ætla að þörf yrði á viðhaldi. Ef fallist yrði á kröfuna kæmi það í veg fyrir að M, sem bæri ábyrgð á veghaldi vegarins samkvæmt 12. gr. vegalaga nr. 80/2007, gæti sinnt skyldum sínum til viðhalds. Var málatilbúnaður Þ að þessu leyti talinn vera á reiki og samræmast ekki kröfum d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Þá var einnig vísað til þess að krafa Þ væri í andstöðu við vilja sameigenda að jörðinni L2. Að virtum reglum um óskipta sameign og samaðild, hefði Þ verið rétt að stefna sameigendum sínum til að þola dóm um kröfuna. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun seinni hluta kröfu Þ því einnig staðfest.

Aðilar deildu um skaðabætur fyrir óbeint tjón sem O taldi sig hafa orðið fyrir er starfsmaður I ók á vinnuvél utan í skrokk flugvélar. Með dómi héraðsdóms var I sýknað af öllum kröfum O á þeim grunni að tjón hans væri ósannað. Í dómi Landsréttar var lýst hvernig málatilbúnaði O hefði verið háttað fyrir Landsrétti. Hefði O í greinargerð sinni gert fyrirvara um að hann hygðist leggja fram ný gögn sem enn væri verið að taka saman og að hann myndi rökstyðja kröfur sínar nánar á grundvelli þeirra. Hafi í greinargerð hans verið að finna upptalningu á heitum þessara viðbótarskjala ásamt stuttri samantekt um þau. Mótmælti I boðaðri gagnaframlagningu O og krafðist þess að til þeirra yrði ekki litið við úrlausn málsins. Þá hefði O lagt fram hin nýju gögn á síðasta degi sameiginlegs gagnaöflunarfrests aðila fyrir Landsrétti. Í dómi Landsréttar var rakið ákvæði 1. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og talið ljóst að gagnaframlagning O færi í bága við fyrirmæli ákvæðisins. Fram kom að um væri að ræða óvenjulega mikinn fjölda nýrra gagna sem teldu samtals hátt í 300 blaðsíður. Þótt ekki yrði litið svo á að með þeim hafi verið lagður nýr grunnur að málssókn O væri ljóst að með framlagningu þeirra færði hann fram nýjar skýringar á kröfum sínum og frekari röksemdir fyrir þeim. Ekki yrði annað séð en að flest gagnanna hafi legið fyrir þegar málið var höfðað í héraði. Jafnframt væri til þess að líta að við upphaf aðalmeðferðar hefði O lagt fram í bókun um endanlega og nokkuð breytta kröfugerð sína án þess að hún væri skýrð þar frekar. Telja yrði að allt fram að munnlegum málflutningi fyrir Landsrétti hafi málið verið stórlega vanreifað að þessu leyti af hálfu O. Við þessar aðstæður kæmi til álita að líta alfarið framhjá hinum nýju gögnum við úrlausn málsins og leysa úr því á grundvelli þeirra gagna sem lögð voru fram við meðferð þess í héraði. Á hinn bóginn væri O ekki að kollvarpa grundvelli málsins með því að bera fyrir sig nýjar málsástæður eða staðhæfingar um atvik þess. Að því virtu yrði ekki leyst úr málinu án tillits til hinna nýju gagna. Það yrði ekki með réttu lagi gert í fyrsta sinn fyrir Landsrétti, enda væri við það miðað að Landsréttur endurskoði úrlausnir héraðsdóms á sömu forsendum og mál væri dæmt þar. Með frávísun frá Landsrétti stæði héraðsdómur óhaggaður og heimild O til að áfrýja héraðsdómi öðru sinni til Landsréttar væri ekki fyrir hendi, sbr. lokamálslið 4. mgr. 154. gr. laga nr. 91/1991. Þótti því rétt svo sem háttaði sérstaklega til í málinu að vísa því frá héraðsdómi án kröfu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E ehf. gegn A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. var vísað frá dómi. Með málshöfðun sinni höfðaði E ehf. í sjötta sinn mál vegna ætlaðs tjóns K ehf. vegna tilgreindrar háttsemi varnaraðila. Landsréttur féllst á það með E ehf. að málatilbúnaður hans væri nú í því horfi að ekki væri ástæða til að vísa málinu í heild sinni frá dómi. Meðal annars kom fram í úrskurði réttarins að aðalkrafa E ehf. fullnægði áskilnaði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá fullnægðu þriðja, fjórða og fimmta varakrafa E ehf. áskilnaði sama ákvæðis og samrýmdust 2. mgr. 25. gr. sömu laga. Hins vegar fullnægðu fyrsta og önnur varakrafa E ehf. ekki áskilnaði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laganna, enda væri þar krafist greiðslu skaðabóta úr hendi varnaraðila án þess að lýst væri því tiltekna skaðaverki sem bæturnar ættu að koma fyrir. Var fyrstu og annarri varakröfu E ehf. því vísað frá héraðsdómi en að öðru leyti var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

A höfðaði mál gegn B á grundvelli 1. mgr. 10. gr. barnalaga nr. 76/2003 og gerði þá kröfu að hann yrði dæmdur faðir barnsins C að undangenginni mannerfðafræðilegri rannsókn, sbr. 15. gr. laganna. D var skráður faðir barnsins á grundvelli faðernisviðurkenningar samkvæmt 4. gr. barnalaga og undir rekstri málsins í héraði lagði B fram niðurstöðu skyldleikarannsóknar milli D og C sem gaf til kynna að D væri faðir barnsins. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á grundvelli vanreifunar af hálfu A. Í úrskurði Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að A hefði þurft að höfða málið gegn báðum foreldrum C og þá jafnframt að gera kröfu um vefengingu á faðerni barnsins. Með vísan til fyrirliggjandi gagna var einnig talið að A hefði ekki leitt nægar líkur að því að faðerni C væri ranglega ákvarðað samkvæmt faðernisviðurkenningu D þannig að efni væri til að raska friðhelgi fjölskyldunnar meira en hlotist hafi af málshöfðuninni, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Þrotabú Y ehf. höfðaði mál þar sem krafist var riftunar á tiltekinni ráðstöfun Y ehf. og L Ltd. og fébóta úr hendi L Ltd. L Ltd. lagði fram greinargerð í málinu þar sem einungis var krafist frávísunar málsins og málskostnaðar. Þeirri kröfu var hafnað. Í kjölfarið óskaði L Ltd. eftir fresti til að skila greinargerð um efnisvarnir, en þeirri beiðni var hafnað af héraðsdómi þar sem greinargerð L Ltd. hafði verið lögð fram eftir að fjórar vikur voru liðnar frá þingfestingu málsins. Var málið því dæmt á grundvelli krafna og málatilbúnaðar Y ehf. og staðfesti héraðsdómur riftun þrotabús Y ehf. á ráðstöfun til L Ltd. Fyrir Landsrétti krafðist L Ltd. aðallega sýknu af kröfum þrotabús Y ehf., sem var krafa sem ekki komst að fyrir héraðsdómi, og reisti þá kröfu á málsástæðum sem þar voru heldur ekki hafðar uppi og vísaði í því sambandi til heimildar í 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Landsréttar var rakið að L Ltd., sem naut lögmannsaðstoðar, bæri ábyrgð á því hvernig hann stóð að rekstri málsins í héraði. Var ekki talið unnt að fallast á að afsakanlegt væri að sýknukrafa L Ltd. og málsástæður henni til stuðnings hafi ekki verið hafðar uppi fyrir héraðsdómi og kom sú krafa og rök fyrir henni því ekki til álita fyrir Landsrétti á grundvelli 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna hans.