Ágreiningur málsaðila laut að lögmæti innheimtu H á farþegagjaldi samkvæmt 2. tölul. 2. mgr. 17. gr. hafnalaga nr. 61/2003 af G ehf. frá 2016 til 2023 og hvort grundvöllur gjaldtökunnar hefði verið í samræmi við ákvæði laganna og reglur um innheimtu þjónustugjalda. Landsréttur vísaði til þess að fjárhæð gjaldsins hefði í fyrstu byggst á samkomulagi stefnda við þriðja aðila sem kvað á um að gjaldið skyldi ákvarðast í tilteknu hlutfalli við tekjur viðkomandi vegna hvalaskoðunar. Taldi Landsréttur að slík tilhögun hefði ekki átt sér stoð í lögum og hefði stangast á við meginreglur laga um töku þjónustugjalda, þar sem krafist væri samhengis milli gjaldtöku og veittrar þjónustu. H bar því við að síðar hefði fjárhæð gjaldtöku af G ehf. tekið mið af því að umfang tengt hvalaskoðun næmi tilgreindu hlutfalli af heildarrekstrarkostnaði hafnarinnar. Landsréttur vísaði til þess að í hafnalögum væri í engu vikið að því að heimilt væri að haga gjaldtöku með þeim hætti. Þvert á móti væri þar miðað við að hvert gjald stæði undir tilteknum kostnaðarliðum sem lýst væri í 17. gr. laganna. Hefði H ekki rennt nægum stoðum undir málatilbúnað sinn um að gjaldtakan hefði á þessum tíma samrýmst ákvæðinu. Að þeirri niðurstöðu fenginni taldi Landsréttur að taka bæri til greina endurgreiðslukröfu áfrýjanda. Taldi Landsréttur að krafa áfrýjanda hefði ekki verið fyrnd, enda hefði áfrýjandi haft hluta hennar uppi sem skuldajafnaðarkröfu í fyrra dómsmáli milli aðila, og höfðað mál þetta innan sex mánaða frá því að því máli lyktaði, og hinn hluti kröfunnar hefði einnig verið ófyrndur þegar mál þetta var höfðað. Var aðalkrafa áfrýjanda því tekin til greina og aðalstefnda gert að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.
Aðilar deildu um lögmæti aflagjalds sem byggt var á e-lið 1. töluliðar 2. mgr. 17. gr. hafnalaga nr. 61/2003. V byggði á því að A væri skylt að greiða sér aflagjöld á grundvelli útgefinna reikninga fyrir þjónustu hafna V sem A hefði nýtt. A reisti málatilbúnað sinn aftur á móti á því að lagastoð skorti fyrir innheimtu aflagjalds af eldisfiski. Landsréttur rakti meðal annars að fyrrgreind gjaldtökuheimild næði til aflagjalds af sjávarafurðum en ákvæðið gerði jafnframt ráð fyrir að sjávarafurðir væru sjávarafli. Í hinum áfrýjaða dómi hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að orðið afli, í þessu tilviki sjávarafli, vísaði til veiða á villtum sjávardýrum, enda yrði ekki annað ráðið af lögskýringargögnum með frumvarpi til laga nr. 88/2010 um breytingu á hafnalögum nr. 61/2003 en að ákvæðum þess hefði verið ætlað að eiga við um heimild til innheimtu aflagjalds af sjávarútvegsfyrirtækjum. Fiskeldisfyrirtæki gætu ekki talist sjávarútvegsfyrirtæki í skilningi laga, enda stunduðu þau ekki sjósókn og öfluðu villtra dýra, einkum með fiskveiðum, eins og síðarnefnd fyrirtæki. Á þetta var fallist af hálfu Landsréttar og þar með að innheimta V á aflagjaldi af eldisfiski A hefði á þeim tíma, sem um ræddi í málinu, ekki stuðst við viðhlítandi lagaheimild. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur og V gert að greiða A málskostnað fyrir Landsrétti.
Stefnandi taldi álagningu farþegagjalda af hvalaskoðunarbátum ólögmæta af hálfu hafnarsjóðs og krafðist endurgreiðslu. Taldi dómurinn skýra lagaheimild standa til álagningar gjaldanna og ennfremur að álagningin uppfyllti þær kröfur sem gerðar hefðu verið í réttarframkvæmd til þjónustugjalda. Voru gögn málsins ekki talin bera annað með sér en að gjöldin væru ákvörðuð á rökréttum og sanngjörnum grunni. Var hafnarsjóður því sýknaður og stefnanda gert að greiða málskostnað.
Stefndi, sem stundar fiskeldi í sjó var sýknaður af fjárkröfu sveitarfélags vegna aflagjald, þar sem álagning gjaldsins taldist ekki hafa fullnægjandi lagastoð.
Deilt var um hvort lagaheimild væri fyrir álagningu og innheimtu svokallaðs aflgjalds fyrir innmötun raforku á flutningskerfi raforku sem stefnanda var gert að greiða stefnda, Landsneti hf. Var það niðurstaða dómsins að í gildandi raforkulögum væri ekki að finna lagaheimild fyrir innheimtu gjaldsins.
H er í eigu N og annast rekstur hafna á Húsavík, Kópaskeri og Raufarhöfn og innheimtir gjöld samkvæmt gjaldskrám sem sjóðurinn setur. H gaf út reikninga til G ehf., sem rekur ferðaþjónustu með hvalaskoðun að meginstarfsemi, vegna farþegagjalda á árunum 2008 til 2019. Ágreiningur reis milli aðila um greiðslu gjaldanna og höfðaði H mál á hendur G ehf. Héraðsdómur féllst á það með G ehf. að málið lyti að kröfum H vegna ógreiddra reikninga vegna áranna 2008, 2010 og 2015. Kröfur vegna áranna 2008 og 2010 voru taldar fyrndar þegar málið var höfðað og sýknaði héraðsdómur G ehf. því af aðalkröfu H en dæmdi G ehf. til greiðslu á reikningi vegna ársins 2015 í samræmi við varakröfu H. Landsréttur tók til skoðunar hvort H hefði haft aðildarhæfi. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt 13. gr. hafnalaga nr. 61/2003 skyldi höfn í eigu sveitarfélags sem hefur sérstaka hafnarstjórn rekin sem opinbert fyrirtæki. Þá lægi fyrir að rekstri og efnahag hafnar skyldi haldið aðgreindum og tekjum og eignum hennar eingöngu varið í þágu hafnarinnar samkvæmt 16. gr. hafnalaga. Samkvæmt þessu yrði að leggja til grundvallar að H væri sjálfstæður lögaðili sem annaðist rekstur hafna í eigu sveitarfélagsins N í samræmi við hafnalög og gæti því borið skyldur og átt réttindi samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fyrir Landsrétti var einungis til úrlausnar krafa N, sem tekið hafði við aðild málsins af H, samkvæmt reikningi vegna ársins 2015. Deildu aðilar um það hvort krafa N vegna farþegagjalda á árinu 2015 hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað 29. desember 2019. Í dómi Landsréttar kom fram að miða yrði við að fyrningarfrestur á kröfu N vegna farþegagjalda hefði byrjað að líða strax í kjölfar mánaðarlegs skilafrests á upplýsingum um farþegafjölda samkvæmt 22. gr. gjaldskrár H. Allar kröfur N vegna farþegagjalda fyrir fyrstu 11 mánuði ársins 2015 hafi því verið fyrndar er málið var höfðað. Þá lægju engar upplýsingar fyrir um það í málinu að G ehf. hefði flutt farþega í desember 2015 og í reikningnum væri enga sundurgreiningu að finna á farþegafjölda eftir mánuðum. Var G ehf. því sýknaður af kröfum N.
Máli vísað frá dómi vegna vanreifunar.
Ágreiningur málsaðila á rætur að rekja til samnings R og þáverandi lóðarhafa á nánar tilgreindu svæði í Reykjavík. Í samningnum gengust lóðarhafar undir þá skyldu að greiða innviðagjald sem ætlað var til að standa straum af uppbyggingu svæðisins til íbúðabyggðar. S ehf. keypti nánar tilgreinda lóð á svæðinu af V ehf. og greiddi R 120.101.383 krónur. Í kjölfarið gaf R út byggingarleyfi á lóðinni. Í málinu krafðist S ehf. endurgreiðslu fjárhæðarinnar þar sem félagið taldi greiðsluna fela í sér ólögmæta gjaldtöku. R vísaði til þess að innviðagjald sem S ehf. var gert að greiða byggði á frjálsum samningi sem lyti almennum reglum samninga- og kröfuréttar. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að líkt og gert væri ráð fyrir í 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga öfluðu sveitarfélög sér ekki eingöngu tekna með hefðbundnum þjónustugjöldum og sköttum. Væri þar almennt um að ræða tekjur sem aflað væri á sambærilegum grundvelli og einkaréttarlegir aðilar. Leiddi það til þess að sjónarmið um skattheimtu og þjónustugjöld vikju og reglur einkaréttarins tækju við. Telja yrði að í framangreindu samkomulagi R og þáverandi lóðarhafa hefði falist ráðstöfun einkaréttarlegra réttinda sem í lóðunum fólust. Innviðagjaldinu yrði hvorki jafnað til skatta né þeirra þjónustugjalda sem ekki verða á lögð nema samkvæmt skýrri lagaheimild. Heimta gjaldsins yrði því hvorki talin fara í bága við lögmætisregluna né ákvæði 40., 77. og 2. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki talið að R hefði brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar um jafnræði, málefnaleg sjónarmið og meðalhóf við gerð samkomulagsins og innheimtu innviðagjaldsins. Var R því sýknuð af kröfum S ehf. um endurgreiðslu innviðagjaldsins.
Aðilar deildu um álagningu og innheimtu farþegagjalda vegna hvalaskoðunar. Stefnandi krafðist greiðslu ógreiddra reikninga vegna hvalaskoðunar, en stefndi bar fyrir sig fyrningu auk þess sem hann dró lögmæti gjaldsins í efa. Fallist var á að kröfur stefnanda væru fyrndar að hluta, en sjónarmiðum um ólögmæti gjaldsins var hafnað. Stefnda gert að greiða kröfu stefnanda að því leyti sem hún var ekki fyrnd.
Stefndi var sýknaður af dómkröfum stefnanda sem byggðu á ólögmætri töku þjónustugjalda vegna svokallaðs yfirmats sem sannarlega fór ekki fram hjá stefnanda. Komst dómurinn hins vegar að þeirri niðurstöðu að fallast bæri á með stefnda að umrætt gjald í 2. mgr. 16. gr. laga nr. 96/1997 væri í reynd gild skattlagningarheimild og að skattheimtan hjá stefnanda hefði verið til samræmis við hana.
Stefndi var sýknaður af dómkröfum stefnanda sem byggðu á því að stefnandi hefði sætt ólögmætri töku þjónustugjalda. En sýnt þótti fram á það að gjaldtökuheimildir í stjórnvaldsfyrirmælum hefðu uppfyllt nægilega skilyrði í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997 um raunkostnað sem áskilið viðmið fyrir umþrætt eftirlitsgjald við heilbrigðisskoðun hjá stefnanda.
O sf. krafðist nauðungarsölu á sex eignarhlutum A ehf. í nánar tilgreindri húseign vegna ógreiddra vatns- og fráveitugjalda. Voru nauðungarsölubeiðnir O sf. teknar fyrir hjá sýslumanni en afturkallaðar áður en til byrjunar uppboðs kom þar sem A ehf. hafði greitt kröfur samkvæmt þeim. Í málinu krafðist A ehf. skaðabóta úr hendi O sf. á grundvelli 86. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Byggði krafa hans aðallega á því að í lögum nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga og 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna hefði ekki falist fullnægjandi lagastoð fyrir álagningu gjaldanna. Talið var að viðhlítandi grundvöllur hefði verið lagður fyrir heimild O sf. til að leggja á A ehf. vatns- og fráveitugjald og að gjöldin skyldu ákveðin á grundvelli fastrar krónutölu annars vegar eða breytilegs gjalds á hvern fermetra hins vegar. Af því og aðstæðum að öðru leyti leiddi jafnframt að leggja mætti til grundvallar að forsendur gjaldskráa O sf. fyrir töku gjaldanna hefðu verið nægilega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalds. Voru því hvorki talin uppfyllt skilyrði bótaskyldu samkvæmt 86. gr. laga nr. 90/1991 vegna nauðungarsölubeiðna O sf. né skyldu til endurgreiðslu oftekinna gjalda samkvæmt lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Var O sf. því sýknað af kröfu A ehf.
Í málinu krafðist B ehf. endurgreiðslu ætlaðra oftekinna gjalda vegna innflutnings félagsins á grænmeti og ávöxtum á nánar tilgreindu tímabili, en málsaðila greindi á um lögmæti svonefnds eftirlitsgjalds sem var innheimt á grundvelli reglugerðar nr. 525/2007 um innheimtu eftirlitsgjalds af innflutningi plantna, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 51/1981 um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum á plöntum. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að draga yrði þá ályktun af forsögu gjaldtökuheimildarinnar sem og þær reglur er giltu um álagningu þjónustugjalda að ráðherra væri heimilt að ákveða fjárhæð eftirlitsgjaldsins með reglugerð þannig að tekjur af gjaldinu stæðu undir kostnaði við alla vinnu sem væri í nánum efnislegum tengslum við þær eftirlitsaðgerðir sem kveðið væri á um í reglugerð nr. 189/1990 um innflutning og útflutning á plöntum og plöntuafurðum. Á hinn bóginn yrði greiðendum gjaldsins ekki gert að standa straum af kostnaði við vinnu sem félli utan þess sem síðastgreind reglugerð mælti fyrir um. Með hliðsjón af tilhögun gjaldtökunnar og að virtu því að umþrætt eftirlitsgjald hefði staðið alfarið undir starfsemi plöntueftirlits, sem hefði einnig tekið til annarra þátta en innflutnings á plöntum og plöntuafurðum, var fallist á með B ehf. að gjaldtakan sem kveðið hefði verið á um í reglugerð nr. 525/2007 ætti sér ekki lagastoð. Var Í því gert að greiða B ehf. umkrafða fjárhæð.
I ehf. höfðaði mál á hendur Í og krafðist annars vegar skaðabóta og hins vegar endurgreiðslu oftekinna gjalda vegna tjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna ítrekaðrar hækkunar á svonefndu tollafgreiðslugjaldi farþegaflugvéla utan almenns tollafgreiðslutíma. Í málinu hélt I ehf. því fram að hækkun gjaldsins eftir tiltekið tímamark ætti sér ekki stoð í tollalögum nr. 88/2005 og að innheimta þess fæli því í sér ólögmæta gjaldtöku, en Í taldi gjaldið og ákvörðun um fjárhæð þess innan marka heimildar 1. mgr. 195. gr. sömu laga. Deildu aðilar einkum um hvernig skilgreina bæri orðin „tollafgreiðsla flugvélar“ og hvaða verkefni og kostnaðarliðir féllu þar undir. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af efni 1. töluliðar 1. mgr. 195. gr. tollalaga, sbr. og 3. mgr. greinarinnar, og að gættri þeirri afmörkun sem væri að finna í lögskýringargögnum um gjaldtökuheimildina, bæri að leggja til grundvallar rúma merkingu við túlkun framangreindra orða. Í orðunum fælist því slík afgreiðsla á vélinni sjálfri, en einnig tollafgreiðsla, og tollskoðun, ef þyrfti, á áhöfn og farþegum auk meðferðar og úrvinnslu mála sem upp kæmu við þessi verkefni að því leyti sem þau væru unnin utan almenns tollafgreiðslutíma. Þá yrði einnig felld undir þessi orð sú vinna sem áætla mætti að greiningardeild þyrfti að inna af hendi við skipulagningu á mannaflaþörf og öðrum viðbúnaði við tollafgreiðsluna hverju sinni. Með hliðsjón af framangreindu var talið að forsendur gjaldskráa tollstjóra fyrir töku umrædds gjalds hefðu verið nægjanlega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalds. Var Í því sýknað af kröfum I ehf.
C ehf. hefur með höndum starfsemi sem felst í skráningu og miðlun upplýsinga um fjárhagsmálefni og lánstraust og ýmsa þjónustu því tengdu og hefur um langt skeið keypt upplýsingar og gögn hjá opinberum aðilum, þ. á m. Þ, og miðlað þeim áfram til viðskiptavina sinna gegn endurgjaldi. Gerðu C ehf. og forveri Þ með sér þrjá samninga þessu tengdu og í þeim öllum var mælt fyrir um að fyrir aðgang að hlutaðeigandi upplýsingum skyldi C ehf. greiða í samræmi við ákvæði gildandi laga, reglugerða eða gjaldskráa. C ehf. höfðaði mál á hendur Í og Þ og krafðist endurgreiðslu allra gjalda sem hann hefði greitt Þ á tilgreindu tímabili þar sem gjöldin hefðu ýmist verið innheimt án viðhlítandi lagastoðar eða heimildar í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að með samningunum hefði C ehf. skuldbundið sig að einkarétti til að greiða það endurgjald fyrir afnot upplýsinganna sem samningarnir kváðu á um. Jafnframt skírskotaði rétturinn til þess að það væri ekki á færi annars en löggjafans að gera breytingar á endurgjaldi fyrir nánar skilgreinda þjónustu ríkisstofnunar sem væri fastákveðið í lögum og væri slíkt endurgjald ákveðið í reglugerð eða gjaldskrá yrði slík gjaldtökuheimild að eiga sér viðhlítandi lagastoð og samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku þjónustugjalda. Þá vísaði Hæstiréttur til þess endurgjald fyrir endurnot upplýsinga samkvæmt 7. mgr. 27. gr. upplýsingalaga nr. 50/1996 tæki til kostnaðar, ásamt sanngjörnum hagnaðarhluta, sem yrði að tengjast meðferð hlutaðeigandi gagna hvort sem það væri vegna upphaflegrar söfnunar eða framleiðslu þeirra eða þess að liðkað væri fyrir endurnotkun þeirra með fjölföldun eða dreifinu og hafði rétturinn í því samhengi hliðsjón af fyrirmælum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/98/EB frá 17. nóvember 2003 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, sbr. dóm dómstólsins 16. desember 2013 í máli nr. E-7/13. Hæstiréttur tók í fyrsta lagi afstöðu til endurgreiðslukröfu vegna gjalda á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember sama ár fyrir upplýsingar sem sóttar voru úr þinglýsingabókum með vélrænum fyrirspurnum, nánar tiltekið veðbókarvottorð fyrir fasteignir og ökutæki úr þinglýsabók. Talið var að þar sem löggjafinn hefði ákveðið endurgjald fyrir þessar upplýsingar gæti gjaldið ekki talist ofgreitt í merkingu 1. mgr. 1. gr. laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Einnig var hafnað endurgreiðslukröfu vegna gjaldskyldu fyrir uppflettingar á eignum eftir kennitölu eiganda og uppflettingar á tölvuskjá við svonefnda fasteignaleit. Vísað var til þess að gjaldtakan hefði stuðst við gjaldskrá sem átti sér ótvíræða lagastoð og að gögn málsins bæru ekki með sér að með henni hefði verið innheimt hærra gjald en nægði til að standa straum af þeim kostnaði sem almennt hlaust af því að veita þjónustuna. Í öðru lagi var um að ræða tímabilið 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna vélrænna fyrirspurna úr þinglýsabók ökutækja, sem C ehf. kvað vera án lagaheimildar og án þess að eiga sér stoð í gjaldskrá. Hæstiréttur taldi að gjaldtakan hefði átt sér stoð í 24. gr. laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna, svo og að ljóst mætti vera að Þ hefði stuðst við tilgreint ákvæði í gjaldskrá nr. 1174/2008 vegna þjónustu Fasteignaskrár Íslands, sem sett var á grundvelli lagaákvæðisins. Var endurgreiðslukröfunni að þessu leyti hafnað með skírskotun til þess að C ehf. hefði undirgengist einkaréttarlega skuldbindingu um að greiða Þ fyrir aðgang að upplýsingunum og hefði C ehf. ekki getað vænst þess að afnotin yrðu honum endurgjaldslaus á gildistíma samningsins. Við gildistöku samningsins hefði löggjafinn ákveðið tiltekið gjald fyrir hlutaðeigandi þjónustu og þótt gjaldtakan sem endurgreiðslukrafan laut að hefði verið hærri gæti hún ekki talist óhófleg. Í þriðja lagi var um að ræða gjöld 1. janúar 2009 til 31. desember 2011 vegna sex nánar tilgreindra gjalda, sem reist var á gjaldskrá nr. 1174/2008. Hæstiréttur vísaði til þess að í lögum nr. 6/2001 fælist heimild Þ til töku þjónustugjalda og yrði skýring lagaákvæðanna og beiting þeirra í gjaldskrá að samrýmast grundvallarreglum og sjónarmiðum um töku slíkra gjalda. Taldi rétturinn að nægilega traustir útreikningar hefðu legið til grundvallar þeim áætlunum, sem fjárhæð hlutaðeigandi gjalda byggði á, og að kostnaðarliðir hefðu verið í efnislegum tengslum við þá þjónustu sem gjaldtökunni væri ætlað að standa undir. Væru forsendur gjaldskrárinnar fyrir töku gjaldanna því taldar nægjanlega traustar og samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalda. Voru Í og Þ því sýknaðir af endurgreiðslukröfu C ehf.
Sveitarfélagið F höfðaði mál á hendur Í og Þ til endurgreiðslu ætlaðra oftekinna gjalda, en málsaðila greindi á um lögmæti svonefndra fasteignamatsgjalda sem F hafði verið gert að greiða Þ á grundvelli gjaldskrár nr. 1174/2008 vegna þriggja gjaldára. Upphaf málsins var nánar tiltekið að rekja til samkomulags frá árinu 2003 vegna stofnunar og reksturs álvers í Reyðarfirði, þar sem meðal annars var kveðið á um tilgreint hundraðshlutfall fasteignaskatts til F sem lagður yrði á allar byggingar, húsnæði, mannvirki og lóð sem F sf. ætti eða leigði. Árið 2009 lét forveri Þ meta byggingar A sf. á Reyðarfirði, skrá virði þeirra í fasteignaskrá og hóf í kjölfarið gjaldtöku á þeim grundvelli gagnvart F, sem barst reikningur í janúar 2010 fyrir afnot af matsstofni fasteignarskrár vegna ársins 2009. Var það í fyrsta sinn sem F var krafinn um greiðslu fasteignamatsgjalds vegna bygginga álversins til viðbótar gjaldi vegna annarra fasteigna í sveitarfélaginu og þrefaldaðist reikningurinn í samanburði við það sem áður hafði verið. Hafnað var aðalkröfu F, sem laut að kröfu um endurgreiðslu allrar fjárhæðarinnar sem innt hefði verið af hendi í þágu fasteignamatsgjalds. Í því samhengi var ekki talið að með gjaldskránni hefði stofnkostnaði við skráningar- og matskerfi fasteignamats ásamt álagningarkerfi verið velt yfir á sveitarfélögin í landinu, svo sem F hafði haldið fram. Þá var að virtum gögnum málsins talið að forsendur gjaldskrárinnar fyrir töku gjaldsins væru nægjanlega traustar og samkvæmt því samrýmanlegar grundvallarreglum og sjónarmiðum um fjárhæð þjónustugjalda. Á hinn bóginn var tekin til greina varakrafa F, sem reist var á því að F nýtti sér ekki fasteignamat Þ sem gjaldstofn til að leggja fasteignaskatt á A sf. Var í því samhengi litið til þess að F hefði engin afnot af fasteignamati og kerfi þess til álagningar fasteignaskatta og gjalda vegna álversins og því hefði engin slík þjónusta verið innt af hendi af hálfu Þ er veitti rétt til töku þjónustugjalda. Talið var að stofn til álagningar fasteignaskatta vegna fasteigna álversins í Reyðarfirði væri bundinn í lögum nr. 12/2003 um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði, sem væru sérlög um það efni, en réðust ekki af fasteignamati þeirra virtu samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga og viðeigandi ákvæða laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna, svo sem almennt tíðkaðist um fasteignir í landinu. Því var talið að sú einhliða ákvörðun forvera Þ að virða fasteignir álversins til fasteignamats samkvæmt lögum nr. 6/2001 hefði verið umfram lagaskyldu og gæti ekki veitt Þ rétt til að krefja F um greiðslu gjalds fyrir það verk á grundvelli gjaldskrárinnar.
O höfðaði mál gegn I ehf., L hf. og G ehf. vegna álagningar fráveitugjalds á tiltekna fasteign. Hluti fasteignarinnar var tengdur fráveitukerfi O en aðrir hlutar hennar voru tengdir öðru fráveitukerfi. Greindi aðila á um hvort O hefði verið heimilt að leggja fráveitugjald á alla fasteignina miðað við heildarfermetrafjölda hennar eða einungis fermetrafjölda þess hluta sem sannanlega var tengdur fráveitukerfi O. Að virtu orðalagi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009, um uppbyggingu og rekstur fráveitna, eins og það yrði skýrt í ljósi lögskýringargagna, var talið að um fráveitugjald samkvæmt lögunum færi eftir reglum sem um þjónustugjöld giltu. Af þessu eðli gjaldsins var talið leiða að það yrði ekki lagt á nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar. Samkvæmt þessu þótti óheimilt að heimta fráveitugjaldið vegna hluta fasteignarinnar er málið laut að sem ekki voru tengdir fráveitukerfi O. Voru I ehf., L hf. og G ehf. því sýknað af kröfu O.
OR krafðist þess að úrskurður innanríkisráðuneytisins, um að fella úr gildi ákvörðun OR um álagningu vatnsgjalds á fasteign R, yrði ógiltur. OR hafði lagt vatnsgjald á fasteignina fyrir árið 2011 þegar húsið varð fokhelt í byrjun þess árs en fasteignin var ekki tengd við vatnsveitu OR fyrr en í apríl sama ár. Byggði OR á því að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004 hefði henni verið heimilt að krefja R um greiðslu vatnsgjalds þegar á þeim tíma er R hefði getað tengt eignina við vatnsveituna, án tillits til þess hvort hann hafi gert það. Að virtu orðalagi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004, eins og það yrði skýrt í ljósi lögskýringargagna, var talið að um vatnsgjaldið færi eftir þeim reglum sem gilda um þjónustugjöld. Af því eðli gjaldsins leiddi að það yrði ekki lagt á nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar. Hefði því verið óheimilt að heimta vatnsgjaldið áður en R naut þjónustunnar með því að eign hans yrði tengd við vatnsveituna. Var R því sýknaður af kröfu OR.
Orkuveita Reykjavíkur (
Arnar Þór Stefánsson hrl)
gegn
Sigurði H. Magnússyni, Eyrúnu Ósk Magnúsdóttur og innanríkisráðuneytinu til réttargæslu (enginn)
OR krafðist þess að úrskurður innanríkisráðuneytisins, um að fella úr gildi ákvörðun OR um álagningu vatnsgjalds á bílskúr í eigu S og E, yrði ógiltur. Byggði OR á því að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004 hefði henni verið heimilt að krefja S og E um greiðslu vatnsgjalds þegar á þeim tíma er þau hefðu getað tengt bílskúrinn við vatnsveitu OR, án tillits til þess hvort þau hafi gert það. Að virtu orðalagi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 32/2004, eins og það yrði skýrt í ljósi lögskýringargagna, var talið að um vatnsgjaldið færi eftir þeim reglum sem gilda um þjónustugjöld. Af því eðli gjaldsins leiddi að það yrði ekki lagt á nema gjaldandi fengi þá þjónustu sem svaraði til gjaldtökunnar. Hefði því verið óheimilt að heimta vatnsgjaldið vegna bílskúrsins sem ekki var tengdur við vatnsveituna. Voru S og E því sýknuð af kröfu OR.
Í ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 væri ólögmæt og H hf. fyrir árið 1999. Tekið var fram að ekki væri deilt um gjaldskyldu félaganna samkvæmt þágildandi 3. mgr. 2. gr. lyfjalaga nr. 93/1994. Á hinn bóginn hefði ákvæðið ekki falið í sér heimild fyrir heilbrigðisráðherra til að láta innheimta lyfjaeftirlitsgjöld fyrir árin 1997-1999 einungis á grundvelli greinargerðar ráðgjafa um kostnaðargreiningu og útreikning gjaldskrár vegna veittrar þjónustu. Hefði ráðherra borið samkvæmt lagafyrirmælum og dómvenju að setja reglugerð, sem hefði að geyma nánari reglur um grundvöll álagningar og innheimtu eftirlitsgjalda og birt væri í samræmi við fyrirmæli laga nr. 64/1943 um birtingu laga og stjórnvaldaerinda. Var því fallist á kröfur Í ehf. og H hf. Stefnendur málsins eru Ísrann ehf., kt. 431078-1129, Heiðmörk 59, Hveragerði, og Hagræði hf., kt. 650299-2499, Suðurlandsbraut 8-12, Reykjavík, en stefndi er íslenska ríkið. Jóni Kristjánssyni heilbrigðismálaráðherra er stefnt fyrir þess hönd. Málið er höfðað með stefnu dagsettri 14. febrúar sl., sem árituð er um birtingu af ríkislögmanni 15. sama mánaðar. Það var þingfest hér í dómi 19. febrúar sl., en dómtekið 10. júní að afloknum munnlegum málflutningi. Stefnendur gera eftirfarandi dómkröfur: Stefnandinn Ísrann ehf. gerir þá kröfu, að viðurkennt verði með dómi, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 sé ólögmæt. Stefnandinn Hagræði hf. krefst þess, að viðurkennt verði með dómi, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árið 1999 sé ólögmæt. Stefnendur krefjast þess enn fremur, að stefndi verði dæmdur til að greiða hvorum þeirra um sig málskostnað að mati dómsins. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi þeirra in solidum að mati réttarins. Til vara krefst stefndi lækkunar á kröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður. Málavextir, málsástæður og lagarök. Lyfjastofnun hafi krafið Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, um greiðslu lyfjaeftirlitsgjalda vegna áranna 1997-1999 með bréfi, dagsettu 29. mars 2001. Stefnandi, Hagræði hf., sem reki lyfjabúðir undir heitinu Lyf og heilsa, hafi tekið við rekstri apóteks í Hveragerði hinn 1. febrúar 1999, en frá og með 1. janúar 1997 til þess tíma hafi stefnandinn, Ísrann ehf., rekið apótekið. Lögmaður stefnanda hafi með bréfi, dagsettu 6. desember 2001, tilkynnt heilbrigðisráðuneytinu um þá afstöðu stefnenda, að rekstraraðili einn bæri ábyrgð á greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds á þeim tíma er gjöldin féllu til. Í bréfi heilbrigðisráðuneytisins, dagsettu 10. desember 2001, sé lýst þeirri skoðun, að Hagræði hf. verði aðeins krafið um lyfjaeftirlitsgjald fyrir það tímabil, sem félagið hafi verið rekstraraðili að Lyf og heilsu, Hveragerðisapóteki, ef ekki hafi um annað verið samið. Því liggi fyrir, að stefnandi, Ísrann ehf., verði krafinn um greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 og stefnandi, Hagræði hf., fyrir árið 1999, verði fallist á það með stefnda, að greiðsluskylda sé á annað borð fyrir hendi. Lyf og heilsa, Hveragerðisapótek, hafi verið krafin í einu lagi um greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds fyrir margnefnd ár 1997-1999, en í ljós sé leitt, að stefnendur beri ábyrgð á greiðslu þess gjalds, sem Lyf og heilsa, Hveragerðisapótek, sé krafið um. Því sé ljóst, að skilyrði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, (eftirleiðis eml.), þar sem lyfjaeftirlitsgjald fyrir árin 1997-1999 hafi verið lagt á Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, sbr. bréf frá 29. mars 2001. Málssókn stefnenda eigi rætur að rekja til þess sama atviks, að lyfjaeftirlitsgjald fyrir árin 1997-1999 hafi verið lagt á Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, sbr. bréf frá 29. mars 2001 og telja. Því sé augljóst, að skilyrði 1. mgr. 19. gr. eml., séu fyrir hendi. Sameiginlegar málsástæður stefnenda vegna álagningar lyfjaeftirlitsgjalds 1997-1999. Stefnendur byggja í fyrsta lagi á því, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997-1999 sé of seint fram komin og samrýmist ekki ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hafi þeir haft réttmæta ástæðu til að ætla, að álagningu lyfjaeftirlitsgjalda fyrir þessi ár hafi verið lokið á árinu 2001 og verði þeim því ekki gert standa skil á umkröfðu gjaldi. Vísi stefnendur um þessi sjónarmið til dóms Hæstaréttar, H. 1984. 560, sem og þeirra sjónarmiða, sem liggja til grundvallar 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Stefnendur styðja málsókn sína með vísan til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um friðhelgi eignaréttarins, sbr. 10. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, en vísa auk þess til meginreglna stjórnsýsluréttar, einkum til þeirra meginreglna, sem gildi um álagningu þjónustugjalda. Einnig vísa stefnendur til meginreglna stjórnsýsluréttar um endurupptöku mála og afturköllun, sbr. m. a. 24. og 25. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá styðja stefnendur kröfur sínar með tilvísun til lyfjalaga nr. 93/1994, eins og þau voru fyrir breytingu með lögum nr. 108/2000, sérstaklega 3. mgr. 2. gr. laganna, svo og til reglugerðar nr. 325/1996, um eftirlitsgjald vegna lyfjaeftirlits fyrir árið 1996. Um heimild til samlagsaðildar byggja stefnendur á 19. gr. eml., en styðja málskostnaðarkröfu sína með vísan til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála. Þessi niðurstaða leiðir til þess, að óþarft er að taka afstöðu til annarra málsástæðna málsaðila. Samkvæmt framansögðu ber því að fallast á kröfu stefnenda, eins og nánar er kveðið á um í dómsorði. Þessi úrslit málsins leiða til þess, með vísan til 1. tl. 130. gr. eml., að stefnda ber að greiða stefnendum málskostnað, sem þykir hæfilegur miðað við umfang málsins 400.000 krónur. Þar af ber stefnandanum, Ísrann ehf., 2/3 hlutar af tildæmdum málskostnaði, en stefnandanum Hagræði hf., 1/3 hluti tildæmds málskostnaðar. Skúli J. Pálmason héraðsdómari dæmdi þetta mál. Dómsorð: Viðurkennt er, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998, sem snýr að stefnandanum, Ísrann ehf., sé ólögmæt. Viðurkennt er, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árið 1999, sem varðar stefnandann, Hagræði hf., sé ólögmæt. Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnandanum, Ísrann ehf., 2/3 hluta af 400.000 krónum í málskostnað, en stefnandanum, Hagræði hf., 1/3 þeirrar fjárhæðar.
T ehf. krafði Í um skaðabætur vegna kostnaðar sem það taldi sig hafa orðið fyrir vegna vinnu við að fá endurgreidda kröfu vegna ætlaðrar ólögmætrar gjaldtöku. Ekki lá fyrir að T ehf. hefði þurft að fá aðkeypta vinnu vegna þessara samskipta. Talið var að af framlögðum gögnum yrði ekki annað ráðið en að gagnaöflun T ehf. og bréfaskriftir hefðu verið eins og hver annar venjubundinn þáttur í starfsemin þess. Fyrirtæki sem þetta þyrfti jafnan að eiga samskipti við stjórnvöld, þ. á m. til þess að fá leiðréttingar sinna mála. Varð T ehf. því ekki talið hafa sýnt fram á að hafa orðið fyrir tjóni í skilningi skaðabótaréttar og ekki leitt líkur að því að gjaldtakan hefði haft einhver sérstök áhrif á atvinnurekstur þess. Var Í því sýknað af kröfum T ehf.