Dómstólaleit

S var ákærður fyrir brot gegn hegningarlögum og lögreglulögum í þremur ákæruliðum. Í fyrsta ákærulið var S gefin að sök líkamsárás, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa ráðist að A sem sat í ökumannssæti bifreiðar sinnar, en S hafi staðið fyrir utan bifreiðina, teygt sig inn um opinn glugga, togað og rykkt til hægri hönd A sem og kveikjuláslykli bifreiðarinnar sem A hélt í en við þetta hafi langatöng hægri handar A fests í lyklakippu sem lykillinn var á og fingur hans aflagast og brotnað. Samkvæmt öðrum lið ákærunnar voru S gefin að sök eignaspjöll, sbr. 1. mgr. 257. gr. sömu laga, með því að hafa með háttsemi sinni í fyrsta ákærulið valdið því að kveikjuláslykillinn brotnaði og skemmdist. Loks voru S gefin að sök brot gegn lögreglulögum nr. 90/1996 með því að hafa neitað að ræða við lögreglumenn við afskipti lögreglu í kjölfar atvika í fyrsta og öðrum lið ákærunnar með þeim afleiðingum að lögreglumenn þurftu að taka S lögreglutökum og handtaka hann en S hafi streist á móti við þá handtöku. Var háttsemi S talin varða við 19. gr., sbr. 44. gr. laganna. Með hinum áfrýjaða dómi var S sakfelldur samkvæmt ákæru og gert að sæta fangelsi í 18 mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var S dæmdur til að greiða A nánar greindar skaða- og miskabætur. Í dómi Landsréttar voru raktir framburðir S, A og vitna sem voru á vettvangi þegar atvik máls áttu sér stað. Var framburður A og vitnisins B metinn í heild sinni trúverðugur um þau atvik sem greindi í fyrsta ákærulið ákæru en framburður S að sama skapi ótrúverðugur. Taldi Landsréttur að fullnægjandi sönnun væri fram komin um sök S samkvæmt þeim lið ákærunnar og var hann staðfestur um sakfellingu S fyrir þá háttsemi sem þar var lýst. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann enn fremur staðfestur um sakfellingu S í öðrum og þriðja ákærulið sem og niðurstaða dómsins um ákvörðun refsingar S. Loks var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um bætur til handa A fyrir varanlegan miska en miskabætur til handa A fyrir miska samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 voru lækkaðar.

A höfðaði mál gegn S hf. og krafðist frekari bóta vegna varanlegs miska og varanlegrar örorku en þeirra sem þegar hefðu verið greiddar úr slysatryggingu hans hjá S hf. vegna slyss sem hann varð fyrir í starfi sínu. Byggðist krafa A um frekari bætur á áliti örorkunefndar sem lá fyrir í málinu. S hf. hélt því fram að samkvæmt ákvæðum slysatryggingarinnar bæri tjónþolum undantekningarlaust að afla matsgerðar um varanlegar afleiðingar slyss í síðasta lagi þremur árum eftir það. A taldi að fyrirvari í upphaflegu bótauppgjöri hefði vikið til hliðar ákvæðum skilmálanna um frest til öflunar matsgerða um varanlegar afleiðingar slyssins. Þá taldi hann að ákvæði skilmálanna um fyrrnefndan frest ætti ekki við um skilmála slysatryggingarinnar. Í dómi Landsréttar kom fram að með fyrirvaranum við uppgjörið hefði A áskilið sér rétt til að gera frekari kröfur um bætur ef endurmat á örorku og miska leiddi í ljós meira tjón en hefði legið fyrir við uppgjörið. Var litið svo á að uppgjöri vegna líkamstjónsins hefði ekki verið að fullu lokið að því er viðvék varanlegri örorku A. Vegna fyrirvarans hefði A verið heimilt að afla nánari gagna um ætlaða varanlega örorku sína vegna slyssins og krefjast frekari bóta. Þá lægi jafnframt fyrir í málinu að S hf. hefði lengst af ekki borið fyrir sig ákvæði í tryggingaskilmálum um tímafrest við þær aðstæður sem uppi væru í málinu. S hf. hefði engum andmælum hreyft gegn fyrirvaranum eða gildissviði hans, né gert sérstakan áskilnað um að nýtt mat yrði að leggja fram innan þriggja ára frá slysdegi í samræmi við ákvæði tryggingaskilmálanna. Yrði S hf. látið bera hallann af því að hafa ekki skilmerkilega áréttað þann áskilnað. Álit örorkunefndar var því lagt til grundvallar við mat á varanlegri örorku A vegna slyssins. Kröfur A voru því teknar til greina.

A slasaðist í bifhjólaslysi árið 2007 og greiddi V hf. honum skaðabætur úr lögboðinni slysatryggingu árið 2009. Árið 2018 höfðaði A mál gegn V hf. til greiðslu frekari bóta á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt matsgerð yfirmatsmanna hafi einkenni frá baki verið metin til 10 miskastiga en versnun á kvíða og þunglyndi til 12 stiga. Þá var varanleg örorka A metin 40%. Í undirmati hefði aftur á móti verið komist að þeirri niðurstöðu að einkenni A hefðu verið rétt metin í upphaflegri matsgerð. Landsréttur rakti að dómari skæri hverju sinni úr um, eftir mati á þeim gögnum sem komið hefðu fram í máli, hvort staðhæfing um umdeild atvik teldist sönnuð, sbr. 1. mgr. 44. gr. og 2. mgr. 66. gr. laga nr. 91/1991. Í því sambandi yrði lagt til grundvallar að yfirmat hefði að öllu jöfnu ríkara sönnunargildi en undirmat, nema á því væru annmarkar sem drægju úr sönnunargildi þess. Ekki var talið að A hefði sýnt fram á að ófyrirsjáanleg breyting hefði orðið á heilsufari hans vegna einkenna frá baki. Dómurinn taldi hins vegar að A hefði með vísan til yfirmatsgerðar tekist sönnun þess að hann hefði hlotið áfallastreituröskun við slysið sem síðan hefði þróast yfir í þunglyndi og aukinn kvíða. Var lögð til grundvallar sú niðurstaða yfirmatsmanna að þar hefði verið um ófyrirsjáanlega breytingu á heilsu A að ræða frá því hann var upphaflega metinn til örorku vegna slyssins árið 2009. Var þar með talið að uppfyllt væru skilyrði 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku ákvörðunar bóta til A. Samkvæmt því og þar sem útreikningur A á kröfu sinni og vaxtakrafa hans voru óumdeild var fallist á kröfu hans, þó þannig að miðað var við 12 miskastig í stað 14 stiga.

A krafðist bóta vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi árið 2012. Ágreiningur í málinu laut að því hvort A hafi sem farþegi í bifreiðinni sýnt af sér háttsemi sem mætti jafna til stórkostlegs gáleysis í skilningi 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, nú 4. mgr. 4. gr. laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar, svo að réttlætanlegt hafi verið að lækka bætur honum til handa úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar hjá stefnda. Í dómi Landsréttar var rakið að í blóðsýni ökumanns bifreiðarinnar sem tekið var fljótlega eftir atvikið hafi vínandamagn mælst 1,66 ‰. Með hliðsjón af því háa mæligildi hafi A ekki getað dulist að ökumaðurinn gæti ekki stjórnað bifreiðinni örugglega og að hann væri óhæfur til aksturs. Með því að taka sér far með bifreiðinni eins og ástatt var um ökumanninn hafi A sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og bæri því að hluta til sjálfur ábyrgð á því tjóni sem hann varð fyrir við slysið. Ekkert lægi fyrir í málinu sem styddi síðbúna frásögn ökumanns bifreiðarinnar um að hann hefði neytt áfengis eftir að akstri lauk. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var niðurstaða hans staðfest um að A bæri 2/3 hluta tjóns síns sjálfur.

B slasaðist í umferðarslysi árið 2009 og var tjón hans gert upp árið 2011 við V hf., vátryggingafélag A, eiganda bifreiðarinnar sem slysinu olli „með fyrirvara um varanlegar afleiðingar slyssins“. Árið 2019 höfðaði B mál gegn V hf. og A til greiðslu frekari bóta úr ábyrgðartryggingu hjá V hf. vegna versnandi heilsu hans. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, var komist að þeirri niðurstöðu að af matsgerðum sem B aflaði árin 2017 og 2018 og gögnum málsins að öðru leyti leiddi að þær breytingar sem urðu á heilsufari B frá því að mat á heilsu hans lá fyrir árið 2011, hafi verið ófyrirsjáanlegar og væru orsök umferðarslyssins. Að mati héraðsdóms leiddi af hinum samningsbundna fyrirvara að B þyrfti ekki að sæta því að endurupptaka bótaákvörðunar væri háð því að ófyrirsjáanlegar breytingar leiddu til þess að miska- eða örorkustig yrði verulega hærra en áður var talið. B hafi því átt rétt á því að fá ákvörðun um bætur tekna upp að nýju. Talið var að fyrningarfrestur fjárkröfu B hafi byrjað að líða við lok ársins 2017 en það ár hafi B fengið staðfestingu þess að varanlegar afleiðingar slyssins fyrir hann væru meiri en áður var talið. Krafa hans var því talin ófyrnd er málið var höfðað. Að þessu gættu var fallist á kröfu B.

Í málinu krafðist A skaðabóta úr hendi G ehf. vegna líkamstjóns sem A kvaðst hafa orðið fyrir árið 2015 er hún steig ofan í grjótsvelg og féll til jarðar fyrir utan geymsluhúsnæði sem G ehf. leigir út. Í dómi Landsréttar var rakið að af dómaframkvæmd Hæstaréttar leiði að sakarmat sé strangt þegar tekin er afstaða til þess hvort skaðabótaábyrgð hafi stofnast vegna líkamstjóns sem orðið hefur í og fyrir utan verslunar- eða þjónustuhúsnæði sem gera má ráð fyrir að almenningur venji komur sínar í eða er hvattur til að mæta í. Með hliðsjón af þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest sú niðurstaða að meta bæri frágang grjótsvelgsins og athafnaleysi um úrbætur G ehf. til sakar. Við mat á orsakatengslum á milli slyssins og tjóns A kom meðal annars fram í dómi Landsréttar að G ehf. hefði ekki óskað yfirmats eða á annan hátt leitast við að hnekkja matsgerð dómkvaddra matsmanna sem lá fyrir í málinu og krafa A byggði á. Var G ehf. ekki talið hafa sýnt fram á að slíkir annmarkar væru á matsgerðinni að líta bæri fram hjá henni og leggja til grundvallar, þvert á niðurstöðu dómkvaddra matsmanna, að slysið hefði engar afleiðingar haft fyrir A. Var krafa A því tekin til greina.

A krafðist bóta úr hendi Í vegna líkamlegs og geðræns tjóns sem hann varð fyrir þegar hann var við störf í skipi í eigu opinberrar stofnunar. A fékk greiddar bætur samkvæmt kjarasamningi í júní 2015 sem miðuðust við niðurstöðu örorkunefndar um varanlegan miska og örorku. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að fyrirvari sem A gerði við uppgjörið árið 2015 hefði ekki falið annað í sér en áskilnað um rétt til frekari bóta ef síðar yrðu ófyrirséðar breytingar á heilsufari hans sem leiddu til frekari varanlegs miska og örorku. Með hliðsjón af niðurstöðu yfirmatsgerðar sem aflað var í málinu var ekki talið að A hefði sýnt fram á að heilsufar hans hefði versnað með ófyrirsjáanlegum hætti þannig að skilyrði væru til endurupptöku bótaákvörðunarinnar samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga. Þá lægi ekkert fyrir sem styddi að slysinu hefði verið valdið með saknæmri háttsemi svo að skilyrði væru til miskabóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. sömu laga. Í dómi Landsréttar var áréttað að ekki þætti sýnt að annmarkar hefðu verið á yfirmatinu sem gætu leitt til þess að það yrði ekki lagt til grundvallar um afleiðingar slyssins eða að ófyrirsjáanlegar breytingar hefðu orðið á heilsu tjónþola frá því að mat örorkunefndar lá fyrir og var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

A höfðaði mál gegn VT hf. til heimtu bóta úr slysatryggingu launþega vegna afleiðinga slyss sem hann varð fyrir þegar hann féll af reiðhjóli á leið heim úr vinnu. Deildu aðilar málsins um hvort leggja bæri til grundvallar við uppgjör bóta til A úr slysatryggingu launþega að varanleg læknisfræðileg örorka hans væri 45% eða hvort lægra hlutfall gilti með beitingu svonefndrar hlutfallsreglu. Í dómi Landsréttar var vísað til skilmála slysatryggingar launþega sem giltu á tjónsdegi og að þar væri ekki að finna heimild til að skerða bætur fyrir varanlega læknisfræðilega örorku með beitingu hlutfallsreglu og slíka heimild væri heldur ekki að finna í miskatöflu örorkunefndar sem í gildi hefði verið á slysdegi. Þá hefðu lög nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga ekki að geyma heimild fyrir skerðingu bóta fyrir varanlega læknisfræðilega örorku með hlutfallsreglu. Taldi rétturinn því að VT hf. skorti að lögum heimild til að skerða bætur til A með framangreindum hætti og voru kröfur A því teknar til greina.