Dómstólaleit

T krafðist þess að viðurkennt yrði að R bæri greiðsluskyldu á launakostnaði T vegna kennslu- og stjórnunarkostnaðar við kennslu nemenda í framhaldsnámi í hljóðfæraleik og miðstigi og framhaldsstigi í söng nánar tiltekin skólaár. Ágreiningur málsins laut að því hvort sú ákvörðun R að hætta fjárstuðningi við T vegna kostnaðar við kennslu í fyrrgreindu námi hefði verið lögmæt, en sú ákvörðun hefði verið tekin í kjölfar samkomulags Í og S um eflingu tónlistarnáms og jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms. Í dómi Hæstaréttar kom fram að 8. og 10. gr. laga nr. 75/1985 um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla yrðu ekki skilin svo að í þeim fælist fortakslaus skylda sveitarfélaga til að fjármagna tónlistarkennslu allra þeirra sem slíkir skólar ákvæðu að veita kennslu og að þeim væri óheimilt að setja nokkrar skorður í þeim efnum. Var R því sýknað af kröfu T.

E er sjálfseignarstofnun og gilda um hana lög nr. 19/1988 um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá. Markmið E er meðal annars að veita umönnun, hjúkrun og aðra skylda þjónustu, meðal annars með því að reisa og reka hjúkrunarheimili, dagdeildir og öryggisíbúðir. Á þeim grundvelli gerir E samninga við þá sem þjónustu hennar njóta um ótímabundin afnot öryggisíbúða og greiða búseturétthafarnir fyrir það ákveðið gjald í upphafi. GT hafði gert slíkan samning við E og GJ hafði tekið slíkan rétt í arf. E tók á árunum 2007, 2009 og 2010 lán til framkvæmda hjá Í og var 126 skuldbréfum vegna þeirra þinglýst á 110 öryggisíbúðir í eigu E. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 19/1988 er óheimilt að selja eða veðsetja fasteignir sem eru eign sjóðs eða stofnunar sem fellur undir ákvæði laganna nema að fengnu samþykki sýslumanns og áður en afstaða er tekin til umsóknar um sölu eða veðsetningu skal afla samþykkis Ríkisendurskoðunar. Fyrir lá að slíks samþykkis hafði ekki verið aflað við veðsetningu umræddra 110 öryggisíbúða en veðskuldabréfunum 126 var þinglýst eigi að síður. GT og GJ töldu að þinglýsing umræddra 126 veðskuldabréfa hefði verið óheimil og kröfðust þess með vísan til 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 að sýslumaðurinn í Reykjavík afmáði þinglýsingu bréfanna. Sýslumaður hafnaði þeirri kröfu og var það staðfest í hinum kærða úrskurði. Hæstiréttur taldi að við úrlausn málsins skipti þrennt máli. Í fyrsta lagi hvort færsla umræddra bréfa í fasteignabók hefði verið röng eða mistök orðið ella um þinglýsingu þeirra. Yrði sú talin raunin skipti í öðru lagi máli hvort GT og GJ hefðu slíkra hagsmuna að gæta og þau gætu krafist leiðréttingar fasteignabókar samkvæmt 27. gr. þinglýsingalaga. Ef það yrði talin reyndin þyrfti í þriðja lagi að leysa úr því hvort mistökin yrðu leiðrétt með því að afmá færslu bréfanna úr fasteignabók eða hvort leiðrétting skyldi fara fram með öðrum hætti. Hvað fyrsta atriðið varðar taldi Hæstiréttur í ljósi orðalags 5. gr. laga nr. 19/1988 og tilgangs ákvæðisins í ljósi lögskýringargagna að mistök hefðu orðið í skilningi 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga þegar veðskuldabréfum var þinglýst án þess að fyrir hafi legið lögskipað samþykki. Um annað atriðið vísaði Hæstiréttur til þess að með búseturéttarsamningi hafi rétthafarnir öðlast hlutbundinn rétt yfir þeim íbúðum sem samningar þeirra og E næði til og í ljósi inntaks þess réttar hefðu þeir lögvarða hagsmuni af því að geta krafist leiðréttingar mistaka sem yrðu við þinglýsingu réttinda á þær íbúðir sem þeir hefðu öðlast réttindi yfir. Stæði svo meðan búseturéttinum hefði ekki verið sagt upp en við uppsögn félli hinn hlutbundni réttur niður og í stað hans stofnaðist kröfuréttur til endurgreiðslu þess gjalds sem fyrir réttinn var goldið í upphafi. Þessu næst vísaði Hæstiréttur til þess að sú íbúð sem GJ hefði öðlast réttindi yfir hefði ekki verið veðsett af E. Samkvæmt því og þar sem hann hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að krefjast leiðréttingar mistaka sem urðu við þinglýsingu réttinda á íbúðir sem aðrir hefðu öðlast búseturétt yfir var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest hvað hann varðar. Hvað GT varðar þá hefði hún neytt samningsbundins réttar til að segja búseturétti sínum upp. Við uppsögnina hefði hlutbundinn réttur hennar breyst í kröfurétt til endurgreiðslu búseturéttargjaldsins. Teldist hún því ekki lengur hafa lögvarða hagsmuni af því að krefjast leiðréttingar mistaka sem urðu við þinglýsingu veðskuldabréfs Í á þá íbúð sem hún hafði notið búseturéttar yfir. Þá var talið að hinu sama gegndi um hana og GJ að hún gæti ekki krafist leiðréttingar mistaka sem urðu við þinglýsingu réttinda á íbúðir sem aðrir hefðu öðlast búseturétt yfir og var niðurstaða hins kærða úrskurðar því einnig staðfest hvað hana varðar. Af þessari niðurstöðu leiddi að ekki væru efni til að taka afstöðu til þess hvort mistök þau sem urðu við þinglýsingu umræddra 126 veðskuldabréfa yrðu leiðrétt með því að afmá bréfin úr fasteignabók eða með því að leiðrétta mistökin með öðrum hætti. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

B ses. og Þ ehf. gerðu 8. nóvember 2005 með sér verksamning á grundvelli viljayfirlýsingar, þess efnis að Þ ehf. tæki að sér að reisa nýbyggingar að Bjarkarvöllum 5 í Hafnarfirði fyrir B ses. Samningurinn var samþykktur af stjórn B ses. Annar verksamningur um sama efni var gerður 4. apríl 2006 og tveir af fimm stjórnarmönnum B ses. undirrituðu hann. Samningsfjárhæð hins síðari samnings var hærri en í fyrri samningi. Þ ehf. lauk við verkið og krafði B ses. um efndir samkvæmt verksamningnum 4. apríl 2006. Deila aðila laut að því hvort hinn síðari verksamningur væri gildur milli aðila og þar af leiðandi við hvorn samninginn skyldi miða um greiðsluskyldu B ses. vegna verksins, en ekki var ágreiningur um fjárhæðir að öðru leyti. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að B ses. hafi ekki verið skráð sem sjálfseignarstofnun er stundar atvinnurekstur er umþrættir verksamningar voru gerðir. B ses. stundaði þó atvinnurekstur á þeim tíma og hafi því heyrt undir lög nr. 33/1999 um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur, sbr. 3. mgr. 3. gr. laganna. Verksamningurinn frá 4. apríl 2006 hafi hvorki verið tekinn fyrir á stjórnarfundi B ses., í samræmi við lög nr. 33/1999, né samþykktur eða undirritaður af meirihluta stjórnar. Þá hefði Þ ehf. ekki sýnt fram á að síðari athafnir B ses. hefðu skuldbundið hann samkvæmt þeim samningi. Var samningurinn frá 8. nóvember 2005 því talinn gilda um lögskipti aðila.

J, stjórnarmaður í sjálfseignarstofnuninni A, var ákærður fyrir að hafa ekki skilað skilagreinum staðgreiðslu og látið undir höfuð leggjast að standa ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda vegna launagreiðslna. Talið var að J hefði borið samkvæmt stöðu sinni sem stjórnarmaður ábyrgð á að skipulag og starfsemi stofnunarinnar væri í góðu horfi og að bókhald hennar væri fært í samræmi við lög og venjur. Það firrti hann ekki þessari ábyrgð þótt fenginn hefði verið nafngreindur maður til starfa sem bókari fyrir stofnunina. J hefði þannig sýnt af sér stórkostlegt hirðuleysi við að hafa ekki staðið skil á skilagreinum staðgreiðslu og staðgreiðslu opinberra gjalda. J var einnig gefið að sök að hafa vantalið bifreiðahlunnindi og tekjur frá sjálfseignarstofnuninni. Var talið að vanþekking J á tilvist eða efni 7. gr., sbr. 109. gr., laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, um að afnot á bifreið teldust til skattskyldra hlunninda sem væru framtalsskyld, ylli ekki refsileysi. Þá yrði að telja að J hefði sýnt af sér stórkostlegt hirðuleysi við að halda reiður á vantöldum tekjum frá sjálfseignarstofnuninni og telja þær fram á skattframtölum, þar sem honum hefði verið fullkunnugt um að þessar tekjur hefðu verið greiddar inn á reikning eiginkonu hans. Loks var J ákærður fyrir meiri háttar bókhaldsbrot í starfi sínu fyrir sjálfseignarstofnunina með því að hafa látið undir höfuð leggjast að varðveita fylgiskjöl og vanrækt að sjá til þess að tilskilið bókhald væri fært fyrir stofnunina. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu samkvæmt þessum ákærulið staðfest með vísan til forsendna. Var refsing J ákveðin 4 mánaða skilorðsbundið fangelsi. J var einnig gert að greiða 6.500.000 krónur í fésekt, en sæta ella fangelsi í 4 mánuði.

SD höfðaði mál á hendur S og Þ til heimtu vangoldinnar leigu á húsnæði í eigu félagsins. Var málið höfðað í umboði SÁ formanns félagsins. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að SD væri skráð sjálfseignarstofnun en ljóst væri að starfsemi félagsins hefði á umliðnum árum hvorki verið í samræmi við stofnskrá þess né ákvæði laga nr. 33/1999 um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur. Hvorki yrði í þessu skuldamáli fullyrt um lögmæti funda félagsins frá aðalfundi þess 12. janúar 1999 né fyrirsvar SÁ. Þá væri einnig til þess að líta að í gögnum málsins væru yfirlýsingar fulltrúa helmings stofnenda félagsins auk fulltrúa sem hefðu tekið við aðild að félaginu í stað upphaflegs stofnanda um að SÁ hefði hvorki umboð þeirra né stjórnar til að höfða málið í nafni félagsins. Með vísan til 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og ákvæða laga nr. 33/1999 um fyrirsvar slíkra sjálfseignarstofnana var talið að svo óljóst væri um heimild SÁ að lögum til fyrirsvars fyrir SD að ekki yrði hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi.

S var starfsmaður kvikmyndahúss sem var í eigu sjóðsins A. Voru kjör hans að mestu miðuð við kjör ríkisstarfsmanna en ekki var gerður við hann skriflegur ráðningar-samningur. Þegar S var sagt upp störfum stefndi hann kvikmyndahúsinu og gerði kröfu til bóta á þeim grunni að hann hefði verið ríkisstarfsmaður í skilningi laga nr. 38/1954 eða notið sambærilegrar stöðu. Talið var að þar sem A væri ekki ríkisstofnun heldur sjálfseignarstofnun með sjálfstæðan fjárhag hefði S ekki verið ríkisstarfsmaður í skilningi laganna. Viðmiðun kjara hans við kjarasamning opinberra starfsmanna gæti ekki ein sér leitt til þess að hann nyti réttinda sem æviráðinn starfsmaður. Var kvikmyndahúsið því sýknað af kröfum hans.