Dómstólaleit

Með úrskurðum ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar var V ehf. endurákvarðaður áður álagður virðisaukaskattur og höfðaði félagið mál þetta meðal annars í því skyni að fá úrskurðina ógilta. Í málinu deildu V ehf. og Í um það hvernig túlka bæri það orðalag 2. málsliðar 1. mgr. 16. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt að skilyrði innskattsfrádráttar væri að seljandi væri „skráður á virðisaukaskattsskrá“ á því tímamarki þegar viðskipti áttu sér stað. Óumdeilt var í málinu að viðsemjandi V ehf. hefði ekki verið með opið virðisaukaskattsnúmer þegar innsköttun átti sér stað, en deilt var um hvort hann hefði verið skráður á virðisaukaskattsskrá. Fallist var á það með V ehf. að framsetning ákvæðisins væri ekki að öllu leyti eins skýr og æskilegt væri, einkum með hliðsjón af því að lokun virðisaukaskattnúmers og afskráning af virðisaukaskattskrá þyrfti ekki að fara saman í öllum tilvikum. Á hinn bóginn var í dómi Hæstaréttar rakið að lögskýringargögn bæru með sér að tilætlan löggjafans með umræddu ákvæði hafi verið að bregðast við þeim tilvikum þegar skattaðili hefði talið virðisaukaskatt til innskatts án þess að viðsemjandi hans hefði verið með opið virðisaukaskattsnúmer eða jafnvel aldrei skráður á virðisaukaskattsskrá. Þá könnun sem tilvitnuð lagaregla ráðgerði að skattaðili framkvæmdi væri hægt að uppfylla með einfaldri skoðun á upplýsingavef ríkisskattstjóra. Með hliðsjón af þessu hefði fyrirsvarsmönnum V ehf. ekki getað dulist, að undangenginni slíkri könnun, að viðsemjandi þeirra væri ekki með opið virðisaukaskattsnúmer á þeim tíma þegar umrædd viðskipti áttu sér stað. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í.

L ehf. krafði V ehf. um endurgreiðslu ofgreidds fjár með vísan til þess að L ehf. hefði verið krafið um og innt af hendi til V ehf. hærri greiðslu en þá sem umsamin var vegna kaupa L ehf. á þreskivél. Eftir birtingu stefnu fyrir V ehf. upplýsti félagið að upphaflegt samkomulag um kaup á vélinni hefði verið á milli milli L ehf. og VF ehf., en bú síðarnefnda félagsins hefði þá verið tekið til gjaldþrotaskipta. Í kjölfarið féll L ehf. frá þingfestingu þess máls og höfðaði þess í stað nýtt mál á hendur V ehf. til heimtu alls kaupverðsins. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var talið að V ehf. hefði ekki verið réttur viðtakandi greiðslu kaupverðsins fyrir þreskivélina og var krafa L ehf. um endurgreiðslu þess því tekin til greina.

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem ákvörðun sýslumanns um úthlutun á söluverði fasteignarinnar S við nauðungarsölu var breytt. Mál þetta átti rót að rekja til kostnaðar og vinnu sem M og H, eigendur að öðrum af tveimur eignarhlutum í fasteigninni, kváðust hafa innt af hendi við endurbætur á fjöleignarhúsinu. Eignarhluti hins eigandans, þrotabús B, var seldur nauðungarsölu við framhald uppboðs 3. nóvember 2008 og lýstu M og H sama dag kröfu í söluverð þess eignarhluta til sýslumanns um greiðslu vegna þessa á samtals 5.541.292 krónum í skjóli lögveðsréttar. Staðfest var sú niðurstaða héraðsdóms að skilyrði hefði verið til að ráðast í nauðsynlegar viðgerðir á húsinu á grundvelli 38. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Á hinn bóginn var talið að sameigandi M og H hefði ekki þurft að sæta því að H tæki sjálfur að sér viðgerð á sameign hússins án þess að hafa til þess viðeigandi iðnréttindi, sbr. 1. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978. Voru því ekki skilyrði til þess að H og M fengju notið lögveðréttar af söluverðinu til SR sem samningsveðhafa í þeim eignarhluta. Öðru máli gegndi um viðgerðir á séreign H og M, sbr. 3. mgr. 8. gr. sömu laga, sem sameiganda þeirra bar að taka þátt í greiðslu kostnaðar af. Kröfur H og M fyrir efniskostnaði og verklaunum af viðgerðum á séreign þeirra voru hins vegar eldri en eins árs þegar þeim var lýst við nauðungarsöluna og var lögveðrétturinn því niður fallinn, sbr. 4. mgr. 48. gr. laga nr. 42/1994. Þar sem SR krafðist þess ekki að úthlutun til H og M af söluverðinu yrði með öllu felld niður fengu H og M greiddar 236.038 krónur ásamt dráttarvöxtum.

P ehf. framleiddi plastflöskur fyrir Ö ehf. Í tengslum við framleiðsluna voru fluttir inn til landsins merkimiðar úr plasti til að setja á flöskurnar. Heildarútgjöld vegna þessa innflutnings voru færð á viðskiptareikning Ö ehf. án þess að virðisaukaskattur væri lagður á þessi viðskipti. Af þessu tilefni áætlaði skattstjóri virðisaukaskattsskylda veltu P ehf. árin 1994, 1995 og 1996. Að fenginni kæru félagsins ásamt gögnum um fjárhæð viðskiptanna kvað skattstjóri upp úrskurð. Í úrskurðinum kvað skattstjóri á um að P ehf. væri skylt að gefa út reikninga fyrir vörum afhentum Ö ehf. og leggja 24,5% virðisaukaskatt á söluna. Í málinu krafðist P ehf. þess að fjárnám, sem var gert hjá félaginu til innheimtu á skattskuldinni ásamt dráttarvöxtum frá 4. desember 1996 og kostnaði, yrði ógilti. Hæstiréttar taldi að úrskurður skattstjóra fæli samkvæmt orðanna hljóðan ekki í sér endurákvörðun á virðisaukaskatti félagsins árin 1994, 1995 og 1996, heldur það eitt að skattstjóri hefði fellt skyldu á það til að gefa út reikninga með nánar tilteknu efni. Þótt engin stoð væri í ákvæðum laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt fyrir valdi skattstjóra til slíkrar ákvörðunar hefði P ehf. orðið við tilmælum hans og gefið út þrjá reikninga á hendur Ö ehf. 30. apríl 2000. Virðisaukaskattur samkvæmt þessum þremur reikningum hefði fallið í gjalddaga 5. júní 2000, sbr. 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 50/1988. Engin heimild hefði staðið til að færa aftur í tímann gjalddaga þessa virðisaukaskatts eins og ef um endurákvörðun skattstjóra hefði verið að ræða, en engu gæti breytt í því efni hvað stjórnvöld kynnu síðar að hafa talið að vakað hefði fyrir skattstjóra. Í ljósi þessa hefði skuld P ehf. vegna virðisaukaskatts samkvæmt umræddum reikningum ekki getað borið dráttarvexti fyrr en frá 5. júlí 2000, sbr. 1. mgr. 28. gr. laganna. Var fjárnáminu því breytt til samræmis.

Í úrskurði ríkisskattstjóra 20. mars 1997 var talið að skattskyld velta V árið 1990 hefði verið vantalin um fjárhæðir tiltekinna sölureikninga sem allir höfðu verið útgefnir 1. janúar 1991 vegna vinnu sem unnin hafði verið í desember 1990. Var V gert að greiða viðbótarvirðisaukaskatt auk álags af þessum sökum. Úrskurður ríkisskattstjóra var staðfestur af yfirskattanefnd. V krafðist ógildingar úrskurðar yfirskattanefndar og taldi að miða ætti við útgáfudag reiknings við uppgjör skattskyldrar veltu, sbr. 1. mgr. 13. gr. laga nr. 50/1987 um virðisaukaskatt. Í héraðsdómi var talið, að V hefði samkvæmt 3. gr. reglugerðar nr. 501/1989 um bókhald og tekjuskráningu virðisaukaskattsskyldra aðila borið að gefa út reikninga sína í lok þess mánaðar sem vinnan var innt af hendi. Þótt á það væri fallist, að reynst gæti óhæg skylda að gefa út reikning við sérhverja afhendingu eða í lok mánaðar þætti það eitt ekki veita nægjanlega stoð til að víkja frá skýrum ákvæðum settra laga og stjórnvaldsfyrirmæla. Var kröfu V um ógildingu úrskurðarins hafnað. Fyrir Hæstarétti krafðist V aðallega ómerkingar héraðsdóms, þar sem þörf hefði verið sérfróðra meðdómenda í héraði með þekkingu á venjum um útgáfu reikninga þjónustufyrirtækja. Talið var, að ágreiningsefni málsins lyti að túlkun á lögum nr. 50/1988 og þágildandi reglugerð nr. 501/1989. Eins og hér háttaði til hefðu staðhæfingar um venju og framkvæmd orðið að koma fram sem hluti málflutnings aðila og hefði héraðsdómari verið bær til þess að leysa úr málinu. Væru því ekki efni til þess að verða við ómerkingarkröfu V. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.

Skattyfirvöld endurákvörðuðu opinber gjöld H á þeim grundvelli að G, sem starfað hafði hjá honum, hefði verið launþegi hans en ekki verktaki. Ekki var fram komið að G hefði á þeim tíma, sem um ræddi, unnið í þágu annarra en H. Hann hafði fengið greitt tímakaup, þar sem greint var á milli dagvinnu og yfirvinnu, innt af hendi þau verk sem til féllu, verið undir stjórn H og ekki haft afnot af eigin starfstöð. Þótti samband þeirra hafa haft slík einkenni vinnusamnings, að líta yrði á greiðslur H til G sem laun. Var því staðfestur dómur héraðsdóms, þar sem kröfum H um ógildingu og breytingu ákvarðana skattyfirvalda var hafnað.