Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfum E var skipað í réttindaröð við slitin sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málsatvik voru þau að G hf. og dótturfélag hans í Noregi veittu þremur norskum fyrirtækjum lán til skipasmíða. Síðar urðu kröfuhafaskipti að lánunum með því að E keypti kröfur af G hf. á hendur skuldurunum. Samhliða aðilaskiptum að lánssamningunum gerðu E og G hf. meðal annars með sér sérstakan umboðssamning sem fól í sér að G hf. kæmi fram fyrir hönd E gagnvart skuldurunum og hefði milligöngu um greiðslur afborgana og vaxta samkvæmt samningunum. Þegar Fjármálaeftirlitið vék stjórn G hf. til hliðar í október 2008 og skipaði yfir hann skilanefnd átti E þar innstæðu vegna fyrrgreinds samningssambands. Ágreiningur aðila sneri að því hvort innstæða E hjá G hf. teldist innlán í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, eins og ákvæðið hljóðaði fyrir setningu laga nr. 79/2012, og þar með hvort krafa E nyti forgangs við slit, eða hvort féð væri undanskilið tryggingarvernd laganna og yrði þar með skipað í réttindaröð sem almennri kröfu við slitin. Fyrir Hæstarétti sneri ágreiningur aðila að því annars vegar hvort krafa E á hendur G hf. væri í formi verðbréfs og hins vegar hvort E teldist aðildarfyrirtæki í merkingu 9. g. laga nr. 98/1999, en hvoru tveggja hefði þau réttaráhrif í för með sér að krafa E væri þar með undanskilin tryggingarvernd laga nr. 98/1999, sbr. síðari málslið 3. mgr. 9. gr. laganna og 6. mgr. sömu greinar. Því var hafnað að svo væri og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Bankinn G hf. kærði úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem krafa breska sveitarfélagsins N var talin innstæða og viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit G hf. Í dómi Hæstaréttar sagði að aðila málsins greindi ekki á um stjórnskipulegt gildi 6. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., en við flutning málsins í héraði hefði lögmaður sóknaraðila vakið máls á því að hann teldi dómstólum skylt að fjalla um stjórnskipulegt gildi ákvæðisins, sbr. einnig lög nr. 44/2009 um breyting á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, til dæmis varðandi eignarrétt, jafnræði og meðalhóf. Í samræmi við þetta væri í hinum kærða úrskurði fjallað um stjórnskipulegt gildi laganna og þau ekki talin fara í bága við stjórnarskrána að þessu leyti. Þá sagði í dómi Hæstaréttar að í máli þessu og tíu öðrum að auki sem í september 2011 hefðu verið flutt fyrir Hæstarétti, ýmist munnlega eða skriflega, reyndi á stjórnskipulegt gildi 6. gr. laga nr. 125/2008. Í einu þeirra, hæstaréttarmálinu nr. 340/2011, væri haldið fram málsástæðum um annmarka á lögum nr. 125/2008, en dómur í því hefði verið kveðinn upp fyrr sama dag. Í kafla II í nefndum dómi væri gerð grein fyrir efni laga nr. 125/2008 og tilfærð orðrétt 6. gr. þeirra, sem ágreiningur málsaðila í því máli stæði einkum um, en með henni hefði réttindaröð krafna við skipti á búum fjármálafyrirtækja verið breytt þannig að innstæðukröfum væri skipað sem forgangskröfum samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Í sama kafla dómsins væri getið um yfirtöku Fjármálaeftirlitsins á þremur stærstu viðskiptabönkum landsins í beinu framhaldi af setningu laganna og stofnun nýrra banka á grunni þeirra eldri. Loks væru í þessum kafla dómsins rakin sjónarmið sóknaraðila um stjórnskipulega annmarka á lögum nr. 125/2008, sem ættu að leiða til þess að þau yrðu virt að vettugi við úrlausn málsins og gagnstæð sjónarmið varnaraðila þess máls, sem teldu að lögin samræmdust bæði stjórnarskránni og fjölþjóðlegum samningum sem Ísland hefði undirgengist. Í kafla III í áðurnefndum dómi væri gerð grein fyrir lögskýringargögnum með frumvarpi, sem orðið hefði að lögum nr. 125/2008, að því marki sem máli skipti við úrlausn um ágreining aðilanna. Þar greindi ennfremur frá því að í lok árs 2008 hefðu verið sett lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða og þeim niðurstöðum rannsóknarnefndar á vegum Alþingis sem skiptu máli hér. Í kafla IV í áðurnefndum dómi væri síðan leyst úr ágreiningi um stjórnskipulegt gildi laga nr. 125/2008 þar sem hafnað væri málsástæðum sem reistar væru á því að lögin færu í bága við stjórnarskrána og fjölþjóðlega samninga. Umfjöllun í köflum II og III í dómi Hæstaréttar í máli nr. 340/2011 ætti jafnt við í því máli, sem hér væri til úrlausnar, og jafnframt niðurstöður í kafla IV í dóminum. Ættu almenn sjónarmið sem þar væru rakin einnig við í þessu máli og samkvæmt því færu lögin ekki í bága við stjórnarskrá og fjölþjóðlega samninga. Í dómi Hæstaréttar sagði að ágreiningur aðila sneri einkum að því hvort viðskipti þeirra gætu talist innstæður samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta og nytu þar með forgangs við slit G hf. Meðal þeirra málsástæðna sem G hf. hefði fært fram til stuðnings þeirri afstöðu sinni að viðskipti hans og CDC hefði verið lánssamningur eða verðbréf en ekki innstæða væri að G hf. hefði ekki bókfært umrædd viðskipti líkt og um innstæður væri að ræða. Þá hefði G hf. ekki innt af hendi þær greiðslur til Tryggingasjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem honum hefði borið ef um innstæður væri að ræða. Í dómi Hæstaréttar sagði að þess væri að gæta að afstaða fjármálafyrirtækis við bókfærslu einstakra viðskipta og ákvörðun þess um greiðslur í Tryggingasjóð innstæðueigenda og fjárfesta gæti ekki ráðið úrslitum um það hvort viðskipti þau sem deilt væri um teldust innstæður í skilningi íslensks réttar. Að þessu virtu, sbr. einnig dóm Hæstaréttar í máli nr. 311/2011, sem kveðinn hefði verið upp fyrr sama dag, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar yrði staðfest sú niðurstaða hans að kröfur N á hendur G hf. ættu rætur að rekja til innstæðna og njóti forgangs við slit G hf. samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 og að sá forgangur takmarkaðist ekki við 20.887 evrur, sbr. einnig til hliðsjónar fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 340/2011. Þá greindi málsaðila á um hvort kröfur sem N hefði lýst við slit sóknaraðila að skyldu bera 8% dráttarvexti frá gjalddaga til 22. apríl 2009. Um þetta sagði í dómi Hæstaréttar að með fyrrnefndum dómi réttarins í máli nr. 311/2011 hefði verið leyst úr sambærilegu ágreiningsefni, en þar hefði sams konar málsástæðum verið teflt fram varðandi þetta atriði. Með vísan til forsendna dóms Hæstaréttar í því máli, sem ættu að þessu leyti við um það mál sem hér væri til úrlausnar, yrði hafnað þeirri kröfu N að fyrrgreindar kröfur skyldu bera 8% dráttarvexti frá gjalddaga til 22. apríl sama ár. Samkvæmt þessu og þar sem N þætti ekki hafa sýnt fram á að hann ætti á öðrum lagagrundvelli rétt til vaxta frá og með gjalddaga umfram 5,34% samningsvexti í tilviki fyrri kröfunnar og 6,0% samningsvexti í tilviki þeirrar seinni, sem slitastjórn G hf. hefði þegar fallist á að ættu við á þessu tímabili, yrðu frekari vextir ekki dæmdir. Samkvæmt öllu framangreindu var niðurstaða málsins sú að viðurkenndar voru kröfur N samtals að fjárhæð 1.528.501.760 krónur og var þeim skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991.

Bankinn G hf. kærði úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem krafa breska sveitarfélagsins CDC var talin innstæða og viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit G hf. Í dómi Hæstaréttar sagði að aðila málsins greindi ekki á um stjórnskipulegt gildi 6. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., en við flutning málsins í héraði hefði lögmaður sóknaraðila vakið máls á því að hann teldi dómstólum skylt að fjalla um stjórnskipulegt gildi ákvæðisins, sbr. einnig lög nr. 44/2009 um breyting á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, til dæmis varðandi eignarrétt, jafnræði og meðalhóf. Í samræmi við þetta væri í hinum kærða úrskurði fjallað um stjórnskipulegt gildi laganna og þau ekki talin fara í bága við stjórnarskrána að þessu leyti. Þá sagði í dómi Hæstaréttar að í máli þessu og tíu öðrum að auki sem í september 2011 hefðu verið flutt fyrir Hæstarétti, ýmist munnlega eða skriflega, reyndi á stjórnskipulegt gildi 6. gr. laga nr. 125/2008. Í einu þeirra, hæstaréttarmálinu nr. 340/2011, væri haldið fram málsástæðum um annmarka á lögum nr. 125/2008, en dómur í því hefði verið kveðinn upp fyrr sama dag. Í kafla II í nefndum dómi væri gerð grein fyrir efni laga nr. 125/2008 og tilfærð orðrétt 6. gr. þeirra, sem ágreiningur málsaðila í því máli stæði einkum um, en með henni hefði réttindaröð krafna við skipti á búum fjármálafyrirtækja verið breytt þannig að innstæðukröfum væri skipað sem forgangskröfum samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Í sama kafla dómsins væri getið um yfirtöku Fjármálaeftirlitsins á þremur stærstu viðskiptabönkum landsins í beinu framhaldi af setningu laganna og stofnun nýrra banka á grunni þeirra eldri. Loks væru í þessum kafla dómsins rakin sjónarmið sóknaraðila um stjórnskipulega annmarka á lögum nr. 125/2008, sem ættu að leiða til þess að þau yrðu virt að vettugi við úrlausn málsins og gagnstæð sjónarmið varnaraðila þess máls, sem teldu að lögin samræmdust bæði stjórnarskránni og fjölþjóðlegum samningum sem Ísland hefði undirgengist. Í kafla III í áðurnefndum dómi væri gerð grein fyrir lögskýringargögnum með frumvarpi, sem orðið hefði að lögum nr. 125/2008, að því marki sem máli skipti við úrlausn um ágreining aðilanna. Þar greindi ennfremur frá því að í lok árs 2008 hefðu verið sett lög nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða og þeim niðurstöðum rannsóknarnefndar á vegum Alþingis sem skiptu máli hér. Í kafla IV í áðurnefndum dómi væri síðan leyst úr ágreiningi um stjórnskipulegt gildi laga nr. 125/2008 þar sem hafnað væri málsástæðum sem reistar væru á því að lögin færu í bága við stjórnarskrána og fjölþjóðlega samninga. Umfjöllun í köflum II og III í dómi Hæstaréttar í máli nr. 340/2011 ætti jafnt við í því máli, sem hér væri til úrlausnar, og jafnframt niðurstöður í kafla IV í dóminum. Ættu almenn sjónarmið sem þar væru rakin einnig við í þessu máli og samkvæmt því færu lögin ekki í bága við stjórnarskrá og fjölþjóðlega samninga. Í dómi Hæstaréttar sagði að ágreiningur aðila sneri einkum að því hvort viðskipti þeirra gætu talist innstæður samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta og nytu þar með forgangs við slit G hf. Meðal þeirra málsástæðna sem G hf. hefði fært fram til stuðnings þeirri afstöðu sinni að viðskipti hans og CDC hefði verið lánssamningur eða verðbréf en ekki innstæða væri að G hf. hefði ekki bókfært umrædd viðskipti líkt og um innstæður væri að ræða. Þá hefði G hf. ekki innt af hendi þær greiðslur til Tryggingasjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem honum hefði borið ef um innstæður væri að ræða. Í dómi Hæstaréttar sagði að þess væri að gæta að afstaða fjármálafyrirtækis við bókfærslu einstakra viðskipta og ákvörðun þess um greiðslur í Tryggingasjóð innstæðueigenda og fjárfesta gæti ekki ráðið úrslitum um það hvort viðskipti þau sem deilt væri um teldust innstæður í skilningi íslensks réttar. Að þessu virtu, sbr. einnig dóm Hæstaréttar í máli nr. 311/2011, sem kveðinn hefði verið upp fyrr sama dag, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar yrði staðfest sú niðurstaða hans að kröfur CDC á hendur G hf. ættu rætur að rekja til innstæðna og njóti forgangs við slit G hf. samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 og að sá forgangur takmarkaðist ekki við 20.887 evrur, sbr. einnig til hliðsjónar fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 340/2011. Þá greindi málsaðila á um hvort ein af þremur kröfum sem CDC hefði lýst við slit sóknaraðila að höfuðstól 2.500.000 sterlingspund skyldi bera 8% dráttarvexti frá 30. mars 2009 til 22. apríl sama ár. Um þetta sagði í dómi Hæstaréttar að með fyrrnefndum dómi réttarins í máli nr. 311/2011 hefði verið leyst úr sambærilegu ágreiningsefni, en þar hefði sams konar málsástæðum verið teflt fram varðandi þetta atriði. Með vísan til forsendna dóms Hæstaréttar í því máli, sem ættu að þessu leyti við um það mál sem hér væri til úrlausnar, yrði hafnað þeirri kröfu CDC að fyrrgreind krafa skyldi bera 8% dráttarvexti frá 30. mars 2009 til 22. apríl sama ár. Samkvæmt þessu og þar sem CDC þætti ekki hafa sýnt fram á að hann ætti á öðrum lagagrundvelli rétt til vaxta frá og með gjalddaga umfram 6,30% samningsvexti, sem slitastjórn G hf. hefði þegar fallist á að ættu við á þessu tímabili, yrðu frekari vextir ekki dæmdir. Samkvæmt öllu framangreindu var niðurstaða málsins sú að viðurkenndar voru kröfur CDC samtals að fjárhæð 1.394.769.728 krónur og var þeim skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991.