Dómstólaleit

Í málinu krafðist A viðurkenningar á skaðabótaskyldu V hf. og B ehf. vegna afleiðinga slyss sem hann varð fyrir er hann reyndi að stíga upp í farþegasæti bifreiðar á ferð. Héldu V hf. og B ehf. því fram að slysið hefði ekki hlotist af notkun bifreiðarinnar, sbr. 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, og þá hefði A sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn með háttsemi sinni og ætti því að bera tjón sitt sjálfur að hluta eða að öllu leyti, sbr. 2. mgr. 88. gr. sömu laga. Í héraðsdómi kom fram að þegar A hefði freistað þess að stíga upp í bifreiðina hefði aflvél hennar verið í gangi og bifreiðin á ferð, þótt hraðinn hefði verið lítill. Yrði að telja að hreyfing bifreiðarinnar hefði verið orsök slyssins þótt aðrir þættir kynnu einnig að hafa haft áhrif á atburðarrásina umrætt sinn. Þegar af þeirri ástæðu var fallist á að slysið hefði hlotist af notkun ökutækisins í skilningi 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987. Þá kom fram að hegðun A umrætt sinn hefði ekki falið í sér frávik frá því sem venjulegt gæti talist þannig að honum yrði gert að bera tjón sitt sjálfur að hluta eða öllu leyti. Var því fallist á dómkröfur A. Fyrir Hæstarétti snerist ágreiningur aðila eingöngu um hvort 2. mgr. 88. gr. laga nr. 50/1987 tæki til slyss A. Að því gættu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

S krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda SJ vegna fjártjóns sem hann varð fyrir er hross, sem SJ var umsjónarmaður að, hlupu í veg fyrir bifreið S á Suðurlandsvegi. Óumdeilt var að lausaganga búfjár var óheimil við Suðurlandsveg á grundvelli 50. gr. vegalaga nr. 80/2007 og var girt beggja vegna vegarins. Komust hrossin upp á veginn yfir ristarhlið við heimreið að bæ SJ, en nokkur snjór var er atvik gerðust. Talið var að þar sem SJ hefði ekki sinnt þeirri skyldu sinni að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að hestarnir ættu greiða leið af landi hans upp á fjölfarinn þjóðveg þar sem í gildi var bann við lausagöngu búfjár mætti rekja atburðinn til gáleysis hans, en honum hefði verið ljóst, kvöldið fyrir slysið, að ristarhliðið þjónaði ekki tilgangi sínum sem gripaheld vörslulína samkvæmt 13. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 103/2002 um búfjárhald o.fl. Á hinn bóginn var ekki fallist á að S hefði sýnt af sér gáleysi við aksturinn umrætt sinn. Var því viðurkennd skaðabótaskylda SJ, enda var talið að S hefði fært nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir fjártjóni vegna saknæmrar háttsemi þess fyrrnefnda.

ABÍ sf. krafði D um greiðslu bóta vegna tjóns sem hlotist hafði af notkun óvátryggðs ökutækis, þegar árekstur varð milli bifreiðar sem D ók og annarrar bifreiðar. Var krafa ABÍ sf. reist á endurkröfurétti félagsins samkvæmt reglugerð nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar og 94. og 94. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987. Talið var sannað að D hefði verið í órétti þegar slysið varð og að hann ætti sök á árekstrinum á grundvelli sakarreglunnar. Þá var ekki talið að 2. mgr. 95. gr. laganna, um endurkröfurétt vátryggingafélags þegar tjóni hefur verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, ætti við, þar sem það ákvæði tæki aðeins til vátryggðra ökutækja og bóta sem vátryggingafélag hefði greitt á grundvelli 91. gr. umferðarlaga. Þá þótti ljóst að reglugerð nr. 424/2008 væri sett með stoð í umferðarlögum og endurkröfuréttur ABÍ sf., sem mælt var fyrir um í reglugerðinni, væri að auki í samræmi við almennar reglur um endurkröfu greiddra bóta, sbr. 22. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var því talið að ABÍ sf. ætti rétt til endurkröfu á hendur D vegna þess tjóns sem hann olli í árekstrinum. Hins vegar voru bæturnar lækkaðar um helming á grundvelli 24. gr. skaðabótalaga.

Á varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi. Við útreikning bóta fyrir varanlega örorku til hennar voru árslaun ákveðin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og miðað við byrjunarlaun hjúkrunarfræðinga hjá ríkinu. Síðar kom í ljós að afleiðingar slyssins voru alvarlegri en talið var í fyrstu og krafðist hún því endurupptöku á ákvörðun um bætur fyrir varanlega miska og varanlega örorku með vísan til 11. gr. skaðabótalaga. Deildu aðilar annars vegar um hvaða árslaun skyldi leggja til grundvallar útreikningi bótanna og hins vegar hvort draga skyldi frá bótum greiðslur sem áfrýjandi ætti rétt á frá lífeyrissjóði og Tryggingastofnun ríkisins. Hæstiréttur vísaði til þess að þar sem Á hefði verið á öðru ári náms í hjúkrunarfræði þegar ákvörðun árslauna hið fyrra sinni hefði farið fram hefði sú ákvörðun verið umfram skyldu ef miðað væri við dóma Hæstaréttar um árslaun í málum þar sem námsmenn hefðu átt í hlut. Þegar af þeirri ástæðu var ekki fallist á það með Á að miða ætti við önnur og hærri árslaun við endurákvörðun á bótum fyrir varanlega örorku hennar. Þá taldi Hæstiréttur að jafnframt hefði verið heimilt samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að draga frá bótunum greiðslur þær sem S hf. gerði.

B stefndi V hf. til greiðslu skaðabóta vegna tjóns, sem hann hafði orðið fyrir í umferðarslysi. Þegar málið var höfðað höfðu lög nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga ekki tekið gildi og gátu þau því ekki haft þýðingu við úrlausn þess. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að vísa bæri málinu frá dómi, þar sem á þeim tíma var ótvírætt að ekki var unnt að höfða mál til greiðslu skaðabóta á grundvelli umferðarlaga gegn vátryggingafélagi einu sér, sbr. 1. mgr. 97. gr. laganna.

G varð fyrir bifreið er hann gekk yfir Pósthússtræti í Reykjavík og meiddist á hægra hné. Hvorki var ágreiningur um afleiðingar slyssins né að tjón G hafi hlotist af notkun bifreiðarinnar í merkingu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga. G krafðist þess að fá tjón sitt bætt að fullu en stefndu töldu hann hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og skyldi því bera þriðjung tjónsins sjálfur. Lýsingar G á tildrögum slyssins voru afar óglöggar og alls ekki í innbyrðis samræmi. Ökumaður og farþegi bifreiðarinnar báru að framendi hennar hafi verið kominn framhjá G er hann hafi slagað eða dottið og rekist við það í vinstri hliðarspegil bifreiðarinnar. Var samræmi í meginatriðum í framburði þeirra að þessu leyti, sem samræmdist einnig áverkum G, og var framburður þeirra um þetta atriði lagður til grundvallar. Talið var að G hafi sýnt af sér gáleysi, er hann nýtti sér ekki nærlægar gangbrautir og gekk yfir götuna talandi í farsíma og án þess að huga að aðvífandi umferð. Þessi hegðan hans var þó ekki talin hafa vikið svo frá því sem talist gæti forsvaranlegt eða venjulegt að gáleysi hans teldist stórkostlegt. G hafði neytt áfengis er slysið varð en kvaðst ekki hafa verið mikið ölvaður. Engin vissa var um ölvunarstig G og varð þegar af þeirri ástæðu ekki fullyrt um orsakasamband milli áfengisneyslu hans og þess að hann féll á bifreiðina. Þá voru engin önnur efni til að telja það honum til stórkostlegs gáleysis að falla utan í hlið bifreiðarinnar og átti hann rétt á að fá tjón sitt bætt að fullu.

R krafðist bóta vegna slyss, er hún varð fyrir sem farþegi í bifreið GA, en ökumaður bifreiðarinnar í umrætt sinn, GÞ, var undir áhrifum áfengis. Með hliðsjón af lýsingum lögreglu, niðurstöðum mælinga á áfengismagni í blóði og framburðar GÞ fyrir lögreglu, var talið sannað að R hafi mátt vera ljóst að GÞ var undir áhrifum áfengis. Jafnframt þótti sannað að slysið yrði rakið til ölvunar hans. Í málinu var um það deilt hvort R hefði tekið á sig áhættu sem leiddi til þess að hún hefði fyrirgert rétti sínum til bóta. Við úrlausn málsins var höfð hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar á því sviði sem hér um ræddi, auk þess sem litið var til tilskipana EBE um samræmda löggjöf um ábyrgðartryggingar ökutækja og ráðgefandi álits, sem EFTA-dómstóllinn hafði látið Hæstarétti Noregs í té 17. nóvember 1999 í sambærilegu máli. Ekki var talið að dómstólamynduð regla íslensks skaðabótaréttar þess efnis að áhættutaka farþega sem tekur sér far með ölvuðum ökumanni leiði til niðurfellingar bótaréttar, væri andstæð efni fyrrgreindra tilskipana. Tekið var fram vegna fyrrnefnds álits EFTA-dómstólsins að jafnframt væri hafður í huga sá munur sem er á íslenskum og norskum reglum um bætur vegna umferðarslysa. Talið var að við svo búið væru ekki efni til frekari umfjöllunar um stöðu hinna tilvísuðu tilskipana Evrópubandalagsins gagnvart íslenskum rétti. Tekið var fram að umræddar niðurstöður dómstóla hefðu ekki byggst á lögfestri reglu heldur mótast af almennum viðhorfum og kenningum í skaðabótarétti og leitt til dómvenju sem talin hefði verið bindandi. Í ljósi þróunar skaðabótaréttar hér á landi og annars staðar þóttu ekki efni til þess lengur að halda henni við og var niðurstaða málsins látin ráðast af reglum um eigin sök í 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga. Var R talin hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er hún fékk manni, sem henni gat ekki dulist að var verulega undir áhrifum áfengis, stjórn bifreiðar, sem hún hafði umráð yfir, og tók sér far með honum. Bætur til R voru því lækkaðar á grundvelli 2. mgr. 88. gr. umferðarlaga og hún látin bera 2/3 hluta tjóns síns.

S varð fyrir slysi þegar timburborð féllu á hann úr stæðu, sem hafði verið lyft frá jörðu með krana, sem var festur við vörubifreið og knúinn af aflvél hennar. Hæstiréttur taldi að slysið yrði rakið til atvika við fermingu bifreiðarinnar með tæki, sem væri hluti af búnaði hennar. Var eigandi bifreiðarinnar talinn bera skaðabótaskyldu á tjóni S samkvæmt 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðar­laga nr. 50/1987, ásamt umráðamanni hennar, sem hreyfði ekki sérstökum mótmælum við skaðabótaskyldu sinni á þessum grunni. Voru þeir dæmdir ásamt vátryggingafélagi, sem bifreiðin var ábyrgðartryggð hjá, til greiðslu bóta.

B slasaðist í bifreið í eigu R, sem hafði lögmælta ábyrgðartryggingu hjá vátryggingafélaginu V. Í héraði voru R og V dæmdir til að greiða B bætur fyrir varanlega örorku, varanlegan miska og þjáningar og skyldi fjárhæðin bera dráttarvexti frá uppsögu dómsins. Þeir undu þessari niðurstöðu, en B taldi tímabundið atvinnutjón og tjón sitt vegna varanlegrar örorku ekki fullbætt. Talið var að þótt ráðið yrði að B hefði að einhverju leyti haft skerta getu til vinnu vegna afleiðinga slyssins veittu gögn málsins enga viðhlítandi vitneskju um að hún hefði orðið fyrir fjártjóni vegna tímabundins vinnutaps. Ekki þótti nægilega leitt í ljós að B hefði lagt drög að samningi um nám í framreiðslustörfum fyrir slysið þannig að unnt væri að miða bætur fyrir varanlega örorku við tekjur fyrir þau störf, sbr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þegar litið var til skólasóknar B og upplýsinga um rýrar tekjur síðustu tvö árin fyrir slysið var talið að B hefði nýtt vinnugetu sína á þeim tíma að verulegu leyti til þess að stunda nám. Að þessu gættu og ungs aldurs B þegar slysið bar að höndum þótti 8. gr. skaðabótalaga eiga við ákvörðun örorkubóta vegna slyssins. Var niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð bóta B staðfest, þó þannig að fallist var á kröfu B um að miða bæri dráttarvexti við þann dag, þegar liðinn var einn mánuður frá því að hún krafði R og V um bætur á grundvelli örorkumats, sem þá lá fyrir.

Þ slasaðist er bifreið, sem hann var farþegi í, fór út af vegi og valt. Ökumaður bifreiðarinnar var ölvaður. Þ stefndi eiganda bifreiðarinnar og tryggingafélagi hans til greiðslu skaðabóta vegna slyssins. Grandsemi Þ um ölvunarástand ökumannsins talin sönnuð og því fallist á að Þ hefði tekið á sig áhættu með því að fara upp í bifreiðina. Deilt var um hvernig skýra bæri breytingar, sem gerðar voru með XIII. kafla laga nr. 50/1987 að því er varðar fébætur og vátryggingu. Talið að með fyrri dómi Hæstaréttar, hafi verið leyst úr því, að ekki hafi átt að breyta með lögunum eldri dómvenju varðandi áhættutöku við þær aðstæður að farþegi slasast í bifreið, sem stjórnað var af ölvuðum ökumanni. Niðurstaða héraðsdóms um sýknu var því staðfest.