Dómstólaleit

O höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að fellt yrði úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Þóreyjartungur í Borgarbyggð, með nánar tilgreindum merkjum, teldist þjóðlenda í afréttareign O. Reisti O kröfu sína á því að umrætt landsvæði teldist eignarland sitt. Héraðsdómur sýknaði Í af kröfum O en Landsréttur tók kröfur O til greina. Í áfrýjaði dómi Landsréttar og krafðist fyrir Hæstarétti sýknu af kröfum O. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þrátt fyrir að lýsingar í hinum ýmsu gerðum Landnámu af landnámi á þessu svæði væru ekki að öllu leyti glöggar og samrýmanlegar yrði sú ályktun dregin af þeim að umþrætt landsvæði hefði í upphafi tilheyrt hinu víðfeðma landnámi Skalla-Gríms. Um landnám Þóreyjartungna vísaði rétturinn til þess að óbyggðanefnd hefði komist að þeirri niðurstöðu að aðliggjandi heiðarlönd, Lundartunga og Oddstaðatunga, hefðu verið numin í öndverðu og teldust eignarlönd. Þá hefði Í ekki gert kröfu fyrir óbyggðanefnd um að landsvæði norður af Þóreyjartungum teldist þjóðlenda. Flest sömu sjónarmið ættu við um Þóreyjartungur og umrædd heiðalönd, að því er varðaði lýsingar Landnámu á landnámi á svæðinu, staðháttum, hæð yfir sjávarmáli og gróðurfari. Ekki stæðu rök til annars en að niðurstaðan yrði sú sama að því er varðaði nám Þóreyjartunguna og talið nægilega sýnt fram á að þær hefðu verið numdar með þeim hætti að beinn eignarréttur hefði stofnast yfir þeim. Niðurstaða um það hvort beinn eignarréttur hefði haldist réðist einkum af heildarmati á heimildum um eignarréttindi yfir Þóreyjartungum og inntaki þeirra, heimildum um nýtingu þeirra og fyrirliggjandi upplýsingum um gróðurfar og staðhætti. Rétturinn taldi að heimildir um jörðina Hrísa og Þóreyjartungur veittu því næga stoð að Þóreyjartungur hefðu lengst af verið hluti af jörðinni Hrísum og að beinn eignarréttur hefði ekki fallið niður þótt Reykholtskirkja hefði í lok 19. aldar selt landsvæðið til sveitarfélags og síðar til O. Hæstiréttur komst meðal annars að þeirri niðurstöðu að Þóreyjartungur hefðu ekki verið nýttar sem samnotaafréttur fyrr en þær komust úr eigu Reykholtskirkju. Loks bar Hæstiréttur saman þá þætti sem heiðarlöndin Þóreyjartunga, Lundartunga og Oddsstaðartunga ættu sameiginlega í eignarréttarlegu tilliti og komst að þeirri niðurstöðu að Þóreyjartungur og Lundartunga ættu að nær öllu leyti og Oddsstaðatunga að flestu leyti þá þætti sameignlega sem mestu máli skipti við afmörkun á landsvæðum sem teljast annars vegar undirorpin beinum eignarrétti og hins vegar þjóðlendur. Hæstiréttur taldi að rök stæðu ekki til annars en að niðurstaðan yrði sú sama að því er varðaði eignarréttarlega stöðu Þóreyjartungna, Lundartungu og Oddsstaðatungu svo og aðliggjandi landsvæða til norðurs, það er að Þóreyjartungur teldust eignarland O. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms var því staðfest.

F ehf. höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að ógilt yrði ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Hvassafellsdalur væri þjóðlenda með nánar tilgreindum merkjum, en í afréttareign F ehf. Reisti F ehf. kröfu sína á því að landið væri háð beinum eignarrétti félagsins, en það hafði keypt landsvæðið af eiganda jarðarinnar Hvassafells í Eyjafjarðarsveit. Hæstiréttur vísaði til þess að af texta Landnámabókar yrðu engar beinar ályktanir dregnar um hvort beinn eignarréttur hefði stofnast með námi lands á svæðinu sem um ræddi. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að Í hefði ekki dregið í efa fyrir óbyggðanefnd að beinn eignarréttar væru að víðáttumiklu landi í og upp af Hraunárdal fyrir norðvestan Hrauná sem ætti undir jörðina Kambfell. Væri óhjákvæmilegt að líta svo á að Í viðurkenndi að þau eignarréttindi hefðu orðið til með námi. Landsvæðið sem um var deilt í málinu lægi að Hrauná gegnt Kambfelli og væri sú á lítill farartálmi. Yrði því ekki útilokað að land á Hvassafellsdal hefði að minnsta kosti að einhverju marki getað verið numið og þannig orðið háð beinum eignarrétti. Heimildir sem lágu fyrir í málinu styddu á hinn bóginn á engan engan hátt að land á svæðinu hefði með námi orðið háð beinum eignarrétti, heldur hnigu þær eigndregið að því að eigendur jarðarinnar Hvassafells hefðu notið óbeinna eignarrétttinda yfir landinu til afréttarnota. Þótt eigandi Hvassafells, sem hefði gefið út afsal til F ehf. fyrir landsvæðinu árið 2005, hefði ekki getað framselt með því víðtækari réttindi en hann hefði notið með réttu, yrði ekki fram hjá því litið að þeir hefðu leitað eftir því við landbúnaðarráðherra að hann heimilaði skiptingu á jörðinni Hvassafelli á þann hátt að svæðið yrði gert „að sér fasteign og skráð sem jörð undir nafninu Hvassafellsdalur“, svo og að það yrði leyst úr landbúnaðarnotum. Hefði landbúnaðarráðherra ekki gert fyrirvara um eignarréttarlega stöðu landsvæðisins þegar hann varð við þeirri ósk að jarðarhlutinn sem skipt var úr jörðinni og leystur úr landbúnaðarnotum yrði skráður sem jörðin Hvassafellsdalur. Eðli máls samkvæmt hefði ekki verið unnt að ræða á þennan hátt um landsvæðið nema á þeim grundvelli að landið væri háð beinum eignarrétti. Krafa fjármálaráðherra um mörk þjóðlendu og eignarlanda hefði verið alls ósamrýmanleg afstöðu landbúnaðarráðherra, hliðsetts handhafa framkvæmdarvalds Í. Var því fellt úr gildi ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um landsvæðið Hvassafellsdalur væri þjóðlenda.

J eigandi jarðarinnar Stóradals í Eyjafjarðarsveit höfðaði mál gegn Í og krafðist þess aðallega að ógilt yrði ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar um að landsvæðið Djúpidalur „utan grjótgarðs“ og Þverdalur ásamt Mælifelli eða Mælifellsseli væri þjóðlenda með nánar tilgreindum merkjum, en í afréttareign J. Til vara krafðist hann þess að framangreint ákvæði í úrskurði óbyggðanefndar yrði ógilt að því er varðaði hluta landsvæðisins, sem tæki til lands eyðijarðarinnar Mælifells. Reisti J kröfu sína á því að landið væri háð beinum eignarrétti hans. Hæstiréttur vísaði til þess að af texta Landnámabókar yrðu engar beinar ályktanir dregnar um hvort beinn eignarréttur hefði stofnast með námi lands á svæðinu sem um ræddi. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að Í hefði ekki dregið í efa fyrir óbyggðanefnd að beinn eignarréttar væru að víðáttumiklum svæðum í og upp af Djúpadal og nokkrum þeim dölum sem hann greindist í. Hlytu þau eignarréttindi að hafa orðið til með námi. Landsvæðið sem um var deilt í málinu lægi að hluta að löndum þriggja jarða sem svo háttaði um og hefðu bæjarhús á þeim öllum verið nærri merkjum við landsvæðið. Þótt mjög takmarkað láglendi væri á landsvæðinu mæltu aðstæður ekki gegn því að líkur gætu einnig staðið til að telja það að minnsta kosti að hluta hafa orðið háð beinum eignarrétti með námi. Því næst vék Hæstiréttur að því að í riti um skráningu fornleifa á svæðinu væru talin upp býli sem getið hefði verið um í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1712 og svonefndri Eyðibýlaskrá Olaviusar frá 1777, þar á meðal Mælifell, og sagt að tóftir bentu til að búseta þar hefði verið aflögð löngu fyrir 1700. Taldi Hæstiréttur að nægilega hefðu verið leiddar líkur að því að býli, sem hefði verið nokkurt að umfangi og borið heitið Mælifell, hefði á fyrri tímum verið innan hins umdeilda landsvæðis. Ekki væri ástæða til að ætla að býlið hefði orðið til án þess að landið hefði verið háð beinum eignarrétti sem að lögum gat ekki stofnast á annan hátt en með námi. Þrátt fyrir þetta yrði að gæta að því að ekki lægju fyrir beinar heimildir um afdrif þess réttar eftir að býlið á Mælifelli fór í eyði. Um það yrði að draga ályktanir af skjalfestum gögnum og öðru því sem lá fyrir í málinu. Af tveimur tilgreindum máldögum yrði ráðið að tiltekin réttindi í Djúpadal hefðu áskotnast Saurbæjarkirkju á tímabilinu frá 1318 til 1394. Kynni þetta að gefa til kynna að Mælifell hefði þegar verið komið í eyði á 14. öld. Í landamerkjabréfum fyrir Stóradal frá 1890 og 1921 hefði komið fram að Stóridalur ætti allt land eyðihjáleigunnar Mælifells með tilteknum merkjum. Í gögnum málsins hefði fyrst verið rætt um Mælifell sem eyðihjáleigu Stóradals í jarðamati 1804 og hefði það sama komið fram í öðru jarðamati frá 1849 og jarðatali frá 1847. Þau ummæli ættu sér ekki stoð í eldri heimildum heldur stönguðust á við heimildir sem tilgreindu tvær hjáleigur Stóradals, Ytra-Dalsgerði og Syðra-Dalsgerði. Taldi Hæstiréttur því að nægileg stoð yrði ekki fundin í eldri heimildum fyrir staðhæfingum í landamerkjabréfum Stóradals um að landið væri hluti af þeirri jörð, til þess að landamerkjabréfin gætu haft sönnunargildi hvað þetta varðaði. Þá yrði ekki viðhlítandi stoð fundin fyrir því í eldri gögnum að beinn eignarréttur yfir Mælifelli hefði flust í hendur annarra eftir að býlið fór í eyði. Hnigju gögn að því að eftir að byggð lagðist þar af hefði landið verið í einskis eignarráðum og hefðu þá forráðamenn kirkjunnar á Saurbæ og eigendur Stóradals hvorir fyrir sitt leyti lagt undir sig hluta landsins til afnota. Slíkt gæti ekki að lögum leitt til yfirfærslu beinna eignarréttinda. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í.

Ágreiningur aðila laut að merkjum jarðarinnar Bæjarstæðis í Seyðisfirði, sem var hjáleiga jarðarinnar Austdals, við þá jörð. Í málinu lá fyrir landamerkjabréf fyrir Austdal „með hjáleigunni Bæjarstæði“ frá árinu 1884 og tvær matsgerðir dómkvaddra manna frá árinu 1916 sem lýstu jörðunum tveimur og mátu þær til peningaverðs. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af gögnum málsins yrði helst ráðið að hjáleigan hefði verið stofnuð einhvern tíma á árabilinu 1761 til 1804. Hjáleigan myndi hafa verið skilin frá heimajörðinni við sölu hjáleigunnar 1926, en þá hefði ekki verið tilgreint hve mikið land fylgdi henni. Við mat á því hvaða land hefði talist til hjáleigunnar Bæjarstæðis væru ekki við önnur haldbetri gögn að styðjast en framangreindar matsgerðir, en báðir matsmanna hefðu búið á nábýlisjörðum og hefðu verið staðkunnugir. Samkvæmt framansögðu og með hliðsjón af afsali jarðadeildar landbúnaðarráðuneytisins fyrir Bæjarstæði árið 1986 til J og kaupsamningi C og G og seljanda Austdals árið 2006 var fallist á kröfugerð C og G um landamerki jarðanna.

B o.fl. höfðuðu mál gegn M og Á og kröfðust greiðslu tiltekinna fjárhæða vegna kostnaðar B o.fl. af gerð girðingar á landamerkjum jarða B o.fl. annars vegar og M og Á hins vegar. Þar sem B o.fl. höfðu ekki leitað úrlausnar úrskurðaraðila samkvæmt 5. gr. sbr. 7. gr. girðingarlaga nr. 135/2001 um rétt til samgirðingar, nauðsynlegan kostnað af þeirri framkvæmd og skiptingu hans var ekki talið að B o.fl. gætu reist kröfur sínar á hendur M og Á á þessum grundvelli. Voru M og Á því sýknaðar.

A og V kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þeirra um að sýslumanninum á Hvolsvelli yrði gert að afmá úr þinglýsingabók stofnskjal fyrir fimm landspildur úr jörðinni Háfshjáleigu í Rangárþingi ytra. A og V, sem voru eigendur nærliggjandi jarðar, héldu því fram að 4 af spildunum væru að stærstum hluta úr óskiptu sameignarlandi nokkurra samliggjandi jarða á svæðinu og að fimmta spildan væri að stærstu leyti skipt út úr þeirra landi auk nærliggjandi jarðar. Byggðu þau kröfur sínar aðallega á þinglýstum gögnum. Af hálfu nú- og þáverandi eigenda landsins Háfshjáleigu var aðallega vísað til dóms Hæstaréttar í málinu nr. 72/2009 því til stuðnings að A og V hefðu ekki sýnt fram á eignarrétt að því landssvæði sem stofnskjalið tók til. Í dómi Hæstaréttar kom fram að málið væri rekið eftir 3. gr. þinglýsingarlaga. Í slíku máli yrði ekki litið til efnisatriða að baki skjali sem þinglýst hefði verið, heldur einungis leyst úr því hvort þinglýsing hefði verið formlega rétt eða ekki. Við úrlausn í málinu yrði því ekki lagt mat á þann efnislega ágreining sem á milli málsaðila væri um landamerki og eignarhald. Var það niðurstaða Hæstaréttar að öllum formskilyrðum þinglýsingarinnar hefði verið fullnægt þegar stofnskjalið var afhent til þinglýsingar og að A og V hefðu ekki bent á ný atriði sem leitt gætu til þess nú að þinglýsingarstjóri, innan þeirra marka sem honum væri heimilt að breyta fyrri ákvörðun, endurskoðaði þá ákvörðun. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Aðilar deildu um austurmerki jarðarinnar S gagnvart vesturmerkjum jarðarinnar H. Jörðinni H hafði verið skipt með kaupsamningi og afsali 25. júní 1950 þegar eigandi jarðarinnar, HS, afsalaði bróður sínum svokölluðum úthluta eða vesturhluta jarðarinnar, þar sem stofnað var nýbýlið S. Snerist deila málsaðila um hvernig þau merki lægju, sem lýst var í kaupsamningnum með því að bæjarlækur skipti frá fjalli að túni, enda voru óumdeildir hinir tveir punktar landamerkjalýsingarinnar. Fallist var á rök SK, núverandi eiganda jarðarinnar S, um hvar bæjarlækurinn teldist vera og láta merkin fylgja honum ofan úr fjallinu og þangað sem hann rynni að túni. Talið var að lækurinn hefði runnið að tilteknum hnitapunkti um annan tiltekinn hnitapunkt inn á spildu úr jörðinni H, sem var í eigu G, að sunnanverðu. Var einnig fallist á með SK að í fyrri hnitapunktinum væri hornmark þaðan sem bæjarlækur skipti frá túni suður á fjallsbrún. Var aðalkrafa SK tekin til greina, enda talið að ekki væri hald í þeirri málsástæðu HS og G að þeir hefðu unnið eignarrétt að hinu umdeilda landi fyrir hefð.

Á og G, eigendur jarðarinnar H, og G og S, eigendur jarðarinnar M, deildu um hvar mörk jarðanna lægju. Af landamerkjabréfum mátti ráða að mörk jarðanna lægju frá Merkjárgljúfri til fjallsins Stóra-Dímonar í gegnum punkt þar sem sjá mátti foss í gljúfrinu með nánar tilgreindum hætti. Staðsetning punktsins kom ekki nánar fram í gögnum málsins en ljóst þótti að hann gæti ekki verið þar sem áin féll fram úr gljúfrinu heldur hlyti hann að vera í einhverri fjarlægð þaðan. Ekki var talið að uppdráttur sem fylgdi með niðurstöðu gerðardóms frá árinu 1969 skipti máli við afmörkun landamerkjanna, enda hafði gerðardóminum verið falið að taka afstöðu til annars álitaefnis. Aftur á móti taldi Hæstiréttur að landskiptagerðir þeirra jarða sem H og M höfðu áður tilheyrt tækju af tvímæli um að merki jarðanna skyldu fylgja Merkjá niður úr Merkjárgljúfri. Ekki var talið að samkomulag aðila um skiptingu lands M hefði falið í sér breytingar á mörkum jarðanna hvað þetta varðaði. Var því talið að farvegur Merkjár, og síðan farvegur Þverár eftir að árnar sameinuðust, réði mörkum jarðanna en eftir það bein lína frá Stóra-Dímon í fossinn í Merkjárgljúfri þaðan sem línan skæri Þverá. Vísað var til þess að staðhættir styddu jafnframt að Merkjá réði mörkum jarðanna, enda næðu tún, sem sýnilega væru gömul og óumdeilt væri að hefðu fylgt H, inn á svæðið sem deilt var um og allt annað land M lægi hinum megin árinnar sem samkvæmt heiti sínu réði merkjum. Í dóminum var vísað til þess að merkin fylgdu árfarveginum eins og hann væri nú, enda hefðu hvorugir aðila krafist þess að farið yrði í þessum efnum á einhvern nánar tiltekinn hátt eftir fyrirmælum 2.mgr. 3. gr. vatnalaga nr. 15/1923.

S, A, VG og H höfðuðu mál á hendur V og K og kröfðust sem eigendur jarðarinnar Háfshóls í Háfshverfi í Rangárþingi ytra að landmerki hennar við jarðirnar Hala, Háf og Háfshjáleigu færu eftir nánar tilgreindum merkjapunktum. Þá kröfðust þau ásamt J og F, eigendum jarðarinnar Hala, að viðurkenndur yrði eignarréttur þeirra að þriðjungshluta vegna hvorrar jarðar í óskiptri sameign með V og K að nánar tilgreindu landsvæði í Háfshverfi, en norðurmörk svæðisins voru dregin eftir merkjapunktum á ætluðum bökkum vatnsfalls. Loks kröfðust J og F staðfestingar héraðsdóms um merki landspildnanna Engjareimar og Horntanga. Í málinu lá fyrir landskiptagerð frá 25. júní 1929, en við framkvæmd skiptanna hafði verið notast við kort af Háfshverfi, sem gert hafði verið í september 1928. Í skiptagerðinni sagði að landskiptamenn hafi litið svo á að það sem væri óskipt af sameignarlandinu yrði að skiptast eftir jarðamati frá 1861. Hafnað var kröfu V um frávísun á kröfu S, A, VG og H. Var talið að eftir núgildandi lögum bæru S, A, VG og H enga skyldu að viðlagðri frávísun málsins til að leita í einu lagi dóms um landamerki Háfshóls í ríkara mæli en þau sjálf kysu, eftir atvikum án tillits til þess hvort ágreiningur stæði um merkin. Þá var ekki talið að fyrrgreind krafa S, A, VG og H gæti átt stoð í orðalagi landskiptagerðarinnar, eins og það yrði skýrt með tilliti til uppdráttarins frá 1928. Voru V og K því sýknaðir af þessari kröfu, enda hefðu ekki verið færð fram haldbær rök fyrir henni á grundvelli annarra heimilda en orðalags landskiptagerðarinnar. Þá hafði því ekki verið borið við í málinu að landeigendur í Háfshverfi hefðu með löggerningi vikið frá þeirri skipan, sem leiddi af reglum 3. gr. vatnalaga nr. 15/1923 um suðurmerki útskipts lands þeirra, en samkvæmt ákvæðinu skulu merki landareigna sem á eða lækur skilur að liggja í miðjum farvegi nema önnur lögmæt skipun sé gerð þar á. Slík merki breytast ekki þótt farvegur breytist. Þar sem krafa S, A, VG, H, J og F tók ekki mið af þessum lagaákvæðum var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu V og K af henni. Loks var talið að J og F hefðu ekki fært fram haldbær rök fyrir kröfum sínum um merki landspildnanna Engjareimar og Horntanga, en málsástæða þeirra á grundvelli eignarhefðar, sem fyrst hafði verið höfð uppi í Hæstarétti, fékk ekki komist að í málinu. Voru V og K því sýknaðir af þessum kröfum J og F.

J, D, V og A kröfðust þess að ógiltur yrði úrskurður óbyggðanefndar 29. maí 2007 að því er varðar þjóðlendu á nánar tilgreindu svæði innan marka fyrrum Skeggjastaðahrepps. Kröfðust þau jafnframt viðurkenningar á því að landsvæðið væri hluti jarðarinnar G og háð einkaeignarrétti þeirra. J, D, V og A studdu kröfur sínar við landamerkjabréf, sem gert var fyrir jörðina G árið 1921 og þinglesið ári síðar. Í byggði hins vegar á því að leggja bæri til grundvallar eldra landamerkjabréf fyrir jörðina, þinglesið 1891. Samkvæmt því bréfi náði jörðin mun skemmra til suðurs en í hinu yngra bréfi. J, D, V og A héldu því fram að yngra bréfið hefði komið í stað þess eldra, sem eftir það hefði ekkert gildi haft. Tengsl þeirra, sem undirrituðu eldra bréfið, við jörðina G væru óljós og vefengdu J, D, V og A að þeir hefðu haft umboð til þess verks. Þá hefði bréfið falið í sér málamyndagerning til að fullnægja formreglum gagnvart stjórnvöldum. Í hafnaði því að um málamyndagerning hefði verið að ræða, bréfið hefði þvert á móti verið í samræmi við ákvæði þágildandi landamerkjalaga að öðru leyti en því að það hefði ekki fremur en yngra bréfið verið áritað um samþykki vegna aðliggjandi svæða til suðurs. Hafnað var málsástæðu J, D, V og A um að þau sem undirrituðu bréfið hefðu ekki verið til þess bær, en einnig yrði heldur ekki framhjá því litið að slík bréf hefðu ekki átt að vera tæk til þinglestrar nema þau stöfuðu frá þeim, sem höfðu þinglesnar eignarheimildir yfir viðkomandi eignum. Þá var því ennfremur hafnað að um málamyndagerning hefði verið að ræða, þar sem ekkert væri fram komið um að lokið hefði verið við gerð landamerkjabréfs G til þess eins að komast undan viðurlögum án tillits til réttmætis þess, sem gert var. Ekki var fallist á að með yngra bréfinu hefði verið skýrður óljós texti eldra bréfs, enda væri texti eldra bréfsins skýr og engin þörf af þeim sökum á að gera nýtt bréf. Talið var að engra heimilda nyti við sem bent gætu til þess að landið, sem deilt var um, hefði nokkurn tíma verið háð beinum eignarrétti eða að það væri hluti jarðarinnar G. Áðurnefnd gögn málsins bentu þvert á móti til þess að merkjum jarðarinnar væri rétt lýst í hinu eldra bréfi og ekkert væri fram komið, sem rennt gæti stoðum undir lýsingu yngra bréfsins að því leyti sem þar var gengið lengra inn til landsins en gert var í eldra bréfi. Þá var málsástæðum J, D, V og A, sem studdust við hefð, væntingar þeirra og brot á meðalhófsreglu og jafnræðisreglu jafnframt hafnað með vísan til forsendna héraðsdóms. Var Í sýkn af kröfum J, D, V og A.

Í málinu var deilt um landamerki jarðanna N og M á Reykjanesskaga. Árið 1916 seldi eigandi N hjáleiguna M út úr fyrrnefndu jörðinni. Ljóst var af gögnum málsins að ágreiningur reis fljótt eftir söluna um landamerki jarðanna sem leiddur var til lykta með dómsátt árið 1922. Deila reis á ný 2005 um það hvort landamerki jarðanna hafi verið ákveðin að fullu með sáttinni eða hvort hún tæki einungis til lands næst sjónum og því væri enn land sem ekki hefði verið skipt á milli jarðanna. Höfðaði því eigandi jarðarinnar N mál þetta á hendur eigendum jarðarinnar M til þess að fá viðurkennt að jörðunum tilheyri enn óskipt land og að því skyldi skipt eftir nánar tilgreindum hlutföllum. Meðal málsgagna var kaupsamningurinn frá 1916 en þar var ekki kveðið á um landamerki. Ennfremur lá fyrir endurrit úr gjörðabók sáttanefndar Miðneshrepps frá 1922. Kemur þar fram að þáverandi eigendur jarðanna N og M væru saman komnir vegna ágreinings um landamerki jarðanna og að samið væri um að þau skyldu vera við Melabergsá. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að ljóst væri af bókuninni að afstaða eiganda M hefði ótvírætt verið sú að samkvæmt tilteknum gögnum væru til landamerki milli Nesja og Melabergs, en jafnframt að þau væru ekki skýr og um þau þyrftu landeigendur að semja. Það orðalag, að samið væri um landamerki milli jarðanna, studdi eitt og sér þá skýringu að ætlan aðilanna hafi verið sú að semja um landamerki en ekki einungis um afmarkaðan hluta þeirra. Þá var jafnframt meðal málsgagna endurrit úr dómsmálabók Gullbringusýslu 1921 til 1923. Þar kom fram að þinglesin var sáttagjörð milli M og N en samkvæmt landamerkjalögum nr. 41/1919 bar landeigendum og valdsmönnum að gera og láta þinglýsa skýrum merkjalýsingum milli jarða. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að ekkert væri fram komið sem benti til annars en að með gerð sáttarinnar og þinglestri hefðu landeigendur og sýslumaður talið sig vera að framfylgja lagaboði og semja um landamerki milli N og M í heild, sem skyldu vera um Melabergsá. Benti ekkert til að þeir hefðu litið svo á að um hafi verið að ræða eitthvert óskipt land jarðanna eftir þetta. Eigendur N báru fyrir sig að Melabergsá væri í raun ekki til og ógerlegt að greina örnefnið. Um þessa málsástæðu eigenda N sagði Hæstiréttur að ljóst væri að af gögnum í málinu sem greindu frá örnefnum sem um væri að ræða væri ljóst að áður fyrr gat myndast lækur með leysingavatni við ákveðnar aðstæður ofan úr Miðnesheiði og þar hafi verið vatnsframrás. Þá hafði skýringum eigenda jarðarinnar M um breytingar á vatnsflæði á svæðinu á síðustu áratugum ekki verið hnekkt. Yrði því að leggja til grundvallar að þegar sáttin var gerð um landamerki við Melabergsá 1922 hafi aðilum að henni verið ljóst hvar mörkin skyldu vera. Það að umsamin mörk hafi eftir það orðið óljós eða týnst, gæti ekki leitt til þess að land, sem þá var skipt með samningi, skyldi eftir það teljast óskipt. Þá studdu eigendur jarðarinnar N kröfur sínar einnig við það að land jarðanna hafi í matsmálum á fimmta og níunda áratug síðustu aldar þegar stór hluti jarðanna var tekinn eignarnámi vegna gerðar Keflavíkurflugvallar, verið talið óskipt og eigendur M ekki mótmælt því þá. Ekki var fallist á að eigendur jarðanna hefðu við mat á skaðabótum fallið frá sáttinni 1922 um landamerki og samið um að lönd jarða þeirra skyldu eftir það teljast óskipt og án landamerkja. Að öllu þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var kröfum eigenda jarðarinnar N hafnað.

V, sem kært hafði úrskurð héraðsdóms um heimild til þinglýsingar stefnu, afturkallaði kæru sínu. Var málið því fellt niður og S, A, V, H, J og F dæmdur kærumálskostnaður.

Í úrskurði óbyggðanefndar 10. desember 2004 um Fljótshverfi í Skaftárhreppi var komist að þeirri niðurstöðu að mörk þjóðlendu og eignarlanda jarðanna Núpsstaðar, Rauðabergs, Kálfafells, Blómsturvalla og Núpa yrðu dregin eftir jaðri Vatnajökuls, eins og hann var 1. júlí 1998 við gildistöku laga nr. 58/1998. Áfrýjandinn, íslenska ríkið, krafðist ógildingar á úrskurði óbyggðanefndar og að nánar tilgreind mörk þjóðlendu og eignarlanda yrðu viðurkennd. Í málinu lágu fyrir ýmsar heimildir um merki jarðanna og allt frá elstu heimildunum var vissum merkjum þeirra ótvírætt lýst til jökuls. Þar sem jarðirnar lágu saman í röð við jaðar jökulsins á landsvæði þar sem líkt var farið um að því er varðar notkun, gróðurfar, landslag og aðra staðhætti þótti engin haldbær ástæða til að ætla að þetta land hafi aðeins að hluta orðið háð beinum eignarrétti. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að lönd á framangreindu svæði væru eignarland.

I og R héldu því fram, að lögfest skipti milli jarðanna K og Kh annars vegar og KI og KII hefðu þegar farið fram og að landamerki milli jarðanna lægju ljós fyrir. Því hefði ekki átt að taka jörðina K, ásamt Kh, inn í landskipti milli jarðanna KI og KII. Bæri að dæma landskiptagerð frá 21. febrúar 1998 ógilda af þeim sökum. Enda þótt I og R hefðu bent á ýmislegt, er gefið gæti til kynna, að umræddum löndum hefði að einhverju leyti verið skipt, var þó ekki á það fallist, að nægilega væri sannað, að lögfest skipti hefðu farið fram í lagaskiningi, enda lægi ekki annað fyrir en að hlutföllum um dýrleika jarðanna væri þá stórlega raskað frá jarðamati, er gert var árið 1861 og hafa varð til hliðsjónar, sbr. 2. gr. laga nr. 46/1941. Skiptagerð, sem gerð var milli jarðanna K og Kh árið 1979, gat ekki haft þýðingu í þessu sambandi, en eigendur KI og KII áttu ekki aðild að henni og varð ekki séð, að hún hefði verið undirrituð af þeim eða eiganda K. Fallist var á það með I og R, að sýslumaður hefði ekki gætt andmælaréttar þeirra áður en hann varð við kröfu H, eiganda jarðanna K og Kh, um að draga jarðir hans undir landskiptin milli KI og KII, en ekki var þó talið, að þau hefðu orðið fyrir réttarspjöllum af þessum sökum og leiddi málsmeðferð sýslumanns því ekki til ógildingar á landskiptagerðinni. Þá var ekki talið, að þeir ágallar hefðu verið á málsmeðferð landskiptanefndar, sem valdið gætu ógildingu gerðarinnar. Var H því sýknaður af öllum kröfum I og R. Gerð var athugasemd við það, að héraðsdómari hafði vísað tiltekinni kröfu H frá dómi vegna vanreifunar en ekki getið þess í dómsorði, auk þess sem hann hefði með réttu átt að vísa til 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um þá frávísun.

Ó og V, eigendur jarðarinnar Háfs, kröfðust þess að viðurkenndur yrði beinn eignarréttur þeirra yfir tilteknu landssvæði í Djúpárhreppi. Töldu þeir að landsvæðið tilheyrði Háfi og hefði aldrei verið frá jörðinni skilið. J, S og K, eigendur jarðanna Hala og Háfshóls töldu hins vegar að svæðið væri í óskiptri sameign Háfshóls, Hala og Háfs með Háfshjáleigu í jöfnum hlutföllum. Fyrir lá að Háfshverfið var upphaflega í eigu eins aðila og höfðu hjáleigurnar Háfshóll og Hali verið byggðar út frá landnámsjörðinni Háfi. Ekki var á það fallist að í skiptagerð árið 1929, þar sem skipt var tilteknu beitilandi og engjum að beiðni eigenda Háfshóls og Hala, hefði falist endanleg skipting lands til Háfshóls og Hala. Að virtum gögnum málsins þótti J, S og K hafa tekist að færa að því fullgild rök að hið umdeilda landsvæði hafi verið í óskiptri sameign framangreindra jarða. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að fallast á kröfu þeirra um að viðurkennt yrði að Ó og V tilheyrði í óskiptri sameign aðeins 1/3 hluti svæðisins.