Dómstólaleit

J og Þ voru ákærðir fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot með því að hafa staðið saman að innflutningi á 191.714,75 g af kannabis og 1.305,23 g af kókaíni ætluðu til söludreifingar í ágóðaskyni. Efnin fundust við komu farþegaferjunnar Norrænu til Seyðisfjarðar, falin í sérútbúnum geymsluhólfum í húsbifreið. Hafi J og Þ lagt á ráðin um flutning efnanna frá Hollandi til Íslands og hist í því skyni í Hollandi auk þess að vera í símasambandi. Hafi Þ annast fjármögnun og kaup fíkniefnanna og hugðist móttaka þau á Íslandi en J hafi móttekið efnin í Hollandi og flutt þau þaðan í bifreiðinni landleiðina til Danmerkur og þaðan með ferjunni til Íslands. J játaði sök að mestu leyti en neitaði sök varðandi innflutning kókaínsins þar sem hann hafi ekki vitað um það efni. Þ neitaði sök. Krafðist hann frávísunar málsins þar sem hann hafi í fjölmörg skipti ekki fengið gögn afhent eða fengið þau of seint meðan á lögreglurannsókn stóð. Þ hélt því ekki fram að vörn hans hafi verið áfátt vegna þessa dráttar. Var ekki fallist á að vísa bæri málinu frá héraðsdómi af þessum sökum. Hins vegar voru vinnubrögð lögreglu talin aðfinnsluverð. Framburðir J og Þ breyttust nokkuð eftir því hvernig rannsókn málsins vatt fram. Talið var sannað með framburðum J hjá lögreglu og fyrir dómi og með stuðningi af öðrum gögnum málsins, en að hluta gegn neitun J fyrir dómi undir aðalmeðferð málsins og gegn neitun Þ, að þeir hafi framið þá háttsemi sem í ákæru greinir. Talið var augljóst að innflutningur svo mikils magns fíkniefna væri í ágóðaskyni þótt ekkert lægi fyrir um hvernig efnunum yrði dreift. Hafi J móttekið fíkniefnin ytra án þess að ganga úr skugga um hvers kyns fíkniefni væri að ræða. Þótt hugur hans hafi ekki staðið til þess að flytja kókaín til landsins beri hann refsiábyrgð á flutningi þess efnis þar sem hann hafi látið sér í léttu rúmi liggja hvaða efni hafi verið á ferðinni og ekki gengið úr skugga um þetta sjálfur og hafi hann því mátt gera ráð fyrir hverju sem væri í þessu efni. Við ákvörðun refsingar J var litið til þess að hann var á Spáni árið 2005 dæmdur í þriggja ára og níu mánaða fangelsi fyrir innflutning á miklu magni fíkniefna. Var dómur þessi látinn hafa ítrekunaráhrif á brot ákærða. Hins vegar var virt honum til mildunar að hann skýrði í upphafi frá þætti Þ og vísaði af sjálfsdáðum á fíkniefnin, en þá hafði lögregla ekki fundið þau í bifreið hans þrátt fyrir leit. Þá var litið til þess við ákvörðun refsingar beggja að brotið var framið í sameiningu, það var stórfellt og varðaði mikið magn fíkniefna og hluti kókaínsins var mjög sterkur. Var refsing J ákveðin fangelsi í 7½ ár en Þ fangelsi í 9 ár. Þá voru fíkniefnin, áfengisflöskur og bifreiðin sem notuð var til að flytja fíkniefnin til landsins gerð upptæk.

X var laus úr gæsluvarðhaldi er kæra á gæsluvarðhaldsúrskurði héraðsdóms barst Hæstarétti. Var þeim þætti málsins er laut að gæsluvarðhaldinu því vísað frá Hæstarétti. Fallist var á að S væri heimilt að synja verjanda X um aðgang að framburðarskýrslu kæranda, en þó ekki lengur en til fimmtudagsins 28. ágúst 2008.

Kærumál. Rannsóknarathafnir. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. Gögn. A fann á bifreið sinni svokallaðan eftirfararbúnað, sem hann taldi í eigu L. Leitaði hann úrlausnar dómstóla um lögmæti rannsóknarathafna sem hann taldi beint gegn sér, sbr. 75. gr. laga nr. 19/1991. Í dómi 8. febrúar 2008 var L gert að láta af umræddri rannsóknaraðgerð. Í því máli sem hér var til úrlausnar hafði héraðsdómari vísað frá dómi kröfu A um að verjanda hans yrði veittur aðgangur að rannsóknargögnum. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun aðalkröfu A staðfestur en lagt fyrir héraðsdómara að taka varakröfu hans til efnismeðferðar. Tekið var fram að skipun verjanda hefði fallið niður við uppkvaðningu fyrrnefnds dóms Hæstaréttar en ekki talið loku fyrir það skotið að hann kynni að eiga aðgang að gögnunum sem talsmaður A. Það heyrði hins vegar til efnisúrlausnar máls að skera úr um það hvort veita ætti slíkan aðgang.

Hafnað var kröfu L um að verjanda X yrði í fimm vikur synjað um aðgang að rannsóknargögnum opinbers máls, sem beindist gegn honum.

Kærumál. Gögn. Verjandi. Frávísun máls frá Hæstarétti. X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem kröfu hans um að R væri skylt að afhenda verjanda hans endurrit allra gagna, sem R hefði aflað eða honum hefðu borist vegna rannsóknar opinbers máls, sem beindist að X og hefðu verið í vörslum R í meira en þrjár vikur, var vísað frá dómi. Upplýst var að R hafði eftir að X kærði úrskurð héraðsdómara til Hæstaréttar afhent verjanda hans endurrit allra gagna sem vörðuðu það sakarefni sem þegar hefði verið beint að skjólstæðingi hans. Var málinu því vísað frá Hæstarétti, sbr. 4. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

L fór fram á að héraðsdómari framlengdi í þrjár vikur frest hans til að synja verjanda X um aðgang að rannsóknargögnum varðandi opinbert mál sem beindist að X, sbr. b. lið 1. mgr. 74. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Féllst héraðsdómur á kröfu L en tók ekki afstöðu til kröfu um skýrslutöku af X og var ekkert bókað um hvenær hún skyldi fara fram. Í Hæstarétti var tekið fram að L hefði ekki leitt X og aðra grunaða í málinu fyrir dómara til að gefa skýrslu. Nægði L ekki að vísa til þess að í ljósi stöðu málsins væri ekki enn tímabært að leiða X fyrir dóm til skýrslugjafar. Var kröfu L um framlengingu frestsins því hafnað.

R fór fram á að héraðsdómari tæki skýrslu af X og framlengdi jafnframt í þrjár vikur frest hans til að synja verjanda X um aðgang að rannsóknargögnum varðandi opinbert mál sem beindist að X, sbr. b. lið 1. mgr. 74. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Héraðsdómari féllst á kröfu R og voru X og aðrir sakborningar í málinu leiddir fyrir dómara til að gefa skýrslu. X kærði ákvörðun héraðsdómara um framlengingu frestsins. Í Hæstarétti var tekið fram að R hefði haft nægt ráðrúm til að fara fram á frekari skýrslutöku yfir sakborningum fyrir dómi. Nægði R ekki að vísa til þess að hann myndi leiða hina grunuðu fyrir dóm til skýrslugjafar um leið og mikilvæg gögn lægju fyrir. Var kröfu R um framlengingu frestsins því hafnað.

Kærumál. Gæsluvarðhald. A. liður 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991. Afhending gagna. Verjandi. Máli heimvísað að hluta. X var gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Úrskurður héraðsdóms var ómerktur að því er varðaði ágreining um afhendingu rannsóknargagna og þeim þætti málsins vísað aftur heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Vísað var frá dómi kröfu X um að dæmd yrði „óheimil og ólögmæt skoðun og haldlagning lögreglu h. 25. júlí 2002“ á tiltekinni dagbók, en fyrir lá að bókin hafði þegar verið skoðuð af lögreglu. Lögreglan hafði lagt hald á dagbókina við frumrannsókn á vettvangi og metið það svo að bókin hafi sönnunargildi í opinberu máli. Ekki varð séð að næg ástæða væri til að hrófla við því mati að svo stöddu. Var kröfu X, um að haldi á dagbókinni yrði þegar aflétt, því hafnað.

Ríkislögreglustjóri rannsakaði ætlaðan fjárdrátt eða umboðssvik X og fleiri manna gagnvart B hf. Var ríkislögreglustjóra hvorki rétt né skylt að afhenda verjanda X endurrit af öllum skjölum, sem hann hafði aflað eða honum höfðu borist með öðrum hætti, þar sem þau höfðu ekki enn verið rannsökuð. Á hinn bóginn var honum skylt að afhenda verjandanum endurrit af skýrslu, sem var tekin af nafngreindri konu og hinn síðarnefndi hafði sérstaklega tilgreint meðal þeirra gagna, sem hann óskaði eftir að fá afhent, þar sem ríkislögreglustjóri hafði ekkert aðhafst til að sýna fram á að efni skýrslunnar varðaði ekki sakarefnið sem beint var að X.

Kröfu X um að úrskurðarð yrði um lögmæti húsleitar, sem lögregla gerði á dvalarstað hennar, var vísað frá héraðsdómi. Í dómi Hæstaréttar segir að húsleitinni hafi verið lokið áður en X hafi krafist úrlausnar dómstóla um lögmæti hennar. Vegna þessa geti X ekki með vísan til 75. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála borið undir dómstóla hvort lögregla hafi mátt framkvæma leitina án dómsúrskurðar, enda geti X allt að einu fengið leyst úr atriðum varðandi lögmæti leitarinnar eða aðferðir við framkvæmd hennar í opinberu máli, sem kunni að verða höfðað um sakarefnið, eða með því að höfða einkamál til heimtu skaðabóta á grundvelli XXI. kafla laga nr. 19/1991, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 3. maí 2002 í máli nr. 178/2002.

Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu ríkislögreglu­stjóra um að tekin yrði skýrsla af X fyrir dómi vegna rannsóknar opinbers máls, sem beindist að X, en hafnað að framlengja frest ríkislögreglustjóra til að synja verjanda X um aðgang að gögnum málsins.

Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu ríkislögreglustjóra um að tekin yrði skýrsla af X fyrir dómi vegna rannsóknar opinbers máls, sem beindist að X, en hafnað að framlengja frest ríkislögreglustjóra til að synja verjanda X um aðgang að gögnum málsins.

Héraðsdómslögmaðurinn J krafðist þess að sér yrðu afhent gögn, sem lögregla lagði fyrir héraðsdómara, vegna rannsóknar sem beindist að X. Í skýrslu, sem lögreglan tók af X, kom fram að hún hafi þá tilnefnt J til að starfa sem verjanda sinn og var hann staddur við skýrslugjöf hennar. Þrátt fyrir það var þess hvergi getið í skýrslunni eða öðrum gögnum málsins að lögmaðurinn hefði verið skipaður verjandi X, hvorki við skýrslugjöf hennar hjá lögreglunni né á síðari stigum. Í dómi Hæstaréttar segir að ákvæði 43. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra, sbr. 12. gr. laga nr. 36/1999, mála taki eftir hljóðan sinni til réttinda verjanda til að fá afhent gögn, sem tengist lögreglurannsókn. Með því að umræddur lögmaður hafi ekki hlotið skipun sem verjandi X verði sú krafa, sem sé höfð uppi í málinu, ekki gerð á grundvelli þessa lagaákvæðis. Var ákvörðun héraðs dómara um að hafna kröfu J því staðfest.

Hæstiréttur féllst á kröfu lögreglu um skýrslutöku af X fyrir dómi. Jafnframt var framlengdur í þrjár vikur frestur, sem lögregla hafði til að synja verjanda X um aðgang að öllum gögnum málsins.

Kærður var úrskurður héraðsdómara þar sem hafnað var kröfu X um að fá afhent endurrit fjögurra úrskurða um símhleranir hjá honum. Hæstiréttur féllst á kröfu X og taldi sóknaraðila bresta heimild til að synja X um aðgang að umræddum úrskurðum.

Verjandi X krafðist þess að fá afhent endurrit af úrskurðum héraðsdóms um símhleranir hjá X. Talið var að túlka yrði 1. mgr. 43. gr. laga nr. 19/1991 þannig að verjandi gæti aðeins krafist aðgangs að gögnum, sem vörðuðu mál, þar sem hann hefði verið skipaður verjandi. Í kröfu X var hins vegar ekki getið um hvaða mál þeir úrskurðir vörðuðu, sem hann krafðist endurrita af, heldur var óskað aðgangs að endurritum allra úrskurða, sem vörðuðu X, á tilteknu tímabili. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Með því að Þ var ekki unnt, eins og til háttaði í málinu, á grundvelli varnarþingsreglna V. kafla laga nr. 91/1991 að fá efnisúrlausn dómstóla um kröfur sínar á hendur ÞEÚ, sem búsettur var erlendis, var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur.

Þ var ákærður fyrir manndráp og þjófnað með því að hafa veist að A á heimili hans og banað honum með því að stinga hann með hnífi eða hnífum mörgum sinnum í brjósthol, bæði framan og aftan frá og hafa síðan slegið eign sinni á skartgripi sem geymdir voru á heimili A. Fyrir dómi neitaði Þ því að hafa banað A, en hann hafði margsinnis viðurkennt verknaðinn fyrir lögreglu. Fallist var á það með héraðsdómi að Þ hefði ekki gefið trúverðuga eða haldbæra skýringu á því, hvers vegna hann breytti framburði sínum fyrir dómi. Var niðurstaða héraðsdóms um að Þ hefði orðið A að bana staðfest. Verknaður ákærða var talinn ásetningsbrot og heimfærður til 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þ viðurkenndi þjófnað af heimili A og var það brot ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti að því er varðaði sakfellingu. Þ var talinn sakhæfur. Samkvæmt 17. gr. almennra hegningarlaga var það ekki talið hafa áhrif á ákvörðun refsingar að verknaðurinn var framinn undir áhrifum fíkniefna. Var Þ dæmdur í fangelsi í 16 ár.

Gæslufanginn X krafðist þess að lögregla afhenti verjanda hans öll gögn, sem vörðuðu rannsókn máls er beindist gegn honum, þar með talin endurrit símhlerana. Héraðsdómari hafnaði kröfum X um afhendingu gagna yngri en þriggja vikna en taldi að lögreglu væri skylt að afhenda verjanda X endurrit símhlerana, eldri en þriggja vikna, sem vörðuðu X. Var niðurstaða héraðsdóms staðfest með vísan til forsendna.

Kærður var úrskurður héraðsdómara um að framlengja í þrjár vikur, á grundvelli b. liðar 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991, frest til að synja verjanda X um aðgang að gögnum varðandi rannsókn opinbers máls sem beinist að honum. Í ákvæðinu eru fyrirmæli um töku skýrslu fyrir dómi af sakborningi eða vitni á meðan á rannsókn opinbers máls stendur. Samkvæmt því getur dómari framlengt frest til að synja verjanda um aðgang að rannsóknargögnum þegar lögregla hefur leitað eftir töku slíkrar skýrslu. Ekki var upplýst að leitað hefði verið eftir því að skýrsla samkvæmt heimild í umræddu ákvæði hefði verð tekin né að slík skýrslutaka væri áformuð og var því talið að ekki væri heimilt að synja verjanda X um aðgang að gögnum á grundvelli ákvæðisins.

Kærður var úrskurður héraðsdómara um að framlengja í þrjár vikur, á grundvelli b. liðar 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991, frest til að synja verjanda X um aðgang að gögnum varðandi rannsókn opinbers máls sem beinist að honum. Í ákvæðinu eru fyrirmæli um töku skýrslu fyrir dómi af sakborningi eða vitni á meðan á rannsókn opinbers máls stendur. Samkvæmt því getur dómari framlengt frest til að synja verjanda um aðgang að rannsóknargögnum þegar lögregla hefur leitað eftir töku slíkrar skýrslu. Ekki var upplýst að leitað hefði verið eftir því að skýrsla samkvæmt heimild í umræddu ákvæði hefði verð tekin né að slík skýrslutaka væri áformuð og var því talið að ekki væri heimilt að synja verjanda X um aðgang að gögnum á grundvelli ákvæðisins.