Dómstólaleit

X var ákærður fyrir peningafals með því að hafa sett í umferð tvo fimm þúsund króna seðla sem hann vissi að voru falsaðir, með því að greiða sendli með seðlunum fyrir mat og gos sem hann hafði pantað hjá PP ehf. Með dómi héraðsdóms var X sýknaður og þá aðallega með vísan til þess að verslunarstjóri PP ehf. sem tekið hafði við seðlunum til geymslu þar til lögregla tók við þeim, hafði ekki gefið skýrslu við meðferð málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að fyrst héraðsdómur taldi, eftir að hafa metið framburð ákærða og vitna, að nauðsynlegt væri að umræddur verslunarstjóri gæfi skýrslu fyrir dómi, hafi honum borið að beina því til ákæruvaldsins að leiða verslunarstjórann fyrir dóm, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 91/1991, sbr. núgildandi 2. mgr. 165. gr. laga nr. 88/2008, eftir atvikum að undangenginni endurupptöku málsins, sbr. 131. gr. laga nr. 19/1991, sbr. núgildandi 168. gr. laga nr. 88/2008. Var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til frekari gagnaöflunar og málsmeðferðar, svo og til dómsálagningar að nýju.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu varnaraðila um að dómari málsins viki sæti var hafnað. Fallist var á með varnaraðilum að greinargerð sóknaraðila 31. október 2008 hefði falið í sér skriflegan málflutning og að ekki væri heimild til slíks samkvæmt núgildandi lögum nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Á sama hátt hefðu bréf og bókanir varnaraðila falið í sér heimildarlausan skriflegan málflutning. Engin lagarök stæðu til þess að fyrrgreindir hnökrar á meðferð málsins fyrir dómi leiddu til vanhæfis þess dómara sem með málið fór. Þá var ekki fallist á að tilgreind tölvupóstssamskipti dómarans við sóknaraðila gerðu það að verkum að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa. Samkvæmt þessu var hinn kærði úrskurður staðfestur.

M var ákærð fyrir að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og fyrir brot gegn valdstjórninni. Fyrir Hæstarétti byggði M aðallega á því að hún hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi. Talið var að ekki yrði annað séð en að jafnræðis hefði verið gætt með málsaðilum við meðferð málsins fyrir héraðsdómi en ákærða hafði ekki gert grein fyrir þeim sönnunargögnum sem hún hefði farið á mis við að koma á framfæri, né hefði hún fært viðhlítandi rök fyrir því að héraðsdómari hefði tekið afstöðu gegn henni við meðferð málsins eða úrlausn þess. Í málinu hélt M því fram að hún hefði ekki verið ölvuð við aksturinn heldur drukkið áfengi eftir að hún missti stjórn á bifreið sinni með þeim afleiðingum að hún hafnaði utan vegar. Talið var að unnt væri að skera úr um sakargiftir á hendur M á grundvelli tveggja blóðsýna sem tekin voru úr henni eftir slysið og væri því ekki þörf á að styðjast við mælingu á þvagsýni. Þyrfti því ekki að taka afstöðu til málatilbúnaðar ákærðu að þessu leyti. Í málinu lá fyrir álitsgerð sem benti til þess að etanól í blóði M hefði verið um 1,50‰ á þeim tíma, sem lögreglu var tilkynnt um umferðaróhappið og hefði styrkur þess þá verið fallandi, sem gæfi til kynna að áfengisneyslu hennar hefði lokið meira en klukkustund fyrr. Með vísan til niðurstöðu álitsgerðarinnar, þess að bifreiðin var enn heit er lögregla kom á staðinn og að ekkert vitni kannaðist við að hafa gefið ákærðu að drekka á vettvangi var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu M staðfest. Þá var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu M fyrir brot gegn valdstjórninni staðfest. Var talið að M hefði ekki getað dulist að lögreglu- og sjúkraflutningamenn hefðu í umrætt sinn verið að gegna skyldustörfum sínum. Með vísan til 60. gr. stjórnarskrárinnar hefði M ekki getað komið sér hjá því að hlýða yfirvaldsboði í bráð þótt hún teldi sig hafa ástæðu til að draga í efa að heimilt væri að ganga svo langt sem raun bar vitni við sýnatökuna, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 387/1993. Var niðurstaða héraðsdóms um að M skyldi dæmd til 30 daga skilorðsbundinnar fangelsisrefsingar og henni gerð 160.000 króna fésekt, auk sviptingar ökuréttar í eitt ár, staðfest.

Kærumál. Kæruheimild. Framlagning skjala. Vitni. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. X kærði úrskurð héraðsdóms sem hafnaði kröfu hennar um að krefjast þess að vitnið A læknir svaraði nánar tilgreindri spurningu, að Ó sýslumaður yrði leiddur sem vitni og að X fengi að leggja fram nánar tilgreind skjöl í málinu. Með gagnályktun frá a.-d. liðum 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála varð úrskurður héraðsdóms um synjun á framlagningu gagnanna ekki kærður til Hæstaréttar og varð því að vísa þessum þætti málsins frá Hæstarétti. Spurning sú sem X óskaði eftir að leggja fyrir vitnið A lækni, varðaði ekki atvik málsins sem hann gat borið um af eigin raun. Í ljósi þess að A hafði hvorki verið dómkvaddur sem mats- eða skoðunarmaður í málinu eftir ósk aðila eða eigin frumkvæði, sbr. 63. gr. laga nr. 19/1991, né til hans leitað af lögreglu við sérfræðilega rannsókn þess, sbr. 70. gr. sömu laga, staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins kærða úrskurðar að því er þennan þátt málsins varðaði. Ekki var fallist á með héraðsdómi að sýnilega þarflaust hefði verið að leiða Ó sem vitni í málinu, sbr. 4. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Vitnaskylda hans yrði að ráðast af því hvort lagt yrði fram opinber skjal frá honum sem nægði til að svara spurningum X, sbr. 52. gr. sömu laga. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X um að Ó yrði leiddur sem vitni í málinu því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að þessu leyti til löglegrar meðferðar.

Ekki var fallist á kröfu X og Y um að settur ríkissaksóknari og dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur yrðu kallaðir fyrir dóm sem vitni við málflutning um kröfu þeirra X og Y um frávísun opinbers máls á hendur þeim.

Úrskurður héraðsdóms um að ákæruvaldinu væri heimilt að leiða tvö nafngreind vitni í opinberu máli á hendur X var staðfestur.

Talið var heimilt að leggja fram í opinberu máli, vottorð sálfræðings byggð á viðtölum við ætlaða brotaþola og jafnframt að heimilt væri að leiða sálfræðinginn sem vitni til að staðfesta vottorðin.

Í opinberu máli á hendur X var þess krafist af hálfu ákæruvaldsins, eftir að aðalmeðferð var hafin, að heimilað yrði að aflað væri frekari upplýsinga frá tilgreindri rannsóknarstofu, sem framkvæmt hafði rannsókn á tilteknum sönnunargögnum í þágu málsins og varð dómarinn við þeirri ósk. Talið var að þrátt fyrir orðalag í úrskurðarorði héraðsdóms fæli úrskurðurinn í sér að aðalmeðferð skyldi fresta meðan umræddra gagna væri aflað og væri kæruheimild því fyrir hendi samkvæmt a. lið 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Vísað var til þess að dómari hefði heimild til að beina því til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði máls eftir því sem honum þyki nauðsyn vera til skýringar á máli, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Taldist dómari samkvæmt því hafa heimild til að verða við kröfu ákæruvaldsins um frestun málsins, enda teldi hann þörf þeirra upplýsinga sem um ræddi. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

X var ákærður fyrir tilraun til manndráps, en til vara sérstaklega hættulega líkamsárás, með því að hafa lagt til A með eggvopni þar sem sá síðarnefndi sat við opinn glugga í ökumannssæti leigubifreiðar við Y og beið greiðslu á ökugjaldi frá X. Hlaut A 18 cm langan skurð vinstra megin á hálsi við atlöguna. Í dómi meirihluta í héraði var komist að þeirri niðurstöðu að sýkna bæri X af ákærunni þar sem enginn hafði séð hver veitti A áverkann auk þess sem annmarkar voru taldir vera á rannsókn lögreglu í málinu og vitnið, E, sem bjó á efstu hæð að Y, hafði borið fyrir dómi að hann hefði séð tvo menn hlaupa af vettvangi. Ekki var fallist á það með meirihluta héraðsdóms að ákveðnir þættir í rannsókn lögreglu á málinu gæfu tilefni til að álykta að hún hefði verið haldin annmörkum. Enn fremur var talið að ástæða hefði verið til að fylgja tilteknum atriðum nánar eftir við meðferð málsins í héraði auk þess sem í niðurstöðu meirihluta í héraði hefði ekki verið tekið tillit til framburðar B í heild fyrir dómi en hann hafði setið í farþegasæti við hlið A þegar atlagan átti sér stað. Af þessum sökum þótti óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

S krafðist þess aðallega að framkvæmdastjóri rannsóknarnefndar umferðarslysa yrði gert að koma fyrir dóm sem vitni í máli ákæruvaldsins á hendur S, og til vara að rannsóknarnefndinni væri skylt að afhenda skýrslu sem hún hafi gert um slys sem málið varðaði. Eins og málið lá fyrir varð engan veginn séð að framkvæmdastjóri rannsóknarnefndarinnar gæti borið neitt um atvik þess af eigin raun. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna aðalkröfu S. Ekki varð útilokað að vitneskja, sem ætla mátti að varamaður í rannsóknarnefnd umferðarslysa hefði aflað sér með því að fara á vettvang slyssins, gæti skipt máli við úrlausn um sakargiftir á hendur S. Af þessari vitneskju kynnu að hafa verið dregnar ályktanir í skýrslu nefndarinnar um slysið. Að því gættu hvernig gögnum var háttað um atvik að slysinu var fallist á það með S, að tilefni væri til að skýrslunnar yrði aflað við meðferð málsins. Ekki hefði á það reynt hvort ákærandi myndi neita að sinna tilmælum héraðsdómara um að útvega skýrsluna til afnota í málinu og yrði því neitað stæði enn til athugunar hvort tilefni væri til að beita ákvæðum laga um meðferð einkamála með lögjöfnun um skyldu til afhendingar skjalsins. Þá stæði að auki enn óleyst hvort þagnarskylda kynni að girða fyrir að reglum þessum yrði beitt til að knýja á um afhendingu skýrslunnar, en til þess yrði ekki tekin afstaða nema vörslumaður hennar bæri það fyrir sig og ætti kost á að láta málið til sín taka að þessu leyti fyrir dómi. Var lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að því leyti til löglegrar meðferðar.

X var ásamt öðrum manni gefið að sök að hafa staðið að innflutningi frá Hollandi á fíkniefninu MDMA. Verjandi X óskaði eftir því að dómkvaddur yrði matsmaður til að svara því hverjar væru líkur á dauðsfalli í hlutfalli við fjölda neytenda fíkniefnanna MDMA, amfetamíns og heróíns, annars vegar með hliðsjón af niðurstöðum íslenskra rannsókna og hins vegar erlendra rannsókna. Kröfu verjandans var hafnað meðal annars með vísan til þess að hann hefði áður fengið dómkvadda tvo menn sem hefðu svarað því til að ekki væri vitað um dauðsföll hér á landi, þar sem fíkniefnin MDMA, amfetamín og heróín hefðu verið talin aðalorsök dauða. Væri því bersýnilega ástæðulaust að dómkveðja matsmann á ný til að svara því til hverjar niðurstöður hefðu orðið af íslenskum rannsóknum um líkur á dauðsfalli í hlutfalli við fjölda neytenda hvers þessara fíkniefna, að því leyti, sem rætt yrði um þau sem aðalorsök dauða. Að öðru leyti var talið að borin von væri að afla viðhlítandi upplýsinga um fjölda neytenda þessara fíkniefna, hér á landi eða erlendis, til að geta lagt mat á hlutfallslegan fjölda þeirra, sem biðu bana af neyslu efnanna, auk þess sem óljóst væri á grundvelli hvaða erlendra rannsókna ætti að vinna slíkt mat. Var talið að öflun matsgerðarinnar væri sýnilega þarflaus til upplýsingar í málinu, sbr. 4. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

X var ákærður fyrir að hafa sem flugstjóri flugvélar flutt tólf farþega í tiltekinni ferð en vélin var aðeins búin sætum og öryggisbeltum fyrir tíu farþega. X krafðist þess aðallega að sér yrði heimilað að leggja fram álitsgerð kunnáttumanns, þar sem svarað yrði fjórum nánar tilgreindum spurningum um atriði, sem varðað gátu mat á trúverðugleika frásagnar vitna í skýrslum þeirra fyrir lögreglu, að undangengnu því að hann ætti viðtöl við einhver þessara vitna eða þau öll, svo og að honum yrði leyft að leiða þennan kunnáttumann fyrir dóm til skýrslugjafar. Til vara krafðist X þess að dómkvaddur yrði maður til að svara þeim spurningum, sem áður er getið. Í dómi Hæstaréttar segir að í báðum tilvikum sé X í reynd að leitast við að fá lagt fram fyrir dómi sérfræðiálit um trúverðugleika vitnisburðar, sem hafi ekki enn verið gefinn fyrir dómi og sé því alls óséð hvers efnis verði, sbr. 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Með vísan til þessa og forsendna úrskurðar héraðsdóms að öðru leyti var kröfum X hafnað.

X var ákærður fyrir að hafa sem flugstjóri flugvélar flutt tólf farþega í tiltekinni ferð en vélin var aðeins búin sætum og öryggisbeltum fyrir tíu farþega. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu ákæruvaldsins um að lögð yrði fram lögregluskýrsla af X ásamt þar til greindum fylgiskjölum, en hafnaði kröfu X um að honum yrði heimilað að leggja fram álitsgerð sálfræðingsins J um framburð vitna hjá lögreglunni og leiða hann fyrir dóm sem vitni.

G, S, J, V og I voru ásamt níu öðrum sakfelldir í héraði fyrir sinn þátt í innflutningi, dreifingu og sölu á miklu magni af ýmsum tegundum fíkniefna frá Danmörku, Hollandi og Bandaríkjunum. Hæstiréttur staðfesti dóm héraðsdóms varðandi þátt G og S. S og J var ekki gerð refsing fyrir þann verknað að útvega fíkniefni, sem greitt hafði verið fyrir í Hollandi, en höfðu ekki sannanlega skilað sér til landsins. Var það byggt á því að samkvæmt hollenskum lögum er kveðið á um að notkun nánar tilgreindra efna kunni að vera að undanþegin ákvæðum, sem kveði á um að óheimilt sé að útvega og eiga efnin, með tilskipun stjórnvalda. Þar sem ákæruvaldið hafi ekki sýnt fram á að slík undanþága sé ekki í gildi, sé vafi um refsinæmi verknaðarins í Hollandi og verði þeim því ekki gerð refsing fyrir þann hluta. J neitaði allri sök, en með hliðsjón af framburði annarra dómfelldra og gagna málsins þótti sannað að hann hefði verið viðriðinn málið. Þar sem rannsókn hjá lögreglu í formi símhlerunar var hafin áður en liðinn var sá tími sem reynslulausn hans skyldi vara, var honum ákveðin refsing sbr. 1. mgr. 42. gr. og 60. gr. almennra hegningarlaga og hún tiltekin samkvæmt 77. gr. sömu laga. Ákvörðun héraðsdóms varðandi sakfellingu V og I var staðfest, en refsing V milduð. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með vísan til forsendna hans um upptöku eigna.

G var ákærður fyrir ölvunarakstur. Reyndist vínandamagn í blóðsýni vera 1,51‰. Fyrir héraðsdómi neitaði G sök og óskaði eftir því að rannsókn á vínandamagni í blóðsýni yrði endurtekin. Var orðið við þeirri ósk og sýndi ný rannsókn sömu niðurstöðu og sú fyrri. Óskaði G þá eftir því að gerð yrði DNA rannsókn á blóðsýninu til að staðreyna hvort það væri úr honum. Héraðsdómari varð ekki við beiðni G og kærði hann ákvörðunina. Talið var að ekki væru efni til að hnekkja mati héraðsdómara um að frekari rannsókn væri ekki nauðsynleg til skýringa á málinu, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Var ákvörðun hans því staðfest.

X var ákærður fyrir að hafa átt í kynferðissamabandi við þrettán ára gamla stúlku. Við aðalmeðferð fyrir héraðsdómi bar stúlkan, að X hefði komið til síðbúinnar fermingarveislu sinnar og þá verið kunnugt um tilefnið, en upplýsingar um þetta komu ekki fram í rannsóknargögnum lögreglu. Talið var, að fullt tilefni hefði verið til frekari skýringar þessa atriðis við meðferð málsins í héraði, en ekkert var vikið að þessu í niðurstöðum héraðsdóms. Þótti ekki verða séð, að héraðsdómari hefði lagt sérstakt mat á trúverðuleika framburðar stúlkunnar og væri mat hans á framburði X óskýrt. Að þessu virtu þótti ekki verða hjá því komist að ómerkja sýknudóm héraðsdóms og vísa málinu heim í hérað til nýrrar aðalmeðferðar og dómsálagningar.

Ó var ákærður fyrir of hraðan akstur. Fyrir lá að ratsjármæling, sem lá til grundvallar ákæru, hafði verið gerð af lögreglumönnum, sem þá voru staddir utan starfssvæðis síns samkvæmt 2. mgr. 7. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Ekki var á það fallist að þetta leiddi til þess að ekki yrði á verkum og rannsóknargögnum lögreglumannanna byggt. Rannsókn málsins þótti ekki svo áfátt að augljóslega færi í bága við 67. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Var því felldur úr gildi úrskurður héraðsdómara um að vísa málinu frá dómi.