T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.
G tók verðtryggt neytendalán hjá Landsbankanum árið 2006 sem greitt var að fullu árið 2015. Árið 2020 höfðaði G mál á hendur Í og krafðist skaðabóta sem námu þeim lánskostnaði sem hann greiddi umfram þá fjárhæð sem hann telur að Landsbankinn hefði haft heimild til að innheimta. Byggði G á því að tilskipun 87/102/EBE frá 22. desember 1986 um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, með síðari breytingum, hefði verið ranglega innleidd með þágildandi neytendalögum nr. 121/1994 sem leitt hefði til þess að hann hefði orðið fyrir fyrrgreindu fjárhagslegu tjóni. Vísaði G í því samhengi til dóms Hæstaréttar nr. 243/2015 frá 26. nóvember 2015 sem leitt hefði í ljós að tilskipunin hefði ekki verið réttilega innleidd í landsrétt. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fyrningarfrestur kröfu hans hefði byrjað að líða eigi síðar en 26. nóvember 2015. Dómurinn hefði gefið G fullt tilefni til að hefjast þegar handa við að afla sér allra nauðsynlegra upplýsinga um mögulegt tjón sitt, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007, og var krafa G því fyrnd þegar hann höfðaði mál á hendur Í 4. mars 2020. Með hliðsjón af framangreindu var Í sýknað af kröfum G.
Stefndi var sýknaður af bótakröfu stefnanda á grundvelli fyrningar.
H og T höfðuðu mál á hendur Íbúðalánasjóði til viðurkenningar á því að skuld þeirra samkvæmt lánasamningi yrði leiðrétt til lækkunar með tilliti til þess að Íbúðalánasjóður hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt eldri lögum nr. 121/1994 um neytendalán með því að miða við 0% verðbólgu við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í stað þess að miða við verðbólgu á lántökudegi. Með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 var Íbúðalánasjóður sýknaður af þeirri kröfu. Í kjölfar þess höfðuðu H og T mál þetta á hendur Í og kröfðust skaðabóta á þeim grundvelli að annars vegar hefði verið um ranga túlkun og/eða misskilning Hæstaréttar að ræða á ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 í fyrrgreindum dómi og hins vegar að um ranga eða misheppnaða innleiðingu hefði verið að ræða á tilskipun 87/102/EBE við setningu laga nr. 121/1994. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að niðurstaða Hæstaréttar um skýringu á 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 hefði eingöngu verið byggð á túlkun á orðalagi íslenskra laga en ekki á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Af þeirri ástæðu kæmu ekki til álita reglur sem vísað hefði verið til af hálfu H og T um hugsanlega bótaábyrgð Í vegna brota á EES-rétti sem rekja mætti til dómsniðurstöðu æðstu dómstóla. Með dómi Hæstaréttar hefði sakarefni þess máls verið endanlega ráðið til lykta, þar með talið um hvernig túlka beri ákvæði 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994. Yrði sú dómsniðurstaða ekki tekin til endurskoðunar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi innleiðinguna á tilskipuninni vísaði Landsréttur til þess að lánssamningar sem tryggðir væru með veði í fasteign, líkt og sá samningur sem sakarefni málsins varðaði, féllu utan gildissviðs tilskipunarinnar. Því gætu reglur um bótaábyrgð ríkisins vegna rangrar innleiðingar tilskipunarinnar ekki haft þýðingu fyrir málatilbúnað H og T. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í af kröfu H og T því staðfest.
Staðfestur var úrskurður Landsréttar þar sem hafnað var kröfu T og H um að tveir landsréttardómarar og fyrrverandi héraðsdómari vikju sæti í máli þeirra á hendur Í.
Stefndi, íslenska ríkið, sýknað af kröfu stefnenda um skaðabætur vegna ætlaðs tjóns vegna annmarka á innleiðingu tilskipunar 88/102/EBE um neytendalán. Stefnendur töldu að lánveitandi hefði, við útgáfu verðtryggðs skuldabréfs, vanrækt að veita þeim fullnægjandi upplýsingar um áhrif vísitölubreytinga á lántökukostnað. Hæstiréttur hafði í máli stefnenda gegn lánveitanda ekki fallist á að upplýsingagjöf lánveitanda hafi verið andstæð þágildandi lögum um neytendalán. Í máli þessu kröfðu stefnendur íslenska ríkið um skaðabætur vegna ófullnægjandi innleiðingar réttarreglna EES-réttar í innlendan rétt eða, til vara, vegna rangrar túlkunar Hæstaréttar á ákvæðum laga. Dómurinn féllst ekki á að skilyrði bótaskyldu væru fyrir hendi.
Þar sem lögmælt skilyrði til áfrýjunar skorti var málinu sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti.
T og H höfðuðu mál gegn Í og kröfðust viðurkenningar á því að staða láns samkvæmt skuldabréfi sem þau gáfu út í tilefni lánveitingarinnar hefði á tilteknum gjalddaga numið nánar tilgreindri fjárhæð. Var krafan á því reist að Í hefði verið óheimilt að innheimta verðbætur af láninu en af því leiddi að umframgreiðslur vegna verðbóta á afborganir og vexti yrðu reiknaðar strax við greiðslu hvers gjalddaga til frádráttar höfuðstól lánsins sem ætti að lækka sem því næmi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að tilhögun verðtryggingarinnar sem samið hefði verið um við útgáfu skuldabréfsins hefði verið lögmæt í ljósi ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá hefði Í við lánveitinguna til T og H borið að fara að fyrirmælum þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán að því marki sem ekki hefði verið vikið frá þeim með sérlögum er hefðu gilt um starfsemi Í. Loks var talið að hvorki reglur Í um greiðslumat né fyrirmæli laga og stjórnvaldsákvarðana sem um starfsemi Í hefðu gilt hefðu vikið til hliðar skyldum hans sem lánveitanda samkvæmt lögum nr. 121/1994. Að fengnum framangreindum niðurstöðum kom næst til úrlausnar sú málsástæða T og H að Í hefði við lánveitinguna vanrækt að upplýsa þau um atriði sem honum hefði borið að tilgreina og varðaði kostnað T og H af láninu samkvæmt 5. og 6. gr. laga nr. 121/1994. Var í því sambandi gengið út frá því að til álita gæti komið að víkja til hliðar ákvæðum skuldabréfsins á grundvelli 36. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, hefði Í látið hjá líða að veita T og H upplýsingar um efni og áhrif skilmála skuldabréfsins í þeim mæli að ósanngjarnt væri af Í eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig. Að virtum dómi Hæstaréttar í máli nr. 160/2015 og ákvæðum tilskipunar nr. 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, svo sem henni hafði verið breytt með tilskipun nr. 90/88/EBE, var talið að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 121/1994 hefði hvílt sú skylda á Í við gerð lánssamningsins að veita T og H upplýsingar um fjögur atriði. Í fyrsta lagi um höfuðstól lánsins sem væri fjárhæð þess án nokkurs kostnaðar, í öðru lagi um heildarlántökukostnað, í þriðja lagi um árlega hlutfallstölu kostnaðar sem skyldi lýst sem árlegri prósentu heildarlántökukostnaðarins af höfuðstól skuldarinnar og í fjórða lagi um heildarupphæð sem greiða ætti og væri samtala höfuðstóls, vaxta og lántökukostnaðar. Með hliðsjón af orðalagi skuldabréfsins og þeirri fjármálaráðgjöf sem leggja yrði til grundvallar að Í hefði veitt við undirritun lánsins taldi Hæstiréttur að Í hefði fullnægt þeirri upplýsingaskyldu sem á honum hefði hvílt samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994. Þá var með hliðsjón af fyrrgreindum dómi Hæstaréttar ekki talið að Í hefði verið skylt samkvæmt síðastnefndum lögum að láta T og H í té við lánveitinguna sérstaka greiðsluáætlun sem gerði ráð fyrir tiltekinni hækkun vísitölu neysluverðs og að við gerð lánssamningsins hefði verið þörf að gera ráð fyrir að verðbætur teldust til heildarlántökukostnaðar. Við úrlausn málsins var enn fremur litið til þess að tilskipun 87/102/EBE hefði ekki haft lagagildi hér á landi og gæti lögskýring með hliðsjón af 3. gr. laga nr. 2/1993 ekki leitt til annarrar niðurstöðu um túlkun ákvæða laga nr. 121/1994, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 79/2010. Samkvæmt framansögðu var Í sýknað af kröfu T og H.
G bar undir dómstóla lögmæti fjárnáms sem gert var í eignarhluta hans í fasteign fyrir kröfu Í hf. á grundvelli skuldabréfs. Deila aðila laut að lögmæti og skuldbindingargildi verðtryggingarákvæðis í skuldabréfinu, en fjárhæð þess var bundin vísitölu neysluverðs samkvæmt heimild í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Höfðu mótmæli G við fjárnámsgerðina verið reist á því að verðtryggingarákvæði skuldbréfsins væri ólögmætt og í andstöðu við 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. tilskipun ráðsins nr. 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Undir meðferð málsins í héraði lét EFTA-dómstóllinn í té ráðgefandi álit í málinu um skýringu á tilskipunum 93/13/EBE og 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af 2. mgr. 1. gr. fyrrnefndu tilskipunarinnar og að virtum VI. kafla laga nr. 38/2001, lögum nr. 12/1995 um vísitölu neysluverðs og reglum Seðlabanka Íslands um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, yrði að staðfesta þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að 36. gr. og 36. gr. a. til c. laga nr. 7/1936 gætu aðeins tekið til skilmála um þá þrjá þætti í lánssamningi sem aðilum hans væri að lögum frjálst að semja um að því er varðaði verðtryggingu með vísitölu neysluverðs, nánar tiltekið hvort fjárhæð lánsins skyldi yfirleitt vera háð verðtryggingu að hluta eða öllu leyti, hvort þar yrði miðað við vísitölu neysluverðs eða hlutabréfavísitölur samkvæmt 2. mgr. 14. gr. laga nr. 38/2001 og hver grunnvísitalan skyldi vera. Taldi Hæstiréttur að engin efni væru til að líta svo á að skilmálar um þessi þrjú atriði í skuldabréfinu hefðu strítt gegn góðum viðskiptaháttum og raskað til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna G í óhag, þannig að þeir yrðu taldir ósanngjarnir í skilningi 3. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936, skýrðrar til samræmis við 1. og 2. mgr. 3. gr. tilskipunar 93/13/EBE, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið. Hins vegar kæmi til álita hvort lánveitandinn hefði látið hjá líða að veita G upplýsingar um efni og áhrif skilmála um verðtrygginguna í þeim mæli að það yrði talið ósanngjarnt af Í hf. eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig samkvæmt 36. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936. Með hliðsjón af þeirri greiðsluáætlun sem G undirritaði samhliða skuldabréfinu og yfirliti sem fylgdi henni, taldi Hæstiréttur að upplýsingaskyldu hefði verið fullnægt sem á honum hvíldi samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán. Við úrlausn málsins var enn fremur litið til þess að tilskipun 87/102/EBE hefði ekki haft lagagildi hér á landi og gæti lögskýring með hliðsjón af 3. gr. laga nr. 2/1993 ekki leitt til annarrar niðurstöðu um túlkun ákvæða laga nr. 121/1994, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 9. desember 2010 í máli nr. 79/2010. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Íbúðalánasjóður var sýknaður af kröfu lántaka um að viðurkennt yrði að skuld þeirra næmi tiltekinni, lægri fjárhæð en Íbúðalánasjóður gekk út frá.
Skuldabréf. Verðtrygging. Óréttmætur skilmáli. Neytendaréttur. Ráðgefandi álit. Fjárnám.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um gildi nauðungarsölu. Hafnað var kröfu P og S um að ógilt yrði nauðungarsala á fasteign þeirra, sem fram fór að beiðni A hf. á grundvelli veðskuldabréfs sem var gjaldfallið og í vanskilum. Samhliða kæru til Hæstaréttar höfðu P og S uppi beiðni um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði er lutu að skýringu á tilskipun ráðsins 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum, en þeirri beiðni var hafnað undir meðferð málsins fyrir réttinum.
S höfðaði mál á hendur L hf. og dró einkum í efa lögmæti verðtryggingarákvæðis skuldabréfs, sem L hf. gaf út til hans, þar sem fjárhæð skuldabréfsins var bundin vísitölu neysluverðs samkvæmt heimildum laga nr. 38/2001. Undir meðferð málsins í héraði beiddist S þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum og var úrskurður héraðsdóms um úrlausn þeirrar beiðni kærður til Hæstaréttar. Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindu atriði um skýringu á tilskipun 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán með síðari breytingum, svo og nánar tilgreindum atriðum um skýringu á tilskipun 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. október 2013 í máli nr. 489/2013. Hafnað var beiðni S um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum er vörðuðu skýringu á tilskipun 2004/39/EB um markaði fyrir fjármálagerninga, með skírskotun til þess að útgáfa þess skuldabréfs, sem málið varðaði, fæli ekki í sér nein þau atriði sem gætu talist til verðbréfaviðskipta í merkingu tilskipunarinnar eða laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og því væri þýðingarlaust fyrir úrlausn málsins að leita ráðgefandi álits um fyrrgreind atriði.
Fallist var á beiðni um að aflað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um ákveðnar spurningar viðvíkjandi tilskipun um neytendalán annars vegar og tilskipun um ósanngjarna skilmála í neytendasamningum hins vegar vegna máls sem S hafði höfðað gegn L til viðurkenningar á því að ákvæði um verðtrygginu í lánssamningi væri óskuldbindandi.
Ekki var fallist á að ákvæði í skuldabréfi, sem kvað á um að lánið væri bundið vísitölu neysluverðs, væri óskuldbindandi.