Deilt var um hvort stefndi skuldaði stefnanda fjármuni vegna yfirdráttarláns á veltureikningi. Talið var nægilega sannað að stefndi hefði staðið að baki beiðnum um yfirdráttarheimildir og einstökum færslum sem mynduðu yfirdráttarskuldina. Því var fallist á dómkröfu stefnanda. Stefnanda var gert að bera hluta málskostnaðar síns sjálfur vegna þess hvernig sönnunarfærslu var háttað af hans hálfu.
Arion banki hf (
Kristján B. Thorlacius lögmaður)
gegn
HVH endurskoðun ehf og Hafsteini Viðari Halldórssyni (Sjálfur ólöglærður)
Stefndu gert að greiða stefnanda skuld vegna yfirdráttar á veltureikningi.
Stefnanda var veitt heimild til þess að krefjast fjárnáms í eign stefnda til þess að fá greidd skuld félags stefnda við stefnanda.
L hf. krafði S um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. S hélt því meðal annars fram að hann hefði hvorki stofnað umræddan tékkareikning né stofnað til yfirdráttar á honum, heldur hefði eiginkona hans gert það án nokkurrar heimildar. Í dómi Landsréttar var rakið að ekki hefði verið fortakslaust skilyrði að gerður væri skriflegur samningur til stofnunar yfirdráttarláns eins og um ræddi í málinu. Þá var tekið fram að andvirði yfirdráttarlánsins hefði gengið til atvinnurekstrar og heimilishalds S, honum hefði verið kunnugt um að fyrir hendi væri lán hjá L hf. og tugir tilkynninga um stöðu reiknings hefðu verið sendar á lögheimili S án nokkurra athugasemda af hans hálfu. Var því talið að S stæði í skuld við L hf. sem yfirdrættinum næmi. Þá var því hafnað að krafa L hf. væri fallin niður fyrir fyrningu eða vegna tómlætis L hf., eða að L hf. hefði fyrirgert rétti sínum með því að leggja ekki fram gögn og upplýsingar um yfirdráttarskuld S í tengslum við lögreglurannsókn á tilteknum fölsunarbrotum. Var S því dæmdur til að greiða L hf. höfuðstól kröfunnar með dráttarvöxtum frá nánar tilgreindu tímamarki, en kröfu L hf. um yfirdráttarvexti var hafnað.
A hf. krafði H um greiðslu skuldar vegna notkunar yfirdráttarheimildar á tilgreindum bankareikningi sem var upphaflega stofnaður við B samkvæmt umsókn H en A hf. tók síðar yfir. Landsréttur féllst ekki á það með H að málið væri vanreifað þannig að varðaði frávísun þess frá héraðsdómi. Til vara krafðist H þess að hann yrði dæmdur til að greiða A hf. aðra og lægri fjárhæð og byggði á því að draga bæri frá stefnufjárhæðinni tilgreinda fjárhæð sem væru fyrndir vextir. Landsréttur tók fram að kröfur byggðar á peningalánum fyrndust á tíu árum en fyrningarfrestur vaxta af peningalánum væri hins vegar fjögur ár. Heimild 1. mgr. 12. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu til að leggja vexti við höfuðstól og reikna því næst vexti af samanlagðri fjárhæð breytti engu í því sambandi. Fyrningu skuldarinnar hafi fyrst verið slitið við höfðun málsins og væru óuppgerðir vextir sem lagðir voru á yfirdráttinn til 30. desember 2014 fyrndir. Var H gert að greiða A hf. þá fjárhæð sem fram kom í varakröfu hans.
L hf. höfðaði mál á hendur LV til heimtu skuldar sem til var komin vegna yfirdráttar á reikningi í eigu LV. LV reisti sýknukröfu sína á því að nýtt veðlán sem L hf. hefði veitt LV hefði átt að duga til greiðslu allra skulda félagsins við L hf. Því væri innheimtan ekki í samræmi við samning aðila auk þess sem ósanngjarnt eða óheiðarlegt væri af hálfu stefnda að bera samning aðila fyrir sig og um væri að ræða óheilbrigða viðskiptahætti. Þá væri stefnukrafan vanreifuð, enda hefðu aðeins að hluta verið lögð fram gögn um ráðstöfun framangreinds láns. Í dómi Landsréttar voru ekki talin efni til að vísa málinu frá dómi vegna vanreifunar þó að varnir LV hefðu kallað á frekari gagnaöflun af hálfu L hf., enda hefði málið verið höfðað sem einfalt skuldamál vegna yfirdráttarskuldar og nægilega stutt gögnum þar um. Þá var talið sýnt fram á að í samningi aðila um endurfjármögnun skulda LV hefði ekki falist nein eftirgjöf skulda og að lánsfjárhæð hefði ekki dugað til uppgreiðslu umræddrar yfirdráttarskuldar vegna tafa sem rekja hefði mátt til LV, auk þess sem málsgögn bæru með sér að LV hefði samþykkt framangreind málalok. Var tilvist yfirdráttarskuldarinnar og fjárhæð hennar því talin í samræmi við samning aðila og hafnað málsástæðum LV er lutu að óheilbrigðum viðskiptaháttum og því að ósanngjarnt eða óheiðarlegt væri af hálfu L hf. að bera samning aðila fyrir sig. Samkvæmt framangreindu var dómur héraðsdóms staðfestur.
Skuldamál.
Stefndi dæmdur til að greiða yfirdráttarskuld í banka.
L hf. höfðaði mál á hendur G til heimtu skuldar vegna yfirdráttarheimildar. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að ekki hefðu verið lögð fram í málinu gögn um að A hefði óskað eftir eða samþykkt að reikningurinn yrði yfirdreginn og lögmætan grundvöll fyrir fjárkröfunni hefði þar með skort. Að auki var litið svo á að krafan væri fallin niður sökum tómlætis áfrýjanda við heimtu hennar. Í dómi Landsréttar var rakið að með samningi milli L hf. og G hefði G gengist undir það að reikningurinn yrði notaður með tilteknum hætti í tengslum við viðskipti sem L hf. myndi eiga fyrir hans hönd á grundvelli samningsins. Enginn fyrirvari hefði verið gerður um það í samningnum að skuldfærsla væri háð því að innstæða væri fyrir henni á reikningnum og í reynd hafi svo ekki verið. Í ljósi þess og þeirrar notkunar á reikningnum gögn málsins báru með sér þótti mega ganga út frá því við úrlausn málsins að bankanum hefði verið heimilt að mynda yfirdrátt á reikningnum á grundvelli samningsins án tillits til þess hvort G hefði hverju sinni veitt sérstakt samþykki fyrir því. Þá var rakið að krafa L hf. vegna yfirdráttarins fyrndist á 10 árum og því hefði höfuðstóll kröfunnar 21. október 2008 ekki verið fyrndur við málshöfðun 29. janúar 2018. Á hinn bóginn kom fram að vextir, sem L hf. hafði bætt við höfuðstól skuldarinnar og skuldfært mánaðarlega á reikning G frá 31. október 2008 til 30. júlí 2010, fyrndist á fjórum árum og væri sá hluti kröfunnar því fallin niður fyrir fyrningu. Þegar málsatvik væru virt og litið til þess að um væri að ræða kröfu vegna peningaláns hefði G ekki haft réttmætar væntingar til þess að L hf. hefði fallið frá henni og af því leiddi að krafan teldist ekki fallin niður sökum tómlætis af hálfu L hf. við að halda henni fram. Var G því gert að greiða L hf. fjárhæð sem nam höfuðstól yfirdráttarins.
Bankinn L hf. krafði A um greiðslu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi hjá Sparisjóði Vestmannaeyja, en eignum og skuldum sjóðsins hafði verið ráðstafað til L hf. A hélt því meðal annars fram að hún hefði hvorki komið að stofnun reikningsins né hefði hún átt í viðskiptum við sparisjóðinn heldur hefði sambýlismaður sinn, sem lést áður en málið var höfðað, stofnað og notað reikninginn til eigin hagsbóta. Byggði A jafnframt á því að lánveitingin hefði verið ólögmæt þar sem ekki hefði verið gerður skriflegur samningur um yfirdráttinn. Þá bæri að víkja samningnum til hliðar á grundvelli 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936, auk þess sem krafan væri bæði fyrnd og fallin niður vegna tómlætis. Héraðsdómur féllst á að krafa L hf. væri fallin niður á grundvelli tómlætis og sýknaði A. Í dómi sínum rakti Hæstiréttur gögn málsins og taldi að A hefði ekki lánast sönnun um að reikningurinn hefði verið stofnaður án vitundar hennar og vilja. Þá féllst rétturinn ekki á að samningurinn væri ólögmætur eða að víkja bæri honum til hliðar. Að lokum hafnaði rétturinn því að L hf. hefði sýnt af sér slíkt tómlæti við að halda fram rétti sínum að krafa hans hefði fallið niður af þeim sökum. Var A því dæmd til að greiða L hf. hina umkröfðu fjárhæð.
L hf. höfðaði mál á hendur Ö til heimtu skuldar sem til var komin vegna yfirdráttar á reikningi S ehf. en Ö átti helming hlutafjár í félaginu og var í stjórn þess. Höfðu Ö og fyrrverandi eiginkona hans gengist í sjálfskuldarábyrgð vegna yfirdráttarins. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að S, forveri L hf., hefði gert ráð fyrir að farið yrði eftir „Samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga“ í tilviki S ehf., þótt lántaki hefði verið félag, en ágreiningslaust var að greiðslumat hefði ekki verið gert á S ehf. Var vísað til þess að það leiddi þó ekki sjálfkrafa til þess að L hf. gæti ekki byggt á ábyrgðaryfirlýsingunni heldur yrði að beita heildstæðu mati á fyrirliggjandi atvikum með tilliti til atriða sem um ræðir í 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var vísað til þess að Ö hefði mátt vera fullkunnugt um fjárhagsstöðu S ehf. og að engum haldbærum gögnum hefði verið til að dreifa um að fjárhagur félagsins hefði á þeim tíma er Ö undirritaði ábyrgðaryfirlýsinguna, verið með þeim hætti að S ehf. hafi ekki getað greitt skuldir sínar. Að því virtu var talið að ekki væru efni til að víkja til hliðar ábyrgðaryfirlýsingu Ö á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Með sömu rökum var ekki fallist á að ógilda bæri yfirlýsingu L hf. á grundvelli 33. gr. sömu laga. Þá var talið að málsástæður Ö þess efnis að ábyrgðaryfirlýsingin væri fölsuð og hann hefði ekki verið upplýstur um aðilaskipi á kröfunni væru ekki studdar viðhlítandi gögnum og því haldlausar. Var krafa L hf. því tekin til greina.
Bankinn L hf. höfðaði mál á hendur S ehf., S og M til heimtu skuldar sem til var komin vegna yfirdráttar á reikningi S ehf. Höfðu S og M tekið á sig sjálfskuldarábyrgð á greiðslu skuldarinnar, en ábyrgð M var takmörkuð við hluta hennar. Byggði S ehf. meðal annars á því að L hf. hafi verið óheimilt að krefjast vaxta og dráttarvaxta þar sem ekki hefði verið gerður skriflegur samningur um yfirdráttarheimildina og þá væri hluti dráttarvaxta vegna skuldarinnar fyrndir. Af hálfu S var því meðal annars haldið fram að sjálfskuldarábyrgð hans væri niður fallin vegna fyrningar. Ekki var tekið til varna af hálfu M. Héraðsdómur féllst ekki á röksemdir S ehf. og S og tók kröfu L hf. til greina. Að héraðsdómi gengnum stóð M skil á greiðslu til L hf. samkvæmt dómnum hvað hana varðaði og stóðu einungis S ehf. og S að áfrýjun málsins til Hæstaréttar. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með vísan til forsendna hans, en að gættri innborgun M.
A hf. höfðaði mál á hendur G til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á debetreikningi. Hélt G því fram að hún ætti kröfu til skuldajafnaðar við kröfu A hf. þar sem ekki hefði verið gerður við hana skriflegur samningur um yfirdráttarlán og því hefði verið óheimilt að innheimta lánskostnað vegna þess. Talið var að hvað sem liði fyrirmælum 5. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, um að samningar um yfirdráttarheimildir skyldu skriflegir, væri sérstaklega tekið fram í skýringum með ákvæðinu í frumvarpi til upphaflegra laga um neytendalán nr. 30/1993 að það væri ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi lánssamninga að þeir væru skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður. Þegar G sótti um að stofna reikninginn hafði hún undirritaði yfirlýsingu þar sem meðal annars kom fram að hún hefði kynnt sér reglur og skilmála sem giltu um tékkaviðskipti og debetkort og að hún staðfesti að hún myndi fara eftir ákvæðum þeirra. Kom þar einnig fram að G væri samþykk því að vextir af yfirdráttarheimild reikningsins yrðu skuldfærðir af honum mánaðarlega. Var því talið að G hefði mátt vera ljóst áður en hún stofnaði til viðskiptanna hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðila. Þá hefði G aldrei gert athugasemdir við útreikninga og gjaldfærslu A hf. samkvæmt reikningsyfirlitum sem hún fékk send og greitt athugasemdalaust þann kostnað og vexti sem til féllu. Var G því gert að greiða A hf. umkrafða fjárhæð.
L hf. höfðaði mál gegn E til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á myntveltureikningi. Taldi E að skuldbinding hans við L hf. væri ógild eða ætti að víkja til hliðar eftir nánar tilgreindum reglum III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem starfsmenn L hf. hefðu ráðlagt honum að taka yfirdráttarlán í erlendri mynt og virt að vettugi fyrirmæli hans um að selja hlutabréf sem hann hafði sett til tryggingar skuldinni. Var talið ósannað að E hefði óskað eftir því að skuld sín yrði gerð upp með sölu hlutabréfanna. Þá var ekki talið óheiðarlegt, ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju samkvæmt 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 að L hf. bæri samninginn fyrir sig. Var krafa L hf. því tekin til greina.
L hf. höfðaði málið gegn S ehf. til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á myntveltureikningi. Fallist var á með L hf. að S ehf. hefði með nánar greindum viðskiptum stofnað til yfirdráttarins og að á þann hátt hefði bankinn veitt félaginu lán það sem lægi til grundvallar stefnufjárhæðinni í málinu. Var S ehf. gert að greiða L hf. umkrafða fjárhæð.
L hf. höfðaði mál gegn K til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. K krafðist sýknu á þeim grunni að L hf. hefði verið óheimilt að krefja hana um vexti af yfirdráttarskuldinni og svonefnt heimildargjald með því að henni hefðu ekki verið veittar viðhlítandi upplýsingar um lánskjörin að þessu leyti eftir ákvæðum þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán. Ætti hún því gagnkröfu á hendur L hf. vegna oftekinna vaxta og gjalda, sem næmi hærri fjárhæð, og bæri þannig að sýkna hana af kröfu L hf. sökum skuldajafnaðar. Talið var að L hf. hefði ekki tekist að axla sönnunarbyrði fyrir því að hann hefði veitt K þær upplýsingar sem honum hefði borið að gera samkvæmt 3. gr. laganna áður en stofnað var til yfirdráttarheimildar K. Um afleiðingar þess yrði á hinn bóginn að gæta að því að vegna g. liðar 1. mgr. 2. gr. laganna eins og hún hljóðaði við veitingu yfirdráttarheimildarinnar tækju ákvæði 1. og 2. mgr. 14. gr. þeirra ekki beint til tilvika, þar sem brestur hefði orðið á upplýsingagjöf fjármálafyrirtækis í tengslum við gerð samnings um yfirdráttarheimild. Þá yrði einnig að líta til þess að samkvæmt 3. mgr. síðastnefndrar lagagreinar giltu önnur ákvæði hennar heldur ekki ef lánveitandi gæti sannað að neytanda hefði mátt vera ljóst hver lántökukostnaðurinn hefði átt að vera. Með hliðsjón af þeim upplýsingum sem birtust á reikningsyfirlitum L hf. og tómlæti K vegna þessara útgjalda var ekki talið að bankinn hefði, svo að einhverjar afleiðingar gæti haft að lögum, vanrækt skyldur sínar gagnvart K samkvæmt 3. gr. laga nr. 121/1994. Þá var ekki fallist á með K að líta bæri svo á að upphaflegur samningur um yfirdráttarheimild af reikningi hennar hefði fallið niður og nýr samningur verið gerður um það efni eftir gildistöku laga nr. 179/2000 um breytingu á lögum nr. 121/1994. Yrðu því kröfur til L hf. um upplýsingagjöf til K vegna þessara viðskipta að taka mið af ákvæðum laga nr. 121/1994, eins og þau hefðu verið þegar til viðskiptanna var stofnað. Samkvæmt framansögðu var K gert að greiða L hf. umkrafða fjárhæð.
L hf. höfðaði mál gegn G til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. G mótmælti ekki kröfunni en byggði á því að hann ætti gagnkröfu á hendur L hf. sem næmi hærri fjárhæð vegna ólögmætrar innheimtu vaxta og annars lántökukostnaðar af láninu. Þá hafi hafi enginn skriflegur samningur verið gerður milli aðilanna og G því ekki verið veittar þær upplýsingar sem L hf. bar að veita. Í dómi Hæstaréttar, sem staðfesti niðurstöðu héraðsdóms, kom fram að G hafi átt að vera ljóst þegar hann stofnaði til viðskiptanna hvaða kjör lágu til grundvallar viðskiptasambandi aðilanna. Þá hefði hann notað reikninginn athugasemdalaust í fimm ár og greitt á þeim tíma þann kostnað og vexti sem til féllu. Ennfremur hefði verið tekið fram í öllum reikningsyfirlitunum, sem G hefði fengið send, að gera skyldi athugasemdir innan 20 daga frá viðtöku yfirlitsins en ella teldist reikningurinn réttur. Í ljósi þessa var talið að komist hefði á samningur milli aðila um lánsviðskiptin og krafa L hf. því tekin til greina. Hafnað var þeirri málsástæðu G að krafan væri fyrnd og að L hf. væri ekki réttur aðili að málinu. Þá var ekki fallist á það með G að vísa ætti málinu frá vegna vanreifunar.
Í hf. höfðaði mál gegn G til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. G mótmælti ekki kröfunni en taldi sig eiga gagnkröfu á hendur Í hf. sem næmi hærri fjárhæð. Byggði hann þá kröfu á því að Í hf. hefði frá upphafi verið óheimilt að innheimta kostnað vegna lánsins þar sem aðilar hefðu ekki ritað undir skriflegan samning vegna slíks kostnaðar. Í héraðsdómi var G sýknaður af kröfu Í hf. með vísan til þess að hann hefði ekki lagt fram gögn um að honum hefði verið heimilt að innheimta vexti og annan lántökukostnað af láninu. Í dómi Hæstaréttar var komist að gagnstæðri niðurstöðu og krafa Í hf. tekin til greina. Var í því sambandi meðal annars vísað til þess að hvað sem liði fyrirmælum 5. gr. laga nr. 121/1994 um neytendalán, um að samningar um yfirdráttarheimildir skyldu skriflegir, væri sérstaklega tekið fram í skýringum með ákvæðinu í frumvarpi til upphaflegra laga um neytendalán nr. 30/1993 að það væri ekki fortakslaust skilyrði fyrir gildi samninga að þeir væru skriflegir, heldur gildi munnlegir samningar eftir sem áður. Þá hefði G átt að vera ljóst frá þeim tíma er hann stofnaði umræddan tékkareikning að greiða þyrfti vexti og annan kostnað. Loks var vísað til þess að G hefði notað reikninginn athugasemdalaust í ellefu ár og greitt á þeim tíma þann kostnað sem á hann féll og hann var upplýstur um með reglubundnum hætti. Því yrði að líta svo á að í raun hafi komist á samningur milli aðila um lánsviðskiptin.
Aðilar deildu um heimild BÍ til þess að ráðstafa hluta fjárhæðar, sem sett hafði verið til tryggingar yfirdráttarskuld Í við bankann. Bankinn hafði nýtt hluta fjárhæðarinnar til að gera upp víxilskuld fyrirtækisins B við sig. Í var að öllu leyti í eigu B en félögin höfðu þó ekki verið sameinuð. Í beiðni um viðbótaryfirdrátt kom fram af hálfu Í að til tryggingar yrði meðal annars sett greiðsluávísun vegna væntanlegrar greiðslu frá skipasmíðastöð í Kína, sem Í var að vinna fyrir. Jafnframt kom fram að Í framvísaði hluta af þessari fjárhæð til greiðslu á vanskilaskuldum B við BÍ. Þótti verða að telja að með þessu hafi Í fallist á skilyrði bankans fyrir veitingu yfirdráttarheimildarinnar sem óskað var eftir. Af hálfu Í var því haldið fram í málinu, að umbeðin fyrirgreiðsla hjá BÍ hafi verið ófullnægjandi þar sem hún hafi einungis verið veitt í áföngum, en ekki þegar í stað eins og brýna nauðsyn hafi borið til. Þetta hafi meðal annars leitt til þess að Í hafi ákveðið að semja ekki við bankann um greiðslu vanskilaskulda B. Í sérstakri greiðsluávísun Í, sem útbúin var af BÍ og lögð var fram til tryggingar yfirdrætti Í, var ekki minnst á greiðslu vanskilaskulda B við bankann. Var talið að það hefði þó verið nauðsynlegt að gera, ef ráðstafa átti greiðslunni vegna þeirra í samræmi við yfirdráttarbeiðni Í, en á hana þótti ekki unnt að líta sem fyrirvaralausa greiðsluávísun eða fullgerðan samning. Gera yrði þá kröfu til lánastofnana, sem hafi yfir að ráða sérfræðiþekkingu og reynslu í viðskiptum af þessu tagi, að þær tryggðu sér skýrar og ótvíræðar heimildir til ráðstöfunar á þeim fjármunum, sem bærust viðskiptamönnum þeirra. Bankinn yrði að bera hallann af því að orðalag greiðsluávísunarinnar var ekki að öllu leyti í samræmi við þá skilmála, sem boðnir höfðu verið í yfirdráttarbeiðni Í. Var BÍ dæmdur til að greiða Í þá fjárhæð sem ráðstafað hafði verið til greiðslu á vanskilaskuldum B.