Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur P til ómerkingar nánar tilgreindra ummæla sem P viðhafði á vefsvæði sínu á tímabilinu 2. apríl 2022 til 14. apríl 2023 ásamt því að krefjast miskabóta. Áttu ummælin það öll sammerkt að lúta með einum eða öðrum hætti að því að A og aðrir blaðamenn hefðu átt aðild að byrlun tiltekins einstaklings og þjófnaði á síma hans í því skyni að skrifa fréttir sem tengdust fyrirtækinu S. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummæli P væru vissulega beinskeytt og óvægin, yrði að líta til þeirrar staðreyndar að A hefði haft stöðu sakbornings og sætti, þegar ummælin féllu, rannsókn lögreglu vegna mögulegrar aðildar, beinnar eða óbeinnar, að brotum á nefndum ákvæðum almennra hegningarlaga. Þá hefði P verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvæg samfélagsleg málefni sem erindi ætti við almenning og hefði af þeim sökum notið rúms tjáningarfrelsis á meðan A mátti sem blaðamaður og opinber persóna gera ráð fyrir að þurfa að þola hvassa og óvægna gagnrýni í kjölfar eigin skrifa. Þegar til alls var litið var lagt til grundvallar að P hefði mátt vera í góðri trú um að nægjanlegt tilefni hefði verið til ummælanna og að þau hefðu, þegar litið væri til hinnar hvössu umræðu sem málið hefði vakið, ekki gengið svo langt að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu samfélagi, þar sem tjáningarfrelsi er í hávegum haft, að ómerkja þau. Hefði sú tjáning P sem um væri deilt rúmast innan tjáningarfrelsis hans samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var P því sýknaður af kröfum A.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á samfélags- miðlunum Facebook og Instagram, auk miskabóta og refsingar B. Í dómi héraðsdóms, sem Landsrétti staðfesti með vísan til forsendna, voru rakin ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs, auk þess sem skírskotað var til dómaframkvæmdar Landsréttar, Hæstaréttar og Mannréttinda- dómstóls Evrópu. Í niðurstöðu héraðsdóms kom fram að meta þyrfti heildstætt þau ummæli sem um ræddi hverju sinni sem og framsetningu þeirra. Þá yrði ekki ráðið af ummælum B eða samhengi þeirra að til A væri vísað án þess að þekkja sérstaklega til aðstæðna. Ummæli B fjölluðu um eigin upplifun af atviki milli aðilanna og kæmi túlkun beggja aðila af atvikinu fram í færslu B. Ummæli B voru sett fram í almennri þjóðfélagsumræðu, en inngangur færslunnar fjallaði meðal annars um stöðu þolenda ofbeldis. Hafði B því rúmt svigrúm til tjáningar sinnar sem hluta af þeirri umræðu og ekki yrðu gerðar ríkar kröfur til að hún sýndi fram á réttmæti þeirra. Ummæli B voru ekki talin hafa falið í sér staðhæfingu um staðreynd heldur gildisdóm um hennar eigin upplifun af atviki. Þegar litið væri til þess að A var ekki nafngreindur, takmarkað var hverjir gætu ráðið að ummælin áttu við um hann, framsetning ummælanna var í samhengi við þjóðfélagslega mikilvæga umræðu og að í færslu B var vísað til ólíkrar upplifunar aðila, var það niðurstaða hins áfrýjaða dóms að B hefði ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns með ummælunum, sem fælu í sér gildisdóm. B var því sýknuð af kröfum A.

B og C höfðuðu mál gegn A og kröfðust ómerkingar fimm ummæla sem A setti fram í læknisvottorðum, auk miska- og skaðabóta. Lutu ummælin aðallega að ætluðu ofbeldi, ógnandi hegðun og hótunum B gegn D og C. Héraðsdómur sló því föstu að þrjú nánar tilgreind ummæli fælu í sér staðhæfingar um staðreyndir fremur en gildisdóma. Voru staðhæfingar A ekki taldar varða faglegt álit hennar sem geðlæknis, heldur undirliggjandi atvik málsins, sem A hafði ekki upplifað sjálf og gat þar af leiðandi ekki borið um af eigin raun. Voru ummælin því ómerkt. Á hinn bóginn hafnaði héraðsdómur ómerkingu tveggja annarra ummæla þar sem þau voru ekki talin þess eðlis að varðaði við 234. og 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ásamt því að hafa að mestu leyti falið í sér faglegar ályktanir og mat A sem geðlæknis sem byggðu á frásögnum D, móður C. Var A gert að greiða B miskabætur en þar sem ummælin vörðuðu einungis B en ekki C voru ekki talin skilyrði til að dæma C miskabætur á þeim forsendum að ummælin teldust ólögmæt meingerð í hans garð. Þá var A sýknuð af skaðabótakröfu B. Í dómi Landsréttar kom fram að í hluta ummæla A sem ekki höfðu verið ómerkt í hinum áfrýjaða dómi hefðu falist ærumeiðandi aðdróttanir í garð B, enda fæli staðhæfing hennar um að B hefði sýnt ógnandi og óttavekjandi hegðun gagnvart C og D ekki í sér faglegt álit A sem læknis heldur laut staðhæfingin að atvikum sem A gat ekki borið um af eigin raun og hafði engar sönnur fyrir. Var því sá hluti ummæla A ómerktur. Að öðru leyti var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest með vísan til forsendna um ómerkingu ummæla og greiðslu miskabóta vegna þeirra, auk sýknu A af öðrum miska- og skaðabótakröfum B og C.

A og Þ höfðuðu mál gegn P til ómerkingar tveggja nánar tilgreindra ummæla sem P viðhafði á bloggsvæði sínu, auk miskabóta. Með ummælum sínum sakaði P, þá A og Þ um nánar tilgreind hegningarlagabrot og kvað ákæru verða gefna út gegn þeim. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummæli P væru vissulega beinskeytt og óvægin, yrði að líta til þeirrar staðreyndar að A og Þ hefðu haft stöðu sakborninga og sættu, þegar ummælin féllu, rannsókn lögreglu vegna mögulegrar aðildar, beinnar eða óbeinnar, að brotum á nefndum ákvæðum hegningarlaga. Þá lægi fyrir að þeirri sakamálarannsókn væri ekki lokið. Yrði að líta svo á að ummæli P hefðu falið í sér staðhæfingu um staðreynd og hefði P verið í góðri trú um að nægileg stoð væri fyrir þeim staðhæfingum þegar þau voru látin falla. Hefði P verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvægt samfélagslegt málefni sem erindi ætti við almenning og hefði af þeim sökum notið rúms tjáningarfrelsis á meðan A og Þ máttu sem blaðamenn og opinberar persónur gera ráð fyrir að þurfa að þola hvassa og óvægna gagnrýni í kjölfar eigin skrifa. Þegar til alls þessa væri litið yrði lagt til grundvallar að P hefði mátt vera í góðri trú um að nægjanlegt tilefni væri til ummælanna og að þau hefðu, þegar litið væri til hinnar hvössu umræðu sem málið hefði vakið, ekki gengið svo langt að nauðsyn bæri til þess í lýðræðislegu samfélagi, þar sem tjáningarfrelsi er í hávegum haft, að ómerkja þau. Hefði sú tjáning P sem um væri deilt rúmast innan tjáningarfrelsis hans samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var P því sýknaður af kröfum A og Þ.

L höfðaði mál gegn H og krafðist ómerkingar ummæla sem H viðhafði á vefsíðu sinni auk miskabóta og bóta vegna kostnaðar við birtingu dóms, atriðisorða hans eða forsendna. Í dómi héraðsdóms, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna, kom meðal annars fram að tiltekin ummæli fengju stoð í ýmsum fréttum, þar með talið viðtölum við L, og hafði H enga ástæðu til að draga réttmæti þeirra í efa. Þá hefðu tiltekinn ummæli H falið í sér vangaveltur sem telja yrði til gildisdóms. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að sú tjáning sem um væri deilt hefði rúmast innan tjáningarfrelsis H samkvæmt 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Takmörkun tjáningar hans með ómerkingu ummæla eða skyldu til greiðslu miskabóta teldist þannig ekki uppfylla skilyrðið um nauðsyn í lýðræðislegu þjóðfélagi. Var H því sýknaður af kröfum L.

A höfðaði mál gegn M og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla og miskabóta. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að því er varðar þau ummæli sem tilgreind eru í tölulið 1, fyrri málslið töluliðar 2 og tölulið 3 í kröfugerð A, að líta yrði til þess að A hefði áður en ummælin féllu tekið virkan þátt í þjóðfélagsumræðu um tálmun á umgengnisrétti barna við foreldra. Ummæli M hefðu falið í sér gildisdóma og hefði hún ekki farið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns með þeim. Að því er varðar þau ummæli sem tilgreind eru í síðari málslið töluliðar 2 í kröfugerð A leit Landsréttur svo á þau væru staðhæfing um staðreynd fremur en gildisdómur. Leit Landsréttur meðal annars til þess að ummælin hefðu verið sett fram í tilefni af gagnrýni M á viðtal við forsvarsmenn hópsins D, þeirra á meðal A. Í fréttinni kom fram að markmið hópsins væri einkum að berjast fyrir rétti feðra til umgengni við börn sín og gegn tálmunum mæðra. Þegar ummælin voru viðhöfð hefði barnsmóðir A þegar komið fram í viðtali og lýst ofbeldi af hans hálfu og sjálfur hefði A í fyrrgreindu viðtali tjáð sig ítarlega um mál sitt og barnsmóður sinnar. Þá hefði legið fyrir á sama tíma að einn viðmælenda í fyrrgreindu viðtali hefði verið dæmdur fyrir brot gegn 1. mgr. 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig hefði nafngreind kona komið fram í viðtali og lýst heimilisofbeldi enn eins þeirra sem voru í umræddu viðtali. M hefði verið þátttakandi í almennri umræðu um mikilvægt samfélagslegt málefni, sem erindi ætti við almenning og nyti af þeim sökum rúms tjáningarfrelsis. Þegar til alls væri litið yrði að leggja til grundvallar að M hefði verið í góðri trú um að nægjanleg tilefni væri til hinna umstefndu ummæla. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu M af kröfum A.

S höfðaði mál gegn H og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla sem H viðhafði í hlaðvarpsþættinum The Mike Show en að mati S bendlaði H hann við veðmálasvindl með ummælum sínum. Jafnframt krafðist S miskabóta og bóta vegna kostnaðar við birtingu dóms, atriðisorða hans og forsendna. Í málinu lá hvorki fyrir hljóðupptaka af þættinum í heild eða hluta né endurrit af honum í heild eða hluta. H byggði ekki á því fyrir Landsrétti að ummælin væru ranglega höfð eftir honum en taldi hins vegar að þau hefðu verið slitin úr samhengi og hann hafi verið að ræða orðróm sem hafi verið á kreiki um veðmálasvindl í tengslum við körfuknattleik Þórs Akureyri og Njarðvíkur, en S var leikmaður Þórs. Þegar tekin var afstaða til ómerkingarkröfu S var litið til þess að H féllst á að hafa látið ummælin falla, hann baðst afsökunar á þeim, viðurkenndi að hafa ekki haft neina sönnun fyrir réttmæti þeirra og hann tók ummælin úr birtingu. Taldi Landsréttur að H hefði með þessu fallist á að ummælin, eins og þau voru sett fram í stefnu málsins og svo langt sem þau næðu, hafi verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga og var því niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu þeirra staðfest. Við mat á því hvort ummæli H hefðu falið í sér ólögmæta meingerð í garð S, sbr. b-lið. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, var litið til þess að skort hafi gögn um heildarsamhengi umræðunnar sem ummælin féllu í og lagt til grundvallar að fram hafi komið í hlaðvarpsþættinum að um orðróm væri að ræða fremur en beinar fullyrðingar H um að S væri flæktur í veðmálasvindl. Jafnframt var litið til þess að H baðst afsökunar á ummælunum opinberlega, viðurkenndi að ummælin hefðu ekki verið studd sönnunargögnum og fjarlægði ummælin úr birtingu. Rakið var að í réttarframkvæmd hafi verið litið svo á að leiðrétting rangra ummæla og afsökunarbeiðni þess sem þau viðhafði skipti máli við mat á því hvort um ummæli feli í sér ólögmæta meingerð og við mat á miska, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 77/1998 frá 1. desember 1989 og nr. 383/2012 frá 24. janúar 2013. Með vísan til framangreindra atriða og þess að H njóti ríks tjáningarfrelsis í umræðu um málefni sem hafa almenna þýðingu, var ekki talið að H hefði með umfjöllun sinni framið slíka meingerð gagnvart S að uppfyllt væru skilyrði b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga og H því ekki gert að greiða S miskabætur. Þá var ekki fallist á kröfu S um greiðslu bóta vegna kostnaðar við birtingu forsendna og niðurstöðu dómsins, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Að teknu tilliti til krafna málsaðila og niðurstöðu málsins var málsaðilum gert að bera sinn kostnað af málinu á báðum dómstigum.

A höfðaði mál gegn M og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla og miskabóta. Í niðurstöðu Landsréttar kom m.a. fram að greinargerð A, sem taldi alls 49 síður, væri í andstöðu við meginreglur einkamálaréttarfars um munnlegan málflutning og skýran og ljósan málatilbúnað, sbr. og áskilnað b-liðar 2. mgr. 156. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væri frágangur málsgagna í verulegum atriðum í ósamræmi við reglur Landsréttar nr. 2/2018 um málsgögn í einkamálum. Taldi Landsréttur slíka galla á málatilbúnaði A að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu frá Landsrétti án kröfu.

I höfðaði mál gegn S og krafðist ómerkingar ummæla sem S viðhafði við aðsenda grein á vefmiðlinum Vísir.is og frétt á Facebook-síðu Stundarinnar, auk ummæla sem S birti á Twitter-svæði sínu, en fyrri ummælin endurbirti hann jafnframt á því svæði. Í dómi Landsréttar kom fram að með ummælunum hefði verið fortakslaust gefið til kynna að I hefði haft samræði við börn. Þau hefðu því falið í sér staðhæfingu S um staðreyndir en ekki gildisdóm hans. Ekki var talið að frásagnir sem S kvaðst hafa byggt ummælin á hefðu gefið honum réttmætt tilefni til að fullyrða, eins og hann gerði, að I hefði haft samræði við börn. Var því ekki fallist á að S hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi ummælanna. Þrátt fyrir að I væri þjóðþekktur einstaklingur þyrfti hann ekki að þola að vera sakaður opinberlega um alvarlegt refsivert brot án þess að réttmætt tilefni væri til að setja fram slíkar staðhæfingar. Breytti engu þar um þótt ummælin hefðu fallið í umræðu um mikilvægt þjóðfélagsmálefni en S hefði verið í lófa lagið að tjá sig með öðrum og hófstilltari hætti. Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu falið í sér aðdróttanir í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga og að með þeim hefði verið vegið að persónu og æru I, sem féllu undir friðhelgi einkalífs og nytu verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hefðu þau jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Voru ummælin því ómerkt og S gert að greiða I miskabætur að fjárhæð 900.000 krónur.

Smálánafyririrtækið EC höfðaði mál gegn B og N vegna ummæla B, sem sett voru fram í tölvupósti til tveggja fyrirtækja sem veittu EC greiðslumiðlunarþjónustu. Ummæli B fólu í sér fullyrðingar um að smálán sem EC veitti og viðtakendur tölvupóstsins aðstoðuðu við að skuldfæra fyrir af greiðslukortum lántakenda, hafi verið úrskurðuð ólögleg á Íslandi og að færslurnar af greiðslukortunum væru ólöglegar. Með hinum áfrýjaða dómi voru fjögur tilgreind ummæli B dæmd dauð og ómerk en B og N sýknuð af skaðabótakröfu EC og málskostnaður felldur niður. EC undi dómi héraðsdóms en B og N áfrýjuðu málinu til endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um ómerkingu ummæla og málskostnað. Í dómi Landsréttar var meðal annars rakið að B og N nytu stjórnarskrárvarins tjáningarfrelsis, sem almennt yrði að telja rúmt í ljósi hlutverks þeirra, og í málinu vægju þau réttindi ekki til jafns við gagnstæðan stjórnarskrárbundinn rétt stefnda til æruverndar. Ummælin hefðu verið sett fram í tölvupóstum þar sem B og N leituðu leiðbeininga um hvernig best væri að aðstoða skjólstæðinga sína vegna þess sem þeir töldu ólöglegar skuldfærslur. Áður hefðu þeir leitað annarra leiða til að stöðva innheimtu lánanna en þeir hefðu lengi haldið fram ólögmæti þeirra, mikil umræða hefði farið fram um þau og yfirvöld neytendamála og dómstólar ítrekað komist að niðurstöðu um brot smálánafyrirtækja gegn lögum. Þrátt fyrir að einungis ein þeirra úrlausna hafi varðað EC lægi fyrir að EC hefði keypt eldri kröfusöfn smálánafyrirtækja og að minnsta kosti að einhverju leyti enn verið að innheimta af þeim kostnað sem úrskurðaður hefði verið ólögmætur. N væri ólöglærður. Þótt ummæli hans hefðu ekki verið lögfræðilega nákvæm voru þau ekki talin úr lausu lofti gripin og lagt til grundvallar að hann hefði, í ljósi þeirra upplýsinga sem fyrir lágu, viðhaft þau í góðri trú um réttmæti þeirra og verið heimilt að halda þeim fram gagnvart þeim þriðju aðilum sem hann taldi geta rétt hlut skjólstæðinga sinna. Þá voru ummæli hans um okurlánastarfsemi talin réttlætanlegur gildisdómur. Takmörkun tjáningar B með ómerkingu ummæla var því ekki talin uppfylla skilyrði 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Var hann sýknaður af kröfu EC sem var dæmt til að greiða áfrýjendum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Ummælin lutu að því að A hefði nauðgað C, vinkonu B, og voru þau sett fram í lokuðum umræðuhópi sem hafði þann tilgang að standa vörð um öryggi einstaklinga innan BDSM-samfélagsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ummælin hefðu verið án fyrirvara og ekki lýst eigin upplifun hennar. Þá hefði A gefið B skýrt til kynna að hann samþykkti ekki lýsingu C á því að hann hefði framið nauðgun og var því ekki talið að ummælin hefðu verið sönn eða að B hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi þeirra þegar hún lét þau falla. Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu vegið að persónu og æru A, sem falla undir friðhelgi einkalífs og njóta verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, og hefðu jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Voru ummælin því ómerkt. Þá var B gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 400.000 króna.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Ummælin lutu að því að A hefði nauðgað B og voru þau sett fram í lokuðum umræðuhópi sem hafði þann tilgang að standa vörð um öryggi einstaklinga innan BDSM-samfélagsins. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt ummælin hefðu ekki verið sett fram sem liður í víðtækri opinberri umræðu um kynferðisbrot og viðbrögð við þeim yrði því ekki neitað að þau hefðu falið í sér ákveðið framlag til slíkrar umræðu. B hefði lýst eigin upplifun af kynferðislegum samskiptum við A og hefði áður leitað sér aðstoðar vegna vanlíðanar í tengslum við þau. Síðar lagði hún fram kæru á hendur A vegna kynferðisbrots en rannsókn þess var hætt á grundvelli 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Niðurfelling málsins hefði þó ekki átt sér stað fyrr en eftir að B lét ummæli sín falla. Þá var litið til þess að þrátt fyrir að það væri hlutverk dómstóla að slá því föstu hvort sakaðir menn væru sannir að refsiverðu broti yrðu þau sem telja sig hafa orðið fyrir kynferðisbroti að njóta ákveðins frelsis til að tjá þá upplifun sína, ella ykist hætta á þöggun um það samfélagslega mein sem í slíkum brotum fælist. Að framangreindu virtu voru ummæli B metin sem gildisdómur hennar um eigin upplifun og var henni tjáningin heimil. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu B.

M ehf. höfðaði mál á hendur KJ og krafðist ómerkingar á ummælum sem hann hafði látið falla í sjónvarpsþætti um skóla sem M ehf. rak, auk skaðabóta. Byggði M ehf. á því að skilja mætti ummælin á þann veg að leiðsögumannanám á vegum skólans væri ekki kennt samkvæmt námskrá menntamálaráðuneytisins. Í dómi Landsréttar var rakið að ummælin hefðu verið hluti af opinberri umræðu um menntamál leiðsögumanna sem var í gangi á þeim tíma. Þá hefðu ummælin beinst að atvinnufyrirtæki sem bauð almenningi þjónustu en ekki einstaklingi og yrðu slík fyrirtæki að þola meiri gagnrýni með hliðsjón af dómaframkvæmd Hæstaréttar og mannréttindadómstóls Evrópu. Að lokum yrði að meta ummælin heildstætt sem gildisdóm sem hefði átt sér næga stoð í staðreyndum og hefði gefið til kynna andstöðu KJ við að ekki hefðu verið gerðar meiri eða skýrari kröfur til þeirra sem útskrifuðust úr náminu. Að framangreindu virtu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu KJ af kröfum M ehf.

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar þriggja nánar tilgreindra ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Í dómi Landsréttar kom fram að ummæli B væru í eðli sínu fremur staðhæfingar um staðreyndir en gildisdómar. Jafnframt fælu þau í sér aðdróttun um refsiverða háttsemi af hálfu A. Gilt hefði einu þótt B hefði ekki nafngreint A í ummælum sínum enda þótti nægjanlega í ljós leitt að unnt var að persónugreina A í ummælunum. Þá hefðu upplýsingar sem lágu til grundvallar ummælunum ekki veitt B næga stoð fyrir þeim. Loks hefðu ummælin hvorki beinst að opinberri persónu né verið neins konar framlag til almennrar þjóðfélagsumræðu. Ummælin voru því talin fela í sér brot gegn 235. gr. og 2. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þau dæmd dauð og ómerk, sbr. 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Var B gert að greiða A 100.000 krónur í miskabætur.

A og B höfðuðu mál gegn O og kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum hennar sem birtust í Landpóstinum 9. nóvember 2015. Lutu ummælin að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar og mikið hafði verið fjallað um í fjölmiðlum. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar kom annars vegar fram að meirihluti ummæla O, sem voru tilgreind í fimm kröfuliðum, hefði falið í sér staðhæfingar um staðreyndir og með þeim hefði O meðal annars sakað A og B um fullframda nauðgun. Hins vegar að ummæli O, sem lutu að ætlaðri þriðju nauðgun, hefðu falið í sér gildisdóm hennar. Í dómi Landsréttar var rakið að O hefði mátt treysta sannleiksgildi fréttaflutnings af málinu og með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum um þann fréttaflutning hefði hún verið í góðri trú um þann hluta ummæla sinna sem laut að hinni ætluðu þriðju nauðgun. Af fréttaflutningi yrði hins vegar ekki annað ráðið en að rannsókn hefði staðið yfir á ætluðum kynferðisbrotum A og B og þeir hefðu þar af leiðandi aðeins verið grunaðir um brotin. Yrði því ekki talið að lesendur frétta á þeim tíma sem um ræddi hefðu haft réttmæta ástæðu til að ætla að A og B hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir hefðu verið sakaðir um og að O hefði ekki mátt ganga út frá því að stefndu hefðu gerst sekir um kynferðisbrot. Meirihluti ummæla O hefði því falið í sér fullyrðingar umfram það sem almennur fréttaflutningur hefði getað gefið henni réttmætt tilefni til og hefði ekki aðeins falið í sér tilvísanir til frétta fjölmiðla eða endursögn úr þeim. Með þeim ummælum hefði hún vegið alvarlega að persónu og æru A og B og hefðu ummælin jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 241. gr. almennra hegningarlaga. Voru ummælin því ómerkt og O dæmd til greiðslu miskabóta.

A og B höfðuðu mál gegn H og kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum sem H birti í stöðufærslu á samskiptamiðlinum Facebook. Lutu ummælin meðal annars að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar og mikið hafði verið fjallað um í fjölmiðlum. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar var rakið að fyrri hluti ummæla H hefði ekki beinst að A og B og yrði að skoðast sem gagnrýni H á vinnubrögð lögreglu og gildisdóm H. Var því ekki fallist á að ómerkja bæri þennan hluta ummælanna. Síðari hluti ummæla H var eftirfarandi: „... yfir körlum sem nauðga konum SAMAN svo yfirdrifið kerfisbundið að þeir hafa til þess sérútbúna íbúð.“ Í dómi Landsréttar var tekið fram að síðari hluti ummæla H hefði verið fyrirvaralaus og falið í sér fullyrðingu um að A og B hefðu framið alvarlegan refsiverðan verknað og þar með staðhæfingu um staðreynd. Hins vegar hefði H mátt treysta sannleiksgildi fréttaflutnings af málinu og með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum um þann fréttaflutning hefði hún verið í góðri trú um þann hluta ummælanna sem laut að hinni sérútbúnu íbúð. Var því ekki fallist á að ómerkja þann hluta ummæla H. Af fréttaflutningi á þeim tíma sem ummæli H féllu yrði hins vegar ekki annað ráðið en að rannsókn hefði staðið yfir á ætluðum kynferðisbrotum A og B og þeir hefðu þar af leiðandi aðeins verið grunaðir um brotin. Yrði því ekki talið að lesendur frétta á þeim tíma sem um ræddi hefðu haft réttmæta ástæðu til að ætla að A og B hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir hefðu verið sakaðir um og að H hefði því ekki mátt ganga út frá því að stefndu hefðu gerst sekir um kynferðisbrot. Eftirstandandi hluti ummæla H hefði því falið í sér fullyrðingar umfram það sem almennur fréttaflutningur hefði getað gefið henni réttmætt tilefni til og hefði ekki aðeins falið í sér tilvísanir til frétta fjölmiðla eða endursögn úr þeim. Með þeim hluta ummælanna og birtingu á persónuupplýsingum um A og B hefði hún vegið alvarlega að persónu og æru þeirra og hefðu ummælin jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 241. gr. almennra hegningarlaga. Var þessi hluti ummælanna því ómerktur og H dæmd til greiðslu miskabóta.

A og B höfðuðu mál gegn S sem ritstjóra vefmiðilsins H og kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum í átta liðum sem birt voru á vefmiðlinum. Lutu ummælin að tveimur ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar hjá lögreglu og aðrir fjölmiðlar höfðu fjallað um en í frétt H var einnig lýst sögusögnum um að naumlega hefði verið komið í veg fyrir þriðja brotið. Héraðsdómur taldi að þrenn af þeim ummælum sem um ræddi hefðu brotið gegn 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og féllst á ómerkingu þeirra samkvæmt 1. mgr. 241. gr. laganna auk þess sem S var gert að greiða A og B nánar tilgreindar miskabætur og jafnframt mælt fyrir um birtingu forsendna dómsins og dómsorðs í fjölmiðlum að viðlögðum dagsektum. Í dómi Landsréttar kom fram að sök samkvæmt 235. gr. laganna væri fyrnd, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. laganna. Yrði því að fjalla sjálfstætt um kröfur A og B um ómerkingu ummæla á grundvelli 1. mgr. 241. gr. laganna. Í dómi sínum rakti Landsréttur atvik málsins með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs. Þá fór rétturinn jafnframt yfir hin umþrættu ummæli, framsetningu fréttar H og þær skyldur sem hvíla á starfsmönnum fjölmiðlaveitu að starfa í góðri trú og gæta hlutlægra og nákvæmra vinnubragða samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga um fjölmiðla. Var það niðurstaða Landsréttar að ummælin hefðu vegið alvarlega að persónu og æru A og B sem verndar nytu samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um ómerkingu ummælanna og um rétt A og B til miskabóta. Þá kvað Landsréttur sömuleiðis á um birtingu forsendna dómsins og dómsorðs á vefmiðlinum H að viðlögðum dagsektum.

G höfðaði mál á hendur AMG og Ú ehf. til réttargæslu vegna 30 ummæla sem birtust í tilteknum fjölmiðlum. Krafðist G þess að ummælin yrðu ómerkt, að honum yrðu dæmdar miskabætur og að forsendur dómsins yrðu birtar í tímaritinu Stundinni og á vefmiðli tímaritsins. Með dómi héraðsdóms var AMG sýknaður af kröfum G með vísan til þess að AMG hefði með umfjöllun sinni ekki vegið svo að æru G að farið hefði út fyrir mörk leyfilegrar tjáningar samkvæmt 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Í dómi Landsréttar kom fram að með hluta umfjöllunar sinnar hefði AMG borið G sökum um alvarlegan og svívirðilegan glæp sem varði að lögum ævilöngu fangelsi. Lægi ekkert fyrir um að G hefði verið kærður fyrir hið ætlaða brot, hvað þá að ákæra hefði verið gefin út og dómur fallið. Engin gögn eða upplýsingar í málinu styddu fullyrðingar AMG, heldur væri þar eingöngu vísað til nafnlauss heimildarmanns. Þyrfti G ekki að þola slíkar órökstuddar ásakanir og voru ummælin því ómerkt með vísan til 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Á hinn bóginn hafnaði rétturinn ómerkingu hluta ummælanna með vísan til þess að þau fælu í sér endursögn ummæla sem fram hefðu komið í öðrum fjölmiðlum. Þá hefði AMG með tilteknum hluta ummæla sinna haft nægt tilefni til að setja fram þann gildisdóm sem í tilgreindri fullyrðingu hefði falist. Loks var fallist á kröfu G um birtingu forsendna og dómsorðs dómsins í tímaritinu Stundinni og á vefmiðli tímaritsins. Þá var A dæmdur til að greiða G 1.200.000 krónur í miskabætur.