Við opinber skipti á dánarbúi A krafðist búið að B, C, D og E, börn A, myndu endurgreiða fyrirframgreiddan arf sem þau fengu frá foreldrum sínum að því marki sem greiðslan var umfram arfshluta þeirra samkvæmt ákvæðum erfðalaga nr. 8/1962. Laut ágreiningur aðila einkum að því hvort 32. gr. laganna girti fyrir að slíkri kröfu yrði beint að þeim. Hæstiréttur taldi með vísan til orðalags ákvæðisins, forsögu þess og lögskýringargagna að í ákvæðinu fælist ekki traustfangsregla. Þá voru ekki efni talin til að skýra ákvæðið á annan veg en samkvæmt skýrum orðum þess. B, C, D og E hefðu ekki gengist undir skuldbindingu um að endurgreiða fyrirframgreiddan arf umfram arfhluta sitt. Fortakslaust ákvæði 32. gr. erfðalaga var því talið standa í vegi fyrir að þau yrðu skylduð til að standa dánarbúi A skil á mismuninum. Var kröfu dánarbúsins því hafnað.
Við opinber skipti á dánarbúi A krafðist búið þess að B o.fl. yrði gert að endurgreiða búinu fé sem þau höfðu þegið sem fyrirframgreiddan arf umfram erfðahluta þeirra. Deildu aðilar um það hvort B o.fl. bæri að standa dánarbúi A skil á mismuninum eða hvort 32. gr. erfðalaga nr. 8/1962 stæði slíkri kröfu í vegi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að samkvæmt orðalagi ákvæðisins yrði erfingi sem hlyti fyrirfram meira fé frá arfleifanda en næmi erfðahluta hans ekki skyldaður til að standa búinu skil á mismuninum, nema hann hefði sérstaklega skuldbundið sig til þess. Ákvæðið hefði í dómaframkvæmd verið skýrt samkvæmt orðanna hljóðan en í málinu væri ekkert fram komið um að B o.fl. hefðu skuldbundið sig til þess að standa dánarbúi A skil á því sem þau kynnu að fá umfram arfshluta sinn. Þá var ekki talið að dánarbú A hefði fært sönnur á aðrar ástæður sem leiða ættu til þess að B o.fl. væri skylt að inna slíka endurgreiðslu af hendi. Var kröfu dánarbús A því hafnað.
Dánarbú krafðist þess að einn erfingja endurgreiddi fjármuni til búsins vegna láns sem hann hefði fengið í gegnum félag í eigu hins látna á árunum 2004-2006 en hinn látni hefði fengið kröfuna framselda við sölu félagsins. Ekki var talið sýnt fram á að um gjöf hefði verið að ræða en komist að þeirri niðurstöðu að krafan væri fyrnd. Handskrifað úteikningsblað sem hinn látni hafði haldið einhliða yfir meintar lánveitingar var ekki talið fela í sér sönnun um viðurkenningu skulda eða að þær ættu að falla í gjalddaga á dánardegi hins látna. Voru aðrar lánveitingar til sama erfingja taldar annars vegar fyrndar og hins vegar að um lán til einkahlutafélags í eigu erfingjans hefði verið að ræða sem leiddi til sýknu þess hluta dómkrafna á grundvelli aðildarskorts.
Við opinber skipti á dánarbúi X deildu sóknaraðilar og varnaraðili um gildi erfðaskrár hans frá 25. október 2004 og hvort fasteignin að […] skyldi teljast meðal eigna dánarbúsins. Samkvæmt erfðaskránni skyldu sóknaraðilar, sem eru systur X, uppeldissystur og annað fólk sem honum var nákomið í lifanda lífi taka allan arf eftir hann. Skyldi fyrrnefnd fasteign koma í hlut A að X látnum en aðrar eignir skiptast að jöfnu með öðrum bréferfingjum. Í erfðaskránni kom fram að við undirritun hennar ætti X enga skylduerfingja. Tæpum þremur mánuðum fyrir andlát X ráðstafaði hann fasteigninni að […] til A sem fyrirframgreiddum arfi. Eftir andlát X var staðreynt með mannerfðafræðilegri rannsókn að hann átti son, K. Fram kom í málinu að X hafði verið kunnugt um að hann ætti son, K, sem annar maður hefði feðrað. Í faðernismáli sem K höfðaði á hendur systrum X var gerð dómsátt þar sem fallist var á að X væri faðir K. Í úrskurði Landsréttar sagði að K væri lögerfingi X samkvæmt 1. tölulið 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962 og því hefði X verið óheimilt samkvæmt 35. gr. laganna að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá. Ekki var fallist á með K að erfðaskráin væri ógild með vísan til 38. gr. erfðalaga á þeim grundvelli að X hefði verið í villu um þá staðreynd að hann væri líffræðilegur faðir K og að sú ranga hugmynd hafði ráðið úrslitum um gerð erfðaskrárinnar. Erfðaskráin héldi því gildi við skipti á dánarbúinu að því marki sem X hefði verið heimilt að ráðstafa eignum sínum með þeim hætti, sbr. 35. gr. erfðalaga. Samkvæmt framangreindu skyldi við opinber skipti á búinu 1/3 hluti eigna X renna til sóknaraðila í samræmi við ákvæði erfðaskrárinnar en 2/3 hlutar eignanna koma í hlut K. Þá voru ekki talin standa rök til þess að halda fyrrnefndri fasteign utan skipta.
Erfðaskrá lýst ógild og staðfest að sóknaraðili, sonur arfláta, taki einn allan arf eftir hann. Staðfest að fasteign, sem arfláti hafði ráðstafað sem fyrirframgreiddum arfi, sé meðal eigna búsins.
Stefnda gert að greiða stefnanda skaðabætur vegna rangrar erfðafjárskýrslu.
Við opinber skipti á dánarbúi F krafðist E þess að A, B, C og D yrði gert að greiða til baka ofgreiddan fyrirframgreiddan arf sem þau hefðu fengið úr hendi F þannig að hallað hefði á G, föður hennar. Í úrskurði héraðsdóms var krafa E tekin til greina og A, B, C og D gert að endurgreiða dánarbúinu nánar tilgreindar fjárhæðir. Í dómi Hæstaréttar var tekið undir þá niðurstöðu héraðsdóms að fyrrgreindir aðilar hefðu fengið mun meiri fjárverðmæti en faðir E. Með vísan til 32. gr. erfðalaga nr. 8/1962, og þar sem A, B, C og D hefðu ekki skuldbundið sig til þess að standa dánarbúinu skil á því sem þau kynnu að hafa fengið umfram arfshluta sinn, var kröfu E um endurgreiðslu á hinn bóginn hafnað, enda væru ekki efni til að skýra fyrrgreint ákvæði á annan veg en samkvæmt orðanna hljóðan og ósannað væri að F hefði lýst sérstaklega þeim vilja sínum að fyrirframgreiddur arfur til skylduerfingja hans skyldi vera jafn. Að öðru leyti var hafnað þeirri málsástæðu A, B, C og D að málinu hefði ekki verið réttilega beint til héraðsdóms á grundvelli 122. gr., sbr. 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl., og sömuleiðis þeim röksemdum aðilanna að ómerkja bæri hinn kærða úrskurð þar sem héraðsdómara hafi brostið heimild til að endurupptaka málið.
Fallist var á kröfu sóknaraðila um að varnaraðilum yrði gert að greiða dánarbúi tilteknar fjárhæðir vegna ofgreiðslu fyrirframgreidds arfs.
Ágreiningur kom upp meðal málsaðila við opinber skipti á dánarbúi A og B. Deila aðila fyrir Hæstarétti laut að þremur atriðum. Í fyrsta lagi hvort erfingjarnir D og E hefðu fengið ofgreiddan fyrirframgreiddan arf úr hendi B, sem þau höfðu fengið í sinn hlut með erfðaskrá B frá ágúst 2007 og yfirlýsingu hans í október sama ár. Í öðru lagi hvort sömu erfingjar ættu rétt á kvaðalausu afsali fyrir tilteknum hluta jarðarinnar F úr hendi dánarbúsins, sem þau höfðu fest kaup á með kaupsamningum í október og nóvember sama ár. Að síðustu hvort sömu erfingjar ættu rétt á afsali fyrir tilteknum hluta sömu jarðar úr hendi dánarbúsins, þar sem [...]kirkja stendur, eða hvort sá hluti kæmi til skipta milli erfingja B. Hæstiréttur taldi að dánarbúi A og B bæri að gefa út afsal til D og E fyrir hvoru tveggja þeim hluta F sem þau hefðu fest kaup á samkvæmt kaupsamningi og þeim hluta sömu jarðar þar sem [...]kirkja stendur. Þá taldi Hæstiréttur, að virtum vilja arfleifandans B, löggerningum um yfirfærslu eignarréttinda yfir jörðinni og ákvæðum kaupsamnings milli annars vegar B og hins vegar D og E, að þeim síðarnefndu bæri að greiða ofgreiddan fyrirframgreiddan arf.
Tveir erfingja deildu við þriðja erfingja og dánarbú. Hafnað var kröfu um að tveimur erfingjum yrði gert að endurgreiða ætlaðan ofgreiddan fyrirframgreiddan arf. Þá var hafnað kröfu sömu tveggja erfingja þess efnis að dánarbúinu yrði gert að kosta hugsanleg málaferli við þriðja mann, vegna ágreinings um eignarhald á bújörð.
M og K gerðu kaupmála fyrir stofnun hjúskapar á árinu 1992. Með kaupmála dags. 16. október 2004 felldu aðilar niður kaupmálann frá 1992 og ákváðu að í hjúskap þeirra yrði hjúskapareignafyrirkomulag. m hélt því fram að hann hefði undirritað kaupmálann dags. 16. október 2004 þar sem hann hafi, vegna andlegra veikinda, ekki getað staðið gegn kröfu K þar að lútandi. Talið var með hlíðsjón af vottorði geðlæknis að ósannað væri að andlega heilsa M hafi verið með þeim hætti sem hann hélt fram og að hann hafi verið beittur þrýstingi til undirritunar kaupmálas. Var kaupmálinn metinn gildur. Þá voru, að öllum atvikum virtum, ekki talin vera skilyrði til að víkja frá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga. Þá var því hafnað að fyrirframgreiddur arfur til K væri séreign.
Helgi Ingvarsson gegn
Gunnari Helgasyni, Þóru Ágústsdóttur, Þorsteini Guðjónssyni, Sigurgeiri Guðjónssyni, Pálma Guðjónssyni, Sigurveigu Guðjónsdóttur, Erni Helga Guðjónssyni, Birni Guðjónssyni, Ágústu Guðjónsdóttur, Bergþóri Guðjónssyni, Ísleifi Helga Guðjónssyni og Hirti Guðjónssyni (
Jón G. Zoëga hrl)
Ósannað að móðir H hefði eignast íbúðarhús og útihús ásamt lóð á jörðinni H, sem var í óskiptri sameign hennar og bræðra hennar og því hafi hún ekki verið bær til þess að afhenda honum þessar eignir sem fyrirframgreiddan arf. Ákvæði 3. mgr. 2. gr. hefðarlaga girtu fyrir eignarhefð.