Með dómi Hæstaréttar 6. apríl 2022 í máli nr. 52/2021 var talin skorta lagastoð skerðing á sérstakri uppbót á lífeyri vegna framfærslu, samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, hjá lífeyrisþegum sem ekki fullnægðu skilyrði um búsetu hér á landi. Í kjölfar dómsins leiðrétti T greiðslur sérstakrar uppbótar á lífeyri fjögur ár aftur í tímann eða frá 1. maí 2018 og taldi eldri kröfur fyrndar. Í málinu krafðist A greiðslu uppbótar fyrir tímabilið 1. maí 2012 til 1. maí 2018 og Ö krafðist greiðslna vegna félagsmanna sinna fyrir tímabilið 1. janúar 2012 til 1. maí 2018. A og Ö töldu viðbótarfrest samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 eiga við um kröfur sem svöruðu til skerðingar bótanna á fyrrgreindu tímabili þar sem þau hefði skort nauðsynlega vitneskju um kröfur sínar fram að uppkvaðningu dóms Hæstaréttar í máli nr. 52/2021. Hæstiréttur rakti að Ö hefði haft nægar upplýsingar um ætlaðar kröfur sínar til að láta reyna á þær með höfðun dómsmáls sem hefði rofið fyrningu þeirra. Í ljósi aðdraganda málsins taldi Hæstiréttur að sú réttaróvissa sem var fyrir hendi gat ekki haft þau áhrif að skort hafi nauðsynlega vitneskju um ætlaðar kröfur þannig að fyrning þeirra tæki ekki að líða eftir 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007. Þá taldi Hæstiréttur að Ö hefði mátt vera þetta ljóst vegna undanfarandi hagsmunagæslu fyrir lífeyrisþega og jafnframt að sömu upplýsingar hefðu verið nægjanlega aðgengilegar öðrum lífeyrisþegum, þar á meðal A, svo þeim hefði verið kleift að grípa til ráðstafana til að slíta fyrningu krafna sinna. Af þeirri ástæðu var T sýknað af kröfum A og Ö.
...Þessi reglugerð var leyst af hólmi með reglugerð nr. 1200/2018 með sama heiti en í 3. mgr. 14. gr. hennar var samhljóða ákvæði og í eldri reglugerð um greiðslu...
A höfðaði mál gegn TR og krafðist þess að ógilt yrði sú ákvörðun TR að synja henni um heimilisuppbót. Þá krafðist A þess einnig að ógiltur yrði úrskurður Ú um að staðfesta fyrrgreinda ákvörðun TR. Í dómi Landsréttar var rakið að ekki hafi verið þörf á því að krefjast þess að ákvörðun TR yrði ógilt samhliða kröfu um ógildingu úrskurðarins sem staðfesti hana. Var þeirri kröfu A því vísað frá héraðsdómi án kröfu. Þá var rakið að fyrrgreind synjun TR og úrskurður Ú hafi byggt á því að A teldist ekki hafa verið einhleyp í skilningi 8. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð þar sem hún hafi verið skráð í sambúð samkvæmt Þjóðskrá á þeim tíma sem umsókn hennar tók til. Þrátt fyrir að óumdeilt væri að A og barnsfaðir hennar, B, hafi slitið samvistum árið 2015, leiddi af ákvæðum barnalaga nr. 76/2003 og laga nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur að ekki hafi verið heimilt að slíta skráðri sambúð A og B fyrr en ágreiningi sem þau áttu í vegna barna sinna hafði verið ráðið til lykta. Samkomulag um framangreint var staðfest af sýslumanni 2020 og voru A og B skráð úr sambúð í kjölfarið. Með þeirri athugsemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu TR af kröfum A.
...99/2007 um félagslega aðstoð og reglugerð nr. 1200/2018 um heimilisuppbót og uppbætur á lífeyri, gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, meginreglu stjórnsýsluréttar um skyldubundið mat, auk...
Eftir gildistöku laga nr. 116/2016 hinn 1. janúar 2017 áttu ellilífeyrisþegar ekki lengur rétt á sérstakri uppbót samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, eins og áður hafði verið, heldur áttu þeir aðeins rétt á ellilífeyri samkvæmt 17. og 23. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Staða örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega breyttist hins vegar ekki að þessu leyti við gildistöku laga nr. 116/2016. A og Ö höfðuðu mál gegn T til greiðslu vangreiddra bóta, viðurkenningar á skaðabótaskyldu eða til viðurkenningar á því að T hefði verið óheimilt að skerða tilgreindar greiðslur bóta umfram ákveðin mörk og byggðu á því að ellilífeyrisþegar, sem áður nutu sérstakrar uppbótar samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007, hefðu eftir þá kerfisbreytingu sem gerð var með lögum nr. 116/2016 notið betri réttinda en örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar í sömu stöðu. Fæli það í sér ólögmæta mismunun af hálfu löggjafans. Í dómi Landsréttar var tekið undir það með héraðsdómi að almennt yrði ekki fullyrt að staða örorku- og endurhæfingar- lífeyrisþega hefði samkvæmt lögum verið í öllu tilliti hin sama eða sambærileg stöðu ellilífeyrisþega fyrir gildistöku laga nr. 116/2016. Máli skipti að almenni löggjafinn hefði þegar gripið til mótvægisaðgerða þar sem leitast var við að bæta örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum upp þann mun sem var á stöðu þeirra og ellilífeyrisþega eftir fyrrgreindar kerfisbreytingar. Landsréttur féllst á þá niðurstöðu héraðsdóms að ekki væri unnt að fallast á það að fyrirkomulag ákvörðunar um sérstaka uppbót á lífeyri vegna framfærslu, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007, hefði falið í sér ólögmæta mismunun gagnvart A eða öðrum félagsmönnum Ö og þar með brot gegn 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var niðurstaða hinna áfrýjuðu dóma um sýknu T því staðfest.
...1052/2009, með síðari breytingum, sem í gildi var á þeim tíma er mál þetta varðar, en var síðar felld úr gildi með reglugerð nr. 1200/2018. 13 Með lögum...
Valdmörk dómstóla og löggjafarvalds. Sýknað af kröfu um viðurkenningu skaðabótaskyldu. Frávísun krafna vegna vanreifunar.
...1052/2009, með síðari breytingum, sem í gildi var á þeim tíma er mál þetta varðar, en var síðar felld úr gildi með reglugerð nr. 1200/2018. 13 Með lögum...
Í málinu var deilt um hvort að TR hefði verið heimilt á árunum 2011 til 2015 að reikna greiðslur til A á sérstakri uppbót á lífeyri vegna framfærslu, samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, í samræmi við búsetu hennar hér á landi. A hafði búið í Danmörku um hríð áður en hún var metin til 75% varanlegrar örorku árið 2011. Ákvörðun TR var reist á fyrirmælum 3. mgr. 15. gr. þágildandi reglugerðar nr. 1052/2009 um að fjárhæð uppbótar á lífeyri skyldi greiðast í samræmi við búsetu hér á landi. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í lögum nr. 99/2007 hafi verið að finna reglugerðarheimild fyrir ráðherra í 5. mgr. 9. gr. til að mæla nánar fyrir um uppbætur á lífeyri, meðal annars um tekju- og eignamörk. Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007 mætti greiða lífeyrisþega sérstaka uppbót á lífeyri ef sýnt þætti að hann gæti ekki framfleytt sér án þess og mælt fyrir um mörk tekna sem miðað skyldi við. Hæstiréttur tók fram að með því að binda fjárhæð uppbótar á lífeyri við búsetu hér á landi, eins og gert var með 3. mgr. 15. gr. reglugerðar nr. 1052/2009, gæti komið til þess að fjárhæðin skerðist þannig að hún næði ekki þeirri fjárhæð sem miðað væri við í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007. Taldi Hæstiréttur því að áskilnaður um búsetutíma hér á landi sem skilyrði fyrir uppbótinni samrýmdist ekki tilgangi laga nr. 99/2007 um að lífeyrisþegar byggju við tiltekna lágmarksframfærslu. Þá væri slíkur áskilnaður ekki tilgreindur í lögum heldur í reglugerð sem sett var með vísan til almennrar reglugerðarheimildar. Væri því ekki fullnægt kröfu lögmætisreglunnar um að almenn fyrirmæli stjórnvalda eigi sér stoð í lögum og fari ekki í bága við þau. Þá leiddi skýring eftir innra samræmi jafnframt til þess að ekki væri lagaheimild fyrir ákvæði reglugerðarinnar. Varðandi þá málsástæðu TR að lífeyrisþegar sem hefðu sætt skerðingu á uppbót á lífeyri vegna búsetu erlendis kynnu að hafa þegið fjárhagsaðstoð frá sveitarfélagi sem taka bæri tillit til tók Hæstiréttur fram TR hefði hvorki upplýst um slíkar greiðslur til A né skorað á A að gera það. Var því fallist á kröfur A á hendur TR.
...1052/2009 hefur verið leyst af hólmi með gildandi reglugerð nr. 1200/2018 með sama heiti. Þau ákvæði eldri reglugerðar sem hér hefur verið vísað til standa óbreytt í gildandi...
Tryggingastofnun synjaði umsækjanda um heimilisuppbót þar sem viðkomandi umsækjandi var skráður í óvígða sambúð skv. skráningu í Þjóðskrá á umsóknartíma þrátt fyrir að eiginlegri sambúð hafi lokið nokkrum árum áður. Niðurstaða dómsins var að túlka bæri 1. mgr. 8. gr. laga um félagslega aðstoð nr. 99/2007 með vísan til 49. gr., sbr. 7. tl. 2. gr. laga um almannatryggingar nr. 100/2007 á þann máta að orðið einhleypur hefði þá þýðingu að um væri að ræða einstakling sem ekki væri skráður í sambúð eða í hjúskap skv. skráningu Þjóðskrár. Ekki var talið að málmeðferð stefnda, stjórnvaldsákvörðunin eða úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála brytu gegn lögmætisreglu, leiðbeiningarskyldu, rannsóknarreglu, andmælareglu eða jafnræðisreglu stjórnsýslulaga eða stjórnarskrárinnar og stefndi sýknaður af kröfum stefnanda um að synjun Tryggingastofnunar á umsókn stefnanda um heimilisuppbót og eftirfarandi úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála yrðu ógilt.
...99/2007 um félagslega aðstoð og reglugerð nr. 1200/2018 um heimilisuppbót og uppbætur á lífeyri, gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, meginreglu stjórnsýsluréttar um skyldubundið mat, auk...
A og Ö höfðuðu mál gegn T til greiðslu vangreiddra bóta, viðurkenningar á skaðabótaskyldu eða til viðurkenningar á því að T hefði verið óheimilt að skerða tilgreindar greiðslur bóta umfram ákveðin mörk. Kærður var sá hluti héraðsdóms þar sem aðalkröfum A og Ö, varakröfu Ö og þrautavarakröfu A í málinu var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að dómkröfur A og Ö væru skýrar. Deilt væri um það hvort sett ákvæði laga og reglugerðar hafi á tilgreindu tímabili gengið gegn ákvæðum stjórnarskrár þannig að ekki yrði á þeim byggt að öllu leyti. Þá breytti engu í þessu sambandi þó að einungis væri farið fram á að dómurinn liti að hluta til fram hjá reglu samkvæmt settu lagaákvæði og ákvæðum reglugerðar, enda fengist ekki séð að kröfugerð A og Ö fæli það í sér að viðkomandi dómkröfur þeirra leiddu til þess að dómstóllinn setti nýja lagareglu og færi með því inn á svið löggjafans í andstöðu við 2. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Að því virtu þóttu ekki efni til að vísa aðalkröfum A og Ö frá dómi á þeim grundvelli að sakarefnið heyrði ekki undir dómstóla, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væru heldur ekki efni til að vísa þeim kröfum frá dómi á þeim grunni að þær væru svo vanreifaðar að ekki væru uppfyllt skilyrði d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í úrskurði Landsréttar kom jafnframt fram að í forsendum hins kærða dóms væri réttilega rakið að þrautavarakrafa A og varakrafa Ö væru reistar á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkröfur þeirra og varakrafa A. Af þeirri ástæðu var ekki talið að þessar kröfur A og Ö væru svo vanreifaðar að það leiddi til frávísunar þeirra frá dómi, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ákvæði hins kærða dóms um frávísun á kröfum A og Ö frá héraðsdómi var því fellt úr gildi og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.
...1052/2009, með síðari breytingum, sem í gildi var á þeim tíma er mál þetta varðar, en var síðar felld úr gildi með reglugerð nr. 1200/2018. 10 Með lögum...