Dómstólaleit

S og A kröfðust þess að staðfest yrði riftun þeirra á tveimur kaupsamningum um lóðir í Ásborgum í Ásgarðslandi í Grímsnes- og Grafningshreppi og að G yrði gert að greiða þeim fjárhæð er svaraði til kaupverðs lóðanna auk gatnagerðagjalds, gegn útgáfu afsals fyrir lóðunum. G hafði verið upphaflegur eigandi þeirra lóða sem um ræddi í málinu, en ekki var fyrir hendi samningssamband milli aðila að því er varðaði kaup á lóðunum. Byggðu S og A kröfu sína annars vegar á því að þeim væri á grundvelli 1. mgr. 45. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup heimilt að ganga inn kröfu sem þeir sem þau leiddu rétt sinn frá kynnu að hafa átt á hendur G vegna vanefnda þess síðarnefnda gagnvart þeim. Hins vegar byggðu þau á því að þeim væri heimilt að hafa uppi beina kröfu á hendur G á grundvelli almennra reglna kröfuréttar þar sem G hefði ekki með réttum hætti efnt samningsskyldur sínar. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að við úrlausn málsins hefðu dómar Hæstaréttar í málum nr. 222/2012 og 82/2014 fordæmisgildi um það að tilteknar athafnir G á árunum 2009, 2010 og 2011 hefðu falið í sér eftirfarandi vanefndir af hans hálfu við sölu lóða í Ásborgum. Að því er varðaði það álitaefni hvort S og A sem síðari framasalshafar lóðanna gætu vegna þessa krafist riftunar á kaupsamningunum tveimur vísaði Hæstiréttur til þess að í 1. mgr. 45. gr. laga nr. 40/2002 fælist heimild kaupanda fasteignar til að beina kröfu vegna galla á fasteign að öðrum en þeim sem seldi honum og þá í sama mæli og sá gæti haft uppi slíka kröfur á hendur fyrri eiganda eða öðrum samningsaðila. Gengi kaupandinn við þær aðstæður inn í réttarstöðu seljandans og væri þá eðli máls samkvæmt óhjákvæmilegt skilyrði að seljandi hefði öðlast kröfu á hendur fyrri eiganda eða öðrum fyrri samningsaðila. Af þessu leiddi að hefði galli fyrst komið til sögunnar eftir að kaupandi hefði orðið eigandi umræddrar eignar gæti hann ekki neytt heimildar ákvæðisins. Því næst vísaði Hæstiréttur til þess að þær athafnir G sem hefðu falið í sér eftirfarandi vanheimild af hans hálfu hefðu að stærstum hluta átt sér stað eftir að S eignaðist lóðirnar en að óverulegu leyti meðan H ehf., sem S og A leiddu rétt sinn frá, hefði verið eigandi þeirra. Lægi þannig ekki fyrir að H ehf. hefði öðlast rétt til riftunar vegna vanefnda G og því ekki sú staða uppi að S og A gætu gengið inn í réttarstöðu sem H ehf. hefði öðlast. Samkvæmt þessu gætu S og A ekki reist riftunarkröfu sína á hendur G á ákvæði 1. mgr. 45. gr. laga nr. 40/2002. Þá væri það almenn regla kröfuréttar að aðilar samnings hefðu einir forræði á túlkun hans og framkvæmd og gætu einir haft uppi kröfu í tilefni af ætlaðri vanefnd hans. Gætu S og A því ekki reist riftunarkröfu sína á því að þeim væri heimilt að hafa uppi beina kröfu á hendur G á grundvelli almennra regla kröfuréttar. Með þessu væri þó ekki tekin afstaða til þess hvort S og A kynnu á öðrum lagagrundvelli að hafa öðlast kröfu á hendur G vegna þeirra athafna sem um var deilt í málinu. Með vísan til þessa var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu G.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Ekki var talið að rökstuddur grunur beindist að X um að hún hafi gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing væri lögð við, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi framhaldssök og sakaukasök Æ á hendur RJ o.fl., sökum þess að skilyrði 29. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og 19. gr. sömu laga væru ekki uppfyllt, svo og að þeir annmarkar væru á stefnu að ekki væri heldur fullnægt 1. mgr. 80. gr. laganna. Æ hafði höfðað skaðabótamál vegna tjóns sem varð á nýbyggingu í óveðri í Reykjavík í desember 2007 og var framhalds- og sakaukasök reist á því að Æ hefði vanmetið tjón sitt við málshöfðun aðalsakar. Í sakaukasök hafði Æ uppi auknar kröfur á hendur byggingarstjóra og ábyrgðartryggjanda hans, RJ og V hf., en í framhaldssök gerði hann kröfur á hendur húsasmíðameistara og ábyrgðartryggjanda hans, O og S hf., verkfræðingum sem komu að hönnun hússins og ábyrgðartryggjanda þeirra, B, Þ og T, og loks hlutaðeigandi sveitarfélagi, R.

Þ og H keyptu lóð í landi Ásgarðs í Grímsnesi af sveitarfélaginu G á árinu 2007. Þau höfðuðu mál gegn G aðallega til riftunar á kaupsamningi aðila gegn endurgreiðslu kaupverðs, en til vara til heimtu skaðabóta úr hendi G. Málatilbúnaður Þ og H var einkum reistur á því að brostnar væru forsendur fyrir kaupunum og að fasteignin væri haldin galla sökum eftirfarandi vanefndar af hálfu G. Fasteignin hafi við kaupin verið gædd þeim kosti að vera í kyrrlátu umhverfi í skipulagðri íbúðabyggð, en hún hafi verið svipt þeim eiginleika eftir kaupin fyrir tilstuðlan G, sem lét innleiða þar atvinnurekstur. Varakröfu Þ og G um skaðabætur var vísað frá Hæstarétti þar sem héraðsdómur hafði vísað henni frá dómi og sú niðurstaða ekki verið kærð til Hæstaréttar eftir reglum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Litið var til háttsemi G í aðdraganda að kaupum Þ og H, efnis kaupsamnings aðila þar sem skírskotað var til skilmála deiliskipulags fyrir íbúðabyggð og þess að G gaf jákvæða umsögn með umsóknum G ehf. um rekstrarleyfi fyrir nærliggjandi fasteignir í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald og þágildandi skipulag- og byggingarlaga nr. 73/1997. Voru athafnir G virtar sveitarfélaginu til sakar og talið að gerðir þess hefðu falið í sér eftirfarandi vanefnd á kaupsamningi aðila, sbr. 2. mgr. 20. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Var aðalkrafa Þ og H um riftun kaupsamningsins samkvæmt því tekin til grein.

S og B höfðuðu mál gegn Á, G, BG og A og kröfðust þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála þar sem felld hafði verið úr gildi ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúa H um að veita S og B byggingarleyfi fyrir sólskála á svölum íbúðar þeirra í fjöleignarhúsi í H. Í dómi Hæstaréttar sagði að skýra yrði ákvæði 5. mgr. 8. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 svo að áfrýjendur, sem væru eigendur að íbúðum í umræddu fjöleignarhúsi, hafi hver og einn haft sjálfstæðan rétt til að kæra byggingarleyfið. Kærufrestur hafi á hinn bóginn verið sannanlega liðinn hvað áfrýjandann BG varðaði. Var það niðurstaða Hæstaréttar að S og B hafi haft heimild til að reisa sólskála á svölum íbúðar sinnar en á hinn bóginn hafi staðsetning hans á svölunum verið í andstöðu við ákvæði í lóðarleigusamningi og samþykkta teikningu af fjöleignarhúsinu. Voru Á, G, BG og A því sýknuð af kröfu S og B.

E kærði til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms þar sem R og B var heimilað að fá E borinn með beinni aðfarargerð út úr nánar tiltekinni fasteign. Málinu var vísað frá Hæstarétti á þeim grundvelli að E hefði ekki réttarhagsmuni af því að hinn kærði úrskurður kæmi til endurskoðunar þar sem útburðargerðin hefði þegar farið fram.

E, sem var eigandi húseignar í miðborg Reykjavíkur, óskaði eftir leyfi til að breyta 1. hæð hennar þannig að nota mætti hana sem skemmtistað. Umsóknin var samþykkt af skipulags- og byggingarnefnd með nánar tilgreindum skilyrðum og kærðu D o.fl. þá ákvörðun til úrskurðarnefndar um skipulags- og byggingarmál sem felldi hana úr gildi. Af því tilefni höfðaði E mál og krafðist ógildingar á úrskurðinum og staðfestingar á ákvörðun skipulags- og byggingarnefndar. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að vegna 2. mgr. 43. gr. laga nr. 73/1997 væri heimild R til að leyfa þessi breyttu afnot háð því skilyrði að þau væru samræmanleg aðalskipulagi og deiliskipulagi. Ekki var vikið sérstaklega að notkun lands á umræddu svæði í aðalskipulagi R, annars staðar en í þróunaráætlunar miðborgar. Í ákvæðum áætlunarinnar voru meðal annars sett þau skilyrði fyrir veitingu byggingarleyfis að breytt notkun húss hefði ekki truflandi áhrif á nærliggjandi íbúðir vegna hávaða, lyktar, sorps eða af öðrum ástæðum. Jafnframt var áskilið að breytt starfsemi í húsnæði mætti hvorki hafa truflandi áhrif á íbúa í grennd við það af öðrum ástæðum en að framan er getið né auka umferð svo að óæskilegt sé. Talið var að starfsemi skemmtistaðar, sem væri opinn næturlangt um helgar, hlyti almennt að kalla á umferð bifreiða og mikinn umgang fólks, þar á meðal ölvaðra manna, þannig að af gæti hlotist verulegur hávaði og óþrifnaður. Þótt ljóst væri að íbúar yrðu nú þegar fyrir margháttuðu ónæði, sem tengdist rekstri annarra skemmtistaða í námunda við húseign E, og að horfur væru á að svo yrði áfram án tillits til afdrifa byggingarleyfis E, var ekki talið unnt að líta fram hjá því að við veitingu þess hefði R hvorki rannsakað né lagt mat á hvaða áhrif nýr skemmtistaður í húsnæði E myndi hafa að þessu leyti og hvort þau væru innan þeirra marka, sem D o.fl. yrðu að hlíta sem eigendur húseigna í grennd við hús E. Að því virtu var talið að það væri E, sem umsækjanda um byggingarleyfi sem háð væri sérstökum skilyrðum, að sanna að þeim væri fullnægt með því að þessi nýi skemmtistaður myndi ekki auka að mun truflun íbúa í húsakynnum D o.fl. af framangreindum ástæðum. Ekki var talið að E hefði tekist það og var kröfum hans því hafnað.

G átti efri hæð og T neðri hæð í húsi þegar T hófst handa við byggingu á sólpalli og skjólvegg við það. Meðan á framkvæmdum stóð seldi G Á og H íbúð sína. Eftir að T seldi íbúð sína í húsinu rúmum tveimur árum síðar risu deilur um eignarrétt yfir sólpallinum. Tæpum fjórum árum eftir bygginguna sótti T um byggingarleyfi vegna framkvæmdanna og ritaði G á umsóknina sem lóðarhafi og var umsóknin samþykkt. Kærðu Á og H útgáfu byggingarleyfis til umhverfisráðherra sem staðfesti ákvörðun byggingarnefndar. Talið var að rétt hefði verið að fá samþykki sameigenda sem eignina áttu þegar umsókn um byggingarleyfi var lögð inn. Þar sem samþykki Á og H skorti var niðurstaða héraðsdóms um að ógilda bæri umrætt byggingarleyfi og úrskurð umhverfisráðherra staðfest.