S, sem annaðist innflutning á vindlum í þeim tilgangi að selja beint í smásölu í eigin netverslun, krafðist endurgreiðslu frá Í á gjaldi sem S innti af hendi til ÁTVR í formi heildsöluálagningar á tóbak, sbr. ákvæði laga nr. 86/2011 um verslun með áfengi og tóbak. Taldi S að ÁTVR væri óheimilt að skylda S til að greiða heildsöluálagningu sem skilyrði fyrir því að fá tóbak sitt afhent, þar sem félagið stundaði ekki heildsölu. Ekki var um það deilt að heildsöluálagning á tóbak væri skattur, en S taldi á hinn bóginn að ekki væri fyrir hendi skýr lagastoð fyrir álagningunni, en hvergi í lögum nr. 86/2011 var skilgreint hvað fælist í „heildsölu“ eða „heildsöluálagningu“. Í niðurstöðu Landsréttar var bent á að samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 7. gr. laga nr. 86/2011 hefði ÁTVR einkaleyfi til að selja tóbak innanlands í heildsölu. Í því einkaleyfi fælist að allt tóbak sem flutt væri til landsins og selt á Íslandi þyrfti fyrst að afhenda ÁTVR og kaupa síðan af stofnuninni í heildsölu. Þá væri í 3. mgr. 9. gr. laganna mælt fyrir um að heildsöluálagning á tóbak skyldi vera 18%. Samkvæmt því væri í lögum nr. 86/2011 mælt fyrir um meginatriði þeirrar skattlagningar sem um ræddi og álagningin sem deilt var um byggð á beinum fyrirmælum löggjafans í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og markmið þeirra. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest og Í sýknað af kröfum S.
Stefndi var sýknaður af endurgreiðslukröfu stefnanda vegna heildsöluálagningar ÁTVR á tóbak en ekki var fallist á það með stefnanda að sýnt þætti fram á að umrædd gjaldtaka hvað hann varðaði skorti lagastoð.
Ógildingarkröfum stefnanda var vísað frá dómi en hluti af skaðabótakröfu hans tekin til greina.
H kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli þess á hendur Á var vísað frá dómi. H rak innflutnings- og heildverslun sem flutti inn nokkrar áfengistegundir. Í héraði hafði H uppi þrjár viðurkenningarkröfur á hendur Á. Krafðist hann þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði að Á hefði verið óheimilt að synja honum um reynslusölu á tilteknum áfengistegundum. Í öðru lagi að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Á vegna fjártjóns af synjuninni og í þriðja lagi að viðurkennt yrði að Á væri óheimilt að gera kröfu til H um tilteknar merkingar á fjórum tilteknum áfengistegundum. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar skæru dómstólar úr öllum ágreiningi um embættistakmörk yfirvalda og gætu þannig ógilt ákvarðanir framkvæmdarvaldshafa ef þeim væri áfátt að formi eða efni. Af 2. gr. stjórnarskrárinnar leiddi að almennt væri ekki á færi dómstóla að taka nýjar ákvarðanir um málefni sem stjórnvöldum væru falin með lögum og ógildanlegar kynnu að vera að eða gefa stjórnvöldum fyrirmæli um efnislegt innihald slíkra ákvarðana. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun fyrsta og þriðja kröfuliðar H því staðfest. Hvað varðar annan lið kröfugerðar H taldi Hæstiréttur að H hefði ekki stutt sjónarmið sín um fjártjón við gögn sem þó ættu að vera honum tiltæk né gert viðhlítandi grein fyrir þeim sjónarmiðum og viðmiðunum sem leggja ætti til grundvallar við ákvörðun um tjón hans vegna missis hagnaðar. Var þessi kröfuliður því talinn vanreifaður og niðurstaða héraðsdóms um frávísun hans einnig staðfest.
Máli vísað frá dómi á þeim grundvelli að kröfugerð væri ekki í samræmi við málsástæður í málinu.
Komist var að þeirri niðurstöðu að ákvarðanir ÁTVR, þar sem hafnað var að kaupa af stefnanda tvær áfengistegundir sem innihéldu koffín, hafi ekki haft viðhlítandi lagastoð. Staðfesting fjármálaráðuneytisins á þessum ákvörðunum var því felld úr gildi auk þess sem stefnanda voru dæmdar skaðabætur úr hendi íslenska ríkisins.
K krafðist skaðabóta úr hendi Í vegna fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna þess að ÁTVR hélt einkarétti til innflutnings og heildsöludreifingar á áfengi eftir gildistöku EES-samningsins 1. janúar 1994. Byggði hann á því að vegna 11. og 16. gr. samningsins hefði Í borið að hlutast til um að umræddur einkaréttur yrði afnuminn áður en samningurinn tók gildi, en það hafi hins vegar ekki verið gert fyrr en með lögum sem tóku gildi 1. desember 1995 eða 23 mánuðum seinna. Í byggði á því að K hefði ekki sýnt fram á tjón sitt af því að hafa ekki fengið að stunda innflutning og heildsöludreifingu á áðurnefndu tímabili eða sýnt fram á orsakasamband milli slíks hugsanlegs tjóns og saknæmrar háttsemi Í. Við úrlausn um kröfu K var ekki talið hjá því komist að líta til þess hvernig hann hefði í raun nýtt sér heimild til að flytja inn og dreifa áfengi í heildsölu fyrstu 23 mánuðina eftir að honum varð það heimilt frá 1. desember 1995. Fyrir lá að K hafði aðeins í litlum mæli hafið innflutning áfengis á árinu 1996 að undanskilinni einni tegund, en að það hefði breyst nokkuð á árinu 1997. Ekki var talið að neitt benti til þess að K hefði þegar á árunum 1994 og 1995 hafið innflutning fyrir ÁTVR á öllum áfengistegundum, sem hann hafði áður umboð fyrir eða fékk á þeim tíma, en að leggja yrði til grundvallar að það hefði gerst með líkum hraða og raunin varð frá 1. desember 1995. Í málinu gerði K aðalkröfu og varakröfu sem byggðar voru á útreikningum hans á tjóni sínu, en þeir voru af nánar tilgreindum ástæðum taldir haldslausir. Önnur og þriðja varakrafa K voru studdar við matsgerðir dómkvaddra manna, en ekki var talið að með þeim hefði verið gert nægilega líklegt að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna þess að fyrrgreindum einkarétti ÁTVR var ekki aflétt fyrr en 1. desember 1995. Samkvæmt framangreindu var ekki talið sannað að K hefði beðið tjón af fyrrgreindum orsökum og var því ekki talin þörf á að taka afstöðu til málsástæðna Í sem lutu að því að ekki fengi staðist úrlausn héraðsdóms um álitaefni sem tengdust EES-samningnum eða túlkun hans á lögum nr. 2/1993. Var Í því sýknað af kröfum K.
Stjórnarskrá. Tjáningarfrelsi. Atvinnufrelsi. Friðhelgi eignarréttar. Meðalhóf. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. BAT OY og BAT Ltd. kröfðust viðurkenningar á því að þeim væri heimilt að birta í fjölmiðlum texta, sem fjallaði um breytingar á útliti umbúða á tóbaksvörum, sem fyrirtækin framleiddu, í kjölfar breytinga á reglum um heiti slíkra vara, þrátt fyrir að það væri bannað samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002. Ennfremur kröfðust þau viðurkenningar á því að heimilt væri að hafa tóbak eða vörumerki tóbaks frá þeim sýnilegt viðskiptavinum á útsölustöðum, þrátt fyrir ákvæði 6. mgr. 7. gr. sömu laga. Ekki var talið að ákvæði laganna, sem bönnuðu birtingu umrædds texta, stönguðust á við 73. gr. eða önnur ákvæði stjórnarskrárinnar. Hæstiréttur komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að með algjöru banni 6. mgr. 7. gr. laganna við að sýna tóbak á sölustöðum hefði löggjafinn farið út fyrir þau mörk, sem 73. gr. og 75. gr. stjórnarskrár settu, enda hefði ekki verið sýnt fram á nauðsyn þess að láta bannið ná til verslana þar sem helst þeir, sem vildu kynna sér tóbak og kaupa það, ættu erindi. Kröfugerð BAT OY og BAT Ltd. miðaði að því að fá viðurkennt að heimilt væri að hafa tóbaksvörur sýnilegar viðskiptavinum, án þess að sá réttur væri nánar afmarkaður með tilliti til þess hvar eða hvernig það yrði gert. Ekki þótti unnt að fallast á hana, enda yrði að telja að löggjafanum væri heimilt að setja skorður við því að heilsuspillandi vörur á borð við tóbak væru í augsýn annarra viðskiptavina en þeirra, sem vildu kaupa þær. Í ljósi aðstæðna þótti óhjákvæmilegt að vísa þessum lið í kröfugerð BAT OY og BAT Ltd frá héraðsdómi.
JT S.A., JTF OY og S kröfðust viðurkenningar á því að S væri heimilt að hafa tóbaksvörur frá JT S.A. sýnilegar viðskiptavinum verslunar sinnar þrátt fyrir bann 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 um tóbaksvarnir. Þá var ennfremur krafist viðurkenningar á að JT S.A. væri heimilt að birta í fjölmiðlum texta, sem fjallaði um breytingar á heitum tóbaksvara fyrirtækisins í tilefni af nýjum reglum um það atriði, og að JT og JTF væri heimilt að miðla tilteknum upplýsingum um vörurnar til S, þrátt fyrir bann 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Á það var fallist að miðlun upplýsinga um umræddar vörur til S, sem hafði leyfi til sölu á tóbaksvörum, stangaðist ekki á við ákvæði laganna, sem miðuðu fyrst og fremst að því að girða fyrir hverskonar auglýsingar á tóbaksvörum til almennings. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að ákvæði laganna, sem bönnuðu birtingu umrædds texta, stönguðust ekki á við 72., 73. og 75. gr. stjórnarskrárinnar eða ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu. Ennfremur var staðfest að bannið væri bindandi án tillits til þess hvort rétt hefði verið, í samræmi við tilskipun 98/34//EB, að tilkynna Eftirlitsstofnun EFTA um þær breytingar, sem urðu á þágildandi tóbaksvarnarlögum með lögum nr. 95/2001, og án tillits til þess hvort umrædd ákvæði kynnu að vera í andstöðu við 11. og 36. gr. EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993. Hæstiréttur komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að með algjöru banni 6. mgr. 7. gr. laganna við að sýna tóbak á sölustöðum hefði löggjafinn farið út fyrir þau mörk, sem 73. og 75. gr. stjórnarskrár settu, enda hefði ekki verið sýnt fram á nauðsyn þess að láta bannið ná til verslana þar sem helst þeir, sem vildu kynna sér tóbak og kaupa það, ættu erindi. Verslun S taldist sérverslun fyrir tóbaksvörur og því var fallist á kröfu um að heimilt væri að hafa tóbaksvörur frá JT S.A. sýnilegar viðskiptavinum í versluninni.
Fallist var á þá kröfu stefnda í einkamáli að óskað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á því, hvort það stæðist tiltekin ákvæði EES-samningsins, að ÁTVR krefðist þess af birgjum sínum, að þeir afhentu fyrirtækinu áfengi til smásölu á sérstakri gerð vörubretta og jafnframt að verð vörubrettis væri innifalið í vöruverði.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli tveggja erlendra fyrirtækja á hendur íslenska ríkinu var vísað frá dómi. Í málinu var þess annars vegar krafist að viðurkennt yrði að öðru fyrirtækinu væri heimilt þrátt fyrir ákvæði 3. töluliðar 3. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 um tóbaksvarnir að fjalla í fjölmiðlum um upplýsingar sem lytu að lýsingum á þeim tóbaksvörum sem það setti á markað og hins vegar að fyrirtækjunum væri heimilt þrátt fyrir ákvæði 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 að hafa tóbakið eða vörumerki þess sýnilegt á sölustöðum. Í Hæstarétti var með vísan til þess að fyrri liður kröfugerðarinnar væri ekki í því horfi að dómsniðurstaða gæti orðið skýr og afgerandi um það hvernig rétti fyrirtækisins væri háttað, staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að vísa henni frá dómi. Varðandi síðari kröfuliðinn var talið fram komið að viðskiptum lyki ekki með öllu við það að varningurinn væri seldur ÁTVR. Þá mætti ganga út frá því að hömlur samkvæmt 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 væru líklegar til að hafa áhrif á sölu til neytenda á varningi frá fyrirtækjunum, en árangur í sölustarfi smásala hefði augljós áhrif á hagsmuni þeirra. Var því fallist á að áskilnaður um lögvarða hagsmuni stæði því ekki í vegi að fyrirtækin gætu fengið dóm um þessa kröfu. Var úrskurðurinn að því er varðaði þennan kröfulið felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka hann til efnismeðferðar.