Dómstólaleit

A varð fyrir líkamstjóni á árinu 2013 þegar hann ók bifhjóli aftan á bifreið sem ekið var í sömu akstursstefnu. Hann var tryggður lögboðinni slysatryggingu hjá V hf. og féllst félagið með tölvubréfi 17. febrúar 2015 á bótaskyldu vegna líkamstjónsins. Aftur á móti skerti félagið rétt A til bóta um helming vegna stórkostlegs gáleysis hans við akstur bifhjólsins á ætluðum hraða samkvæmt útreikningi langt umfram hámarkshraða á veginum. Hæstiréttur taldi að V hf. hefði vegna tómlætis glatað rétti til að bera þetta fyrir sig samkvæmt 94. gr. laga nr. 30/2004. Var krafa A á hendur V hf. því tekin til greina.

A hlaut líkamstjón er hann missti stjórn á þungu bifhjóli sem hann ók eftir vegarslóða. Hafði V hf. bætt tjónið að hálfu leyti úr slysatryggingu ökumanns hjá félaginu en í málinu krafðist A þess að fá það að fullu bætt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt þeim varúðarreglum sem eftir vátryggingarsamningi áttu við um trygginguna í umrætt sinn væri áskilið að ökumaður hefði þau réttindi og þá kunnáttu sem krafist væri til að stjórna ökutækinu. Þegar A ók bifhjólinu hafði hann ekki öðlast ökuréttindi til að stjórna þungu bifhjóli. Hefði hann því ekki gætt að varúðarreglum við aksturinn. Þá hefði A lýst því að hann hefði misst stjórn á hjólinu við að lenda á einhverju, hvort sem það var steinn, hola eða grjót í vegarslóðanum sem hann ók eftir. Yrði því að leggja til grundvallar að aðstæður til aksturs hefðu verið erfiðar og bar að haga ökuhraða í samræmi við það, sbr. 1. mgr. 36. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Slysið yrði því rakið til stórkostlegs gáleysis A, sbr. 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Var af þeim sökum ekki talið að hann ætti rétt til frekari bóta og V hf. því sýknað af kröfu hans.

H krafðist viðurkenningar á rétti sínum til fullra bóta úr tryggingu torfæruhjólsins OO-735 vegna líkamstjóns sem hann hlaut við akstur hjólsins á mótorkrossbraut í Vestmannaeyjum. Í málinu var deilt um það hvort H hefði ekið umræddu torfæruhjóli en hjólið var ábyrgðatryggt hjá T. Var það mat héraðsdóms að sannað hefði verið að H hefði lýst því fyrir lögreglu á vettvangi slyssins að hann hefði ekið eigin ökutæki sem ekki var tryggt hjá T. Þá var því hafnað að greiðsla T á bótum fyrir tímabundið atvinnutjón í lok árs 2010 hafi getað talist hafa bundið hendur T vegna frekari bótakrafna sem boðaðar voru í febrúar 2014. Hæstiréttur staðfesti dóm héraðsdóms og tók fram að með vísan til 2. mgr. 47. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga yrði ekki talið að T hefði vegna tómlætis glatað rétti til að falla frá viðurkenningu á bótaskyldu þótt hann hefði fyrst lýst því yfir í febrúar 2014. Var T því sýknað af kröfu H.

A höfðaði mál á hendur T hf. til heimtu greiðslu úr lögboðinni slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, vegna líkamstjóns sem A hlaut er hann var að ferma tengivagn bifreiðar gámi. Í dómi Hæstaréttar var rakið að orsök slyss A hefði verið sú að þegar A hefði verið að fara upp á pall bifreiðarinnar hefði hann fallið aftur fyrir sig og til jarðar. Var talið að þótt A hefði sem stjórnandi bifreiðarinnar unnið við að ferma bifreiðina þegar slysið varð þá hefði bifreiðin verið kyrrstæð og slysið yrði að virti dómaframkvæmd réttarins ekki rakið til notkunar hennar, sérstaks búnaðar hennar eða eiginleika sem ökutækis. Þegar af þeirri ástæðu var T hf. sýknað af kröfu A.

A krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda A sf. vegna líkamstjóns 1. ágúst 2008 er hann klemmdist á milli tveggja bifreiða. A byggði á því að A sf. bæri skylda til að bæta honum það tjón sem orðið hefði þar sem slysið yrði rakið til notkunar óvátryggðs ökutækis, sbr. 1. mgr. 94. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Talið var að af ákvæðinu og reglugerð nr. 424/2008 um lögmæltar ökutækjatryggingar yrði ráðið að ekki gæti komið til greiðsluskyldu A sf. nema A hafi átt rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu óvátryggðs ökutækis ef vátryggingin hefði verið í gildi þegar slysið var. Þar sem A hefði verið ökumaður hinnar óvátryggðu bifreiðar þegar slysið varð gæti hann hvorki öðlast rétt til bóta úr hendi A sf. á grundvelli 94. gr. umferðarlaga né sérreglna 88. og 90. gr.

Viðurkennd var óskipt bótaskylda A og V hf. vegna umferðarslyss er leiddi til andláts föður E. Var E látinn bera helming tjóns síns sjálfur þar sem faðir hans hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn, er hann ók bifhjóli sínu á ofsahraða í þéttbýli og var þannig meðvaldur að slysinu.

A og X voru ákærðir fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot með því að hafa staðið saman, ásamt tveimur öðrum, að innflutningi á samtals 4.639,50 g af amfetamíni og 594,70 g af kókaíni frá Þýskalandi til Íslands, ætluðu til söludreifingar í ágóðaskyni, en fíkniefnin, sem voru flutt til landsins með hraðsendingarfyrirtæki, fundust við leit tollgæslu og lögreglu. Var A gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn, látið senda fíkniefnin frá Þýskalandi til Íslands og hafa ætlað að móttaka eða láta móttaka þau. X var gefið að sök að hafa lagt á ráðin um innflutninginn og notað sér aðstöðu sína sem starfsmaður hraðsendingarfyrirtækisins á Keflavíkurflugvelli til að miðla upplýsingum um hvernig haga skyldi sendingu og móttöku fíkniefnanna þannig að þau kæmust til móttakanda efnanna hér á landi án afskipta yfirvalda. Ákærðu neituðu báðir sök. Framburðir A og X þóttu ekki verða lagðir til grundvallar niðurstöðunni, enda ekkert í málinu sem studdi þá. Talið var sannað með framburðum tveggja meðákærðu, sem voru efnislega á sama veg um flesta þætti málsins og nutu stuðnings af gögnum málsins, að A og X hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir voru ákærðir fyrir. Við ákvörðun refsingar var m.a. litið til þess að brotið var framið í samvinnu, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, efnismagns, efnistegundar og styrks fíkniefnanna. Þá var litið til þess að A hafði áður gerst sekur um fíkniefnabrot og var refsing hans ákveðin 4 ára fangelsi en X 2½ árs fangelsi.

S krafðist skaðabóta úr hendi V hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi árið 1997. Deildu aðilar um hvort skaðabótakrafan hefði verið fyrnd í skilningi 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þegar málið var höfðað. Var lagt til grundvallar að í örorkumati S var talið að tímabært hafi verið að leggja mat á afleiðingar slyssins að liðnum þremur árum frá slysdegi. S kvaðst ekki hafa haft vitneskju um kröfu sína fyrr en að fengnu læknisvottorði árið 2005. Talið var að gögn um heimsóknir S til læknis árið 2001 bæru með sér að ástand hans hafi verið svipað um langt skeið og að ekki hafi verið að vænta sérstakra breytinga. Þá hafi ástandið í aðalatriðum verið það sama og samkvæmt læknisvottorðinu frá 2005. Hafi S því ekki hnekkt líkum á því að hann hafi ekki síðar en á miðju ári 2001 vitað um kröfu sína í merkingu 99. gr. umferðarlaga. Hafi hann þá getað hafist handa við fullnustu kröfu sinnar. Hafi fyrningarfrestur því hafist 1. janúar 2002 og krafan verið fyrnd er málið var höfðað. Var V hf. því sýknað af kröfum S.

G höfðaði mál á hendur tryggingafélaginu L til greiðslu bóta í tilefni af umferðarslysi sem hún lenti í árið 2000. Í málinu var deilt um það hvort ætluð skaðabótakrafa G væri fyrnd með vísan til 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, en G höfðaði málið í apríl 2007. Talið var að miða bæri upphaf fyrningarfrests við það tímamark er G hefði fyrst verið ljóst að hún hefði hlotið varanleg mein af slysinu, en frá því tímamarki hefði hún fyrst átt kost á því að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar, sbr. dómur Hæstaréttar í máli nr. 615/2007. Var það tímamark miðað við það er hún leitaði til sérfræðings í bæklunarlækningum í nóvember 2005 og var krafa G því ekki fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað. Var niðurstaða héraðsdóms um skaðabótaskyldu L því staðfest.

D krafði V hf. um greiðslu skaðabóta úr slysatryggingu ökumanns vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir í umferðarslysi 22. maí 2001. Í matsgerð læknis og lögfræðings, sem aðilar höfðu komið sér saman um að afla, var talið að heilsufar D hefði verið orðið stöðugt mánuði eftir slysið. D var ekki talinn hafa hnekkt þessari niðurstöðu. Þó að ætla yrði honum nokkurn tíma til að afla mats um afleiðingar slyssins var talið að honum hefði átt að vera unnt að ljúka undirbúningi kröfugerðar á árinu 2001. Hefði fjögurra ára fyrningartími samkvæmt 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 því byrjað að líða við lok þess árs. Krafan var því talin fyrnd þegar málið var höfðað 3. nóvember 2006 og V hf. sýknað.

Bifreiðarstjórinn H varð fyrir slysi er hann vann við affermingu bifreiðar sinnar. Varð slysið nánar tiltekið með þeim hætti að stæður af gifsplötum, sem festar höfðu verið við hliðarvegg í flutningsrými bifreiðarinnar, féllu fram þegar H var að losa strekkibönd, sem héldu stæðunum upp við vegginn, með þeim afleiðingum að hann klemmdist milli þeirra og planka, sem raðað hafði verið á gólf flutningsrýmisins. Krafði hann V hf. um bætur úr slysatryggingu ökumanns samkvæmt 1. mgr. 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 91. gr. laganna, vegna tjóns sem hann hlaut við slysið. Ljóst þótti að bíllinn hafi þurft að lyftast upp þeim megin sem plöturnar voru til að þær féllu fram. Þótti engin önnur skýring tiltæk á þessu en að sjálfvirkur hleðslujöfnunarbúnaður hefði hækkað bifreiðina þeim megin. Varð slysið því rakið til notkunar bifreiðarinnar í merkingu 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga auk þess sem H var talinn hafa verið við stjórn bifreiðarinnar í skilningi 2. mgr. 92. gr. sömu laga er hann vann við affermingu hennar. Málsástæður V hf. um að rekja mætti slysið að einhverju leyti til eigin sakar H þóttu of seint fram komnar. Var fallist á kröfu H.

J slasaðist í umferðarslysi í mars 1998 er hún ók fram úr bifreið á Vesturlandsvegi í Kjós, án þess að gæta nægilega að umferð á móti og í veg fyrir aðra bifreið. Féllust L og G á rétt J til bóta úr slysatryggingu ökumanns, sem G, eigandi bifreiðarinnar, hafði tekið hjá L, en töldu að hún yrði að bera hluta tjóns síns sjálfs þar sem hún hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er slysið varð. Talið var, að miða yrði við að J hafi verið fær til að stjórna ökutæki í umrætt sinn, þrátt fyrir stuttan svefn nóttina fyrir slysið. Með framburði vitna þótti sýnt að aksturslag J hafi verið eðlilegt og aðstæður á slysstað almennt hagstæðar til framúraksturs. Þó var talið ljóst að J hafi sýnt af sér gáleysi er hún reyndi framúrakstur í þann mund er bifreið bar að úr gagnstæðri átt. Hins vegar yrðu þessi mistök J ekki talin svo óvenjuleg eða sérstök að gáleysi hennar gæti talist stórkostlegt. Var hún því ekki talin hafa fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu ökumanns.