Dómstólaleit

X var ákærð fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa slegið lögreglumann, sem var við skyldustörf, hnefahögg í andlitið. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi, með vísan til 5. mgr. 26. gr. laga nr. 88/2008, þar sem sýslumaðurinn á Selfossi hafi verið vanhæfur til að fara með rannsókn þess með vísan til 6. töluliðar 1. mgr. 3. gr. laga nr. 37/1993. Í dómi Hæstaréttar kom fram að nýrri 7. mgr. hafi verið bætt við 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 en hún mæli fyrir um að lögreglustjórar og aðrir þeir sem fari með lögregluvald megi ekki rannsaka brot ef þeir eru vanhæfir til þess samkvæmt stjórnsýslulögum, sbr. þó 5. mgr. 5. gr. Starfsmenn þess lögreglustjóra, sem vanhæfur sé, geti þó rannsakað mál undir stjórn annars lögreglustjóra nema þeir séu sjálfir vanhæfir til af fara með málið samkvæmt stjórnsýslulögum. Talið var að lögreglumaðurinn, sem X var gefið að sök að hafa ráðist á, hefði verið vanhæfur til að starfa við rannsókn málsins, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga, en eftir viðteknum skýringum á ákvæðum þessarar lagagreinar hafi það þó engin sjálfkrafa áhrif á hæfi sýslumanns sem yfirmanns lögreglumannsins eða samstarfsmanna. Þótt aðstæður hafi hér verið með þeim hætti að ætlað brot hafi átt sér stað á starfsstöð lögreglunnar á Selfossi og talið hafa beinst að einum starfsmanna sýslumanns, valdi slík starfstengsl því ekki ein út af fyrir sig að hann hafi verið vanhæfur til að fara með rannsókn málsins. Í málinu hafi ekki verið vísað til annarra atvika til stuðnings því að draga mætti óhlutdrægni sýslumanns með réttu í efa. Þá væri þess og að gæta að ríkissaksóknari, en ekki sýslumaðurinn á Selfossi, hafi gefið út ákæru í málinu og verði dómur í því reistur á sönnunargögnum, sem færð séu fram við meðferð þess fyrir dómi, en ekki á lögreglurannsókn umfram það sem heimilað sé í 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

X var ákærður fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa slegið lögreglumann í andlitið, sem var að sinna skyldustarfi sínu. Héraðsdómur vísaði ákærunni frá dómi þar sem talið var að embætti lögreglustjórans á Eskifirði hafi verið vanhæft til rannsóknar málsins og staðfesti Hæstiréttur þann úrskurð.

Opinbert mál var höfðað á hendur E með ákæru 15. febrúar 2000. Með dómi Hæstaréttar 17. maí 2001 var E sýknaður af tveimur ákæruliðum en sakfelldur fyrir fjárdrátt, með því að hafa á árinu 1996, sem oddviti Vestur-Landeyjahrepps, dregið sér 500.000 krónur með því að hafa látið færa sér til inneignar á viðskiptareikning sinn umrædda fjárhæð sem hafði verið gjaldfærð hjá sveitasjóði sem kostnaður vegna vegagerðar við Þúfuveg í hreppnum, án þess að reikningar lægju þar að baki. Vegna beiðni E um endurupptöku á umræddum dómi lagði Hæstiréttur fyrir settan saksóknara í málinu að kveða til tvo óhlutdræga matsmenn til að semja rökstudda matsgerð um nánar tilgreind atriði í ákvörðun réttarins. Í kjölfar matsgerðarinnar og skýrslutöku af matsmönnum varð Hæstiréttur við beiðni E um endurupptöku á dómi Hæstaréttar. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að ekki yrði talið að þáverandi ríkissaksóknari hefði verið vanhæfur til að fara með málið þrátt fyrir að bróðir hans væri einn af eigendum endurskoðunarskrifstofu þeirrar er vann ársreikninga hreppsins, og synir hans ynnu hjá fyrirtækinu. Þá lá fyrir í málinu að umræddar 500.000 krónur hefðu verið færðar hreppnum til gjalda í ársreikningi fyrir árið 1996. Verulegt misræmi var annars vegar milli framburðar M, fyrrverandi endurskoðanda hreppsins, um það hvenær umrædd færsla hefði verið færð til inneignar á viðskiptareikning E og aðdragandann að því, og framlagðra bókhaldsgagna og niðurstöðu dómkvaddra matsmanna hins vegar. Í ljósi þess að vafi léki á hvort E hefði vitað um færsluna og hvort huglæg skilyrði um ásetning E samkvæmt 247. og 243. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 væru uppfyllt, var það mat meirihluta Hæstaréttar að ákæruvaldinu hefði ekki tekist að sannað sekt E og var hann því sýknaður af kröfum þess.

X var með dómi Hæstaréttar frá 22. febrúar 2007 dæmdur til refsingar fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist að Ó sýslumanni. Síðar sama ár ákærði Ó sýslumaður X fyrir nánar tilgreind brot. X krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi vegna vanhæfis Ó til að fara með ákæruvald í málinu. Með vísan til 1. mgr., sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 19/1991, eins og þau ber að skýra með hliðsjón af 6. tölul. 1. mgr. 6. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, var fallist á kröfu X og málinu vísað frá dómi.

A, B, C, D og E kröfðust þess að rannsókn R á ætluðum skattalagabrotum þeirra yrði dæmd ólögmæt en til vara að allir starfsmenn embættisins vikju sæti við rannsóknina. Talið var að með nánar tilgreindum ummælum hefði ríkislögreglustjóri orðið vanhæfur í málinu og var því fallist á varakröfu sakborninganna að því leyti. Ekki var hins vegar talið að röksemdir sakborninganna ættu að leiða til þess að aðalkrafa þeirra næði fram að ganga. Þá var því hafnað að öðrum starfsmönnum embættisins bæri að víkja sæti í málinu.

X var gefið að sök að hafa áreitt lögreglu og sýnt af sér ósæmilega háttsemi á almannafæri með því að hrækja á lögreglubifreið aðfaranótt 27. júní 2001. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á þeim grundvelli að lögreglustjórinn í Reykjavík væri vanhæfur til að fara með það samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, þar sem ætlað brot X beindist að undirmönnum hans. Hæstiréttur taldi að þótt sú háttsemi, sem X væri sakaður um að hafa sýnt af sér á almannafæri, hafi beinst að undirmönnum lögreglustjórans eða þeirri bifreið, sem þeir óku í umrætt sinn, gætu þau atvik ein ekki valdið því að lögreglustjórinn yrði með réttu talinn vanhæfur til að fara með málið. Væru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi af þessum sökum. Við þingfestingu málsins í héraði var lagt fram bréf lögmanns, sem við það tækifæri var skipaður verjandi X, til lögreglustjóra. Sagði þar að X hefði falið lögmanninum að bera fram kæru vegna barsmíða, sem hann hafi sætt við handtöku fyrir utan heimili sitt umrædda nótt og í vörslum lögreglunnar eftir það. Krefðist X rannsóknar á atburðum næturinnar, en af þeim hafi hann hlotið líkamstjón. Í dómi Hæstaréttar segir að í málinu liggi ekki annað fyrir en að framangreint bréf hafi borist ákærandanum í málinu áður en það hafi verið þingfest fyrir héraðsdómi. Þótt erindi X hafi að réttu átt að beina til ríkissaksóknara hafi lögreglustjóra borið ótilkvöddum að framsenda það réttu stjórnvaldi svo fljótt, sem unnt var, sbr. 2. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Af gögnum málsins verði ekki ráðið hvort þetta hafi verið gert eða hvernig ríkissaksóknari kunni þá að hafa brugðist við kæru X. Sé kæra þessi á rökum reist hafi það augljós og verulega áhrif á efnislega niðurstöðu málsins. Kæruefnið hafi ekki svo séð verði sætt neinni rannsókn, en úr því verði ekki bætt svo viðhlítandi sé eingöngu með sönnunarfærslu fyrir dómi. Taldi Hæstiréttur af þessum sökum slíka annmarka á rannsókn að baki ákæru í málinu og reifun þess fyrir dómi að rétt væri að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun þess.