Dómstólaleit

Ákæruvaldið skaut til Hæstaréttar úrskurði héraðsdóms þar sem meðal annars var vísað frá dómi máli ákæruvaldsins gegn A, B, og C. Í yfirlýsingu ákæruvaldsins til héraðsdóms var greint frá því að tekin hefði verið ákvörðun um að kæra úrskurðinn til Hæstaréttar. Í yfirlýsingunni var hvorki greint frá dómkröfum ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti né í hvaða skyni kært væri, eins og áskilið er í 3. mgr. 144. gr. laga nr. 19/1991. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.

X var með dómi Hæstaréttar frá 22. febrúar 2007 dæmdur til refsingar fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist að Ó sýslumanni. Síðar sama ár ákærði Ó sýslumaður X fyrir nánar tilgreind brot. X krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi vegna vanhæfis Ó til að fara með ákæruvald í málinu. Með vísan til 1. mgr., sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 19/1991, eins og þau ber að skýra með hliðsjón af 6. tölul. 1. mgr. 6. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, var fallist á kröfu X og málinu vísað frá dómi.

M var sakfelldur fyrir húsbrot, brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brot gegn 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 með því að hafa farið ölvaður að næturlagi óboðinn inn í hús á Z, sest á rúm stúlkunnar A og þreifað á henni utanklæða og reynt að kyssa hana og því næst sest á rúm stúlkunnar B og togað í buxur sem hún var í. M hafði ekki áður verið gerð refsing. Alvarlegir ágallar voru á meðferð málsins í héraði sem leiddu til þess að meðferð þess dróst úr hömlu og varð M þungbærari en lög standa til. Með hliðsjón af því var ákvörðun um refsingu hans frestað skilorðsbundið með heimild í a. lið 1. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga. Honum var hins vegar gert að greiða stúlkunum miskabætur að fjárhæð 400.000 krónur til hvorrar. Kröfum um vexti og dráttarvexti var vísað frá dómi sökum vanreifunar.

Kærumál. Kæruheimild. Framlagning skjala. Vitni. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi að hluta. X kærði úrskurð héraðsdóms sem hafnaði kröfu hennar um að krefjast þess að vitnið A læknir svaraði nánar tilgreindri spurningu, að Ó sýslumaður yrði leiddur sem vitni og að X fengi að leggja fram nánar tilgreind skjöl í málinu. Með gagnályktun frá a.-d. liðum 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála varð úrskurður héraðsdóms um synjun á framlagningu gagnanna ekki kærður til Hæstaréttar og varð því að vísa þessum þætti málsins frá Hæstarétti. Spurning sú sem X óskaði eftir að leggja fyrir vitnið A lækni, varðaði ekki atvik málsins sem hann gat borið um af eigin raun. Í ljósi þess að A hafði hvorki verið dómkvaddur sem mats- eða skoðunarmaður í málinu eftir ósk aðila eða eigin frumkvæði, sbr. 63. gr. laga nr. 19/1991, né til hans leitað af lögreglu við sérfræðilega rannsókn þess, sbr. 70. gr. sömu laga, staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins kærða úrskurðar að því er þennan þátt málsins varðaði. Ekki var fallist á með héraðsdómi að sýnilega þarflaust hefði verið að leiða Ó sem vitni í málinu, sbr. 4. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Vitnaskylda hans yrði að ráðast af því hvort lagt yrði fram opinber skjal frá honum sem nægði til að svara spurningum X, sbr. 52. gr. sömu laga. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu X um að Ó yrði leiddur sem vitni í málinu því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið að þessu leyti til löglegrar meðferðar.

X var ákærður fyrir húsbrot, brot gegn blygðunarsemi og barnaverndarlagabrot með því að hafa að næturlagi ruðst inn á heimili konu og tveggja stúlkna, káfað á annarri stúlkunni utanklæða og reynt að kyssa hana og sýnt hinni stúlkunni ruddalegt og ósiðlegt athæfi. Aðalmeðferð fór fram í málinu 16. janúar 2006 og gáfu ákærði og vitni þá skýrslur fyrir dómi. Dómur hafði ekki verið kveðinn upp í því þegar héraðsdómaranum var veitt leyfi frá störfum í desember 2006. Í samræmi við ákvörðun dómarans sem tók við málinu fóru skýrslugjöf og málflutningur fram að nýju 30. janúar 2007. X mætti ekki til þinghaldsins og var bókað eftir verjanda hans að honum væri kunnugt um þinghaldið en hann hefði kosið að mæta ekki til þess. Málið var svo dómtekið og X sakfelldur fyrir þau brot sem honum voru gefin að sök. Í dómi Hæstaréttar var talið að þar sem skilyrði 120. gr., sbr. 126. gr. laga nr. 19/1991, hefðu ekki verið fyrir hendi og ákærði hefði aldrei komið fyrir þann dómara sem dæmdi í málinu yrði ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóminn og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Með 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1050/2006 um rannsókn og saksókn efnahagsbrota var meðferð „alvarlegra brota” gegn meðal annars 262. gr. almennra hegningarlaga og skattalögum, auk skipulagðra fjármunabrota sem tengjast atvinnurekstri, felld undir verksvið saksóknara efnahagsbrota. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 er ákæruvald í höndum ríkissaksóknara og lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra. Ákæruvaldið í máli þessu var lögum samkvæmt í höndum ríkislögreglustjóra. Heimild 4. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 stendur til þess eins að saksóknari, sem skipaður er við embætti ríkislögreglustjóra, höfði og flytji mál í umboði forstöðumanns þess. Ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006, þar sem ráðgert er að saksóknari efnahagsbrota við embætti ríkislögreglustjóra fari sjálfstætt með ákæruvald í þeim málum, sem eiga undir það, en ekki í umboði ríkislögreglustjóra, voru því talin í andstöðu við framangreind ákvæði. Ekki var að finna viðhlítandi lagastoð til að víkja á þennan hátt frá lögbundinni skipun ákæruvaldsins með reglugerð. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun því staðfest.

Með 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1050/2006 um rannsókn og saksókn efnahagsbrota var meðferð „alvarlegra brota” gegn meðal annars 262. gr. almennra hegningarlaga og skattalögum, auk skipulagðra fjármunabrota sem tengjast atvinnurekstri, felld undir verksvið saksóknara efnahagsbrota. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 er ákæruvald í höndum ríkissaksóknara og lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra. Ákæruvaldið í máli þessu var lögum samkvæmt í höndum ríkislögreglustjóra. Heimild 4. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 stendur til þess eins að saksóknari, sem skipaður er við embætti ríkislögreglustjóra, höfði og flytji mál í umboði forstöðumanns þess. Ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006, þar sem ráðgert er að saksóknari efnahagsbrota við embætti ríkislögreglustjóra fari sjálfstætt með ákæruvald í þeim málum, sem eiga undir það, en ekki í umboði ríkislögreglustjóra, voru því talin í andstöðu við framangreind ákvæði. Ekki var að finna viðhlítandi lagastoð til að víkja á þennan hátt frá lögbundinni skipun ákæruvaldsins með reglugerð. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun því staðfest.

Með 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1050/2006 um rannsókn og saksókn efnahagsbrota var meðferð „alvarlegra brota” gegn meðal annars 262. gr. almennra hegningarlaga og skattalögum, auk skipulagðra fjármunabrota sem tengjast atvinnurekstri, felld undir verksvið saksóknara efnahagsbrota. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 er ákæruvald í höndum ríkissaksóknara og lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra. Ákæruvaldið í máli þessu var lögum samkvæmt í höndum ríkislögreglustjóra. Heimild 4. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 stendur til þess eins að saksóknari, sem skipaður er við embætti ríkislögreglustjóra, höfði og flytji mál í umboði forstöðumanns þess. Ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006, þar sem ráðgert er að saksóknari efnahagsbrota við embætti ríkislögreglustjóra fari sjálfstætt með ákæruvald í þeim málum, sem eiga undir það, en ekki í umboði ríkislögreglustjóra, voru því talin í andstöðu við framangreind ákvæði. Ekki var að finna viðhlítandi lagastoð til að víkja á þennan hátt frá lögbundinni skipun ákæruvaldsins með reglugerð. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun því staðfest.

Með 1. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1050/2006 um rannsókn og saksókn efnahagsbrota var meðferð „alvarlegra brota” gegn meðal annars 262. gr. almennra hegningarlaga og skattalögum, auk skipulagðra fjármunabrota sem tengjast atvinnurekstri, felld undir verksvið saksóknara efnahagsbrota. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 er ákæruvald í höndum ríkissaksóknara og lögreglustjóra, þar á meðal ríkislögreglustjóra. Ákæruvaldið í máli þessu var lögum samkvæmt í höndum ríkislögreglustjóra. Heimild 4. mgr. 25. gr. laga nr. 19/1991 stendur til þess eins að saksóknari, sem skipaður er við embætti ríkislögreglustjóra, höfði og flytji mál í umboði forstöðumanns þess. Ákvæði reglugerðar nr. 1050/2006, þar sem ráðgert er að saksóknari efnahagsbrota við embætti ríkislögreglustjóra fari sjálfstætt með ákæruvald í þeim málum, sem eiga undir það, en ekki í umboði ríkislögreglustjóra, voru því talin í andstöðu við framangreind ákvæði. Ekki var að finna viðhlítandi lagastoð til að víkja á þennan hátt frá lögbundinni skipun ákæruvaldsins með reglugerð. Var niðurstaða héraðsdóms um frávísun því staðfest.

X kærði ákvörðun héraðsdóms, sem fól í sér að endurtaka skyldi skýrslugjöf hans og vitna í máli ákæruvaldsins gegn honum, en það hafði þá tvívegis verið munnlega flutt og dómtekið. Ekki var talið að ákvörðun sem þessi væri kæranleg til Hæstaréttar, sbr. 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, og málinu því vísað frá Hæstarétti.

X krafðist þess að saksóknari og yfirlögregluþjónn yrðu leiddir fyrir dóm sem vitni í máli, sem ákæruvaldið hafði höfðað gegn honum, og að héraðsdómur aflaði gagna úr öðru máli, sem hann hafði átt aðild að. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var kröfu X hafnað þar sem framburður vitnanna og téð gögn hefðu enga þýðingu í málinu.

Úrskurður héraðsdóms um að ákæruvaldinu væri heimilt að leiða tvö nafngreind vitni í opinberu máli á hendur X var staðfestur.

Héraðsdómari ákvað að heimila ákæruvaldinu að leiða tvö nafngreind vitni í máli sem höfðað hafði verið gegn X fyrir brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hæstiréttur felldi þessa ákvörðun úr gildi með vísan til þess að dómaranum hefði borið að kveða upp úrskurð í stað þess að taka ákvörðun, sbr. 2. mgr. 61. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Í opinberu máli á hendur X var þess krafist af hálfu ákæruvaldsins, eftir að aðalmeðferð var hafin, að heimilað yrði að aflað væri frekari upplýsinga frá tilgreindri rannsóknarstofu, sem framkvæmt hafði rannsókn á tilteknum sönnunargögnum í þágu málsins og varð dómarinn við þeirri ósk. Talið var að þrátt fyrir orðalag í úrskurðarorði héraðsdóms fæli úrskurðurinn í sér að aðalmeðferð skyldi fresta meðan umræddra gagna væri aflað og væri kæruheimild því fyrir hendi samkvæmt a. lið 2. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Vísað var til þess að dómari hefði heimild til að beina því til ákæranda að afla gagna um tiltekin atriði máls eftir því sem honum þyki nauðsyn vera til skýringar á máli, sbr. 3. mgr. 128. gr. laga nr. 19/1991. Taldist dómari samkvæmt því hafa heimild til að verða við kröfu ákæruvaldsins um frestun málsins, enda teldi hann þörf þeirra upplýsinga sem um ræddi. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur.

Gerð var krafa um að X viki úr þinghaldi á meðan tiltekin þrjú vitni gæfu skýrslu fyrir dómi með vísan til 6. mgr. 59. gr. laga nr. 19/1991. Þótti skilyrðum ákvæðisins ekki vera fullnægt þar sem ekki hefði verið sýnt nægilega fram á raunverulega ógn við öryggi vitnanna.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að ákæruvaldinu væri heimilt að spyrja nafngreint vitni að því hvort það áliti að tilteknar myndir, sem P var sakaður um að hafa falsað eða látið falsa, gætu verið eftir föður vitnisins.

Hæstiréttur hafnaði kröfu ákæruvaldsins um að skýrsla yrði tekin af tveimur vitnum gegnum síma í opinberu máli gegn X.

Héraðsdómur vísaði frá máli ákæruvaldsins gegn M, J og H eftir að hafa án árangurs beint því til ákæruvaldsins að leiða nánar tiltekin vitni fyrir dóm og afla frekari gagna. Hæstiréttur felldi úrskurðinn úr gildi með vísan til þess að ákæruvaldið hefði lýst því yfir að frekari gagnaöflunar væri ekki þörf. Yrði yfirlýsingin ekki túlkuð öðru vísi en svo, að ákæruvaldið axlaði byrðina af því við sönnunarmat, að frekari gagna væri ekki aflað. Hafi dóminum því verið rétt að leggja efnisdóm á málið, enda gæfu gögn þess ekki að öðru leyti tilefni til frávísunar á grundvelli 67. og 68. gr. laga nr. 19/1991.

Hæstiréttur staðfesti ákvörðun héraðsdómara um að heimila ákæruvaldinu að leiða fimm nánar tilgreind vitni, sem lögregla hafði ekki tekið skýrslur af á fyrri stigum, í máli þess á hendur X. Í dómi Hæstaréttar segir að í ákvæðum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála séu engar skorður settar við því að af hálfu ákæruvalds séu leidd fyrir dóm vitni, sem lögregla hafi ekki tekið skýrslur af á fyrri stigum. Þótt rekstur málsins fyrir dómi hafi af hendi ákæruvalds að nokkru reynst ómarkviss og tafir orðið á því af þeim sökum, hafi því ekki verið hnekkt að skýrslur nýrra vitna gætu stuðlað að því að atvik verði leidd réttilega í ljós, hvort heldur til hagsbóta fyrir X eða honum í óhag.

Læknirinn B hafði ekki sinnt sérfræðilegri rannsókn á rannsóknarstigi opinbers máls samkvæmt 70. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þótti skýrslugjöf hans fyrir dómi því ekki geta helgast af ákvæðum VIII. kafla laga nr. 19/1991 um vitnaskýrslur, en því var ekki haldið fram að B hefði reynt af eigin raun einhverja þá atburði, sem lágu til grundvallar ákæru í málinu. Þá hafði B ekki verið dómkvaddur sem mats- eða skoðunarmaður í málinu. Þótti því bresta skilyrði til að verða við kröfu um að B yrði leiddur fyrir dóm til að gefa skýrslu sem vitni.