Niðurstöður
7 dómar fundust
Lög: Lög um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988 (gildisdagsetningar, virðisaukaskattsskylda alþjóðaflugvalla o.fl.). nr. 143/2018
V höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess að ógilt yrði ákvörðun ríkisskattstjóra um synjun á endurgreiðslu virðisaukaskatts samkvæmt 3. mgr. 43. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 288/1995 um endurgreiðslu virðisaukaskatts til erlendra fyrirtækja. V byggði meðal annars á því að öll skilyrði endurgreiðslu virðisaukaskatts hefðu verið uppfyllt og að niðurstaða ríkisskattstjóra um skráningarskyldu V á virðisaukaskattsskrá væri röng. Þá byggði V einnig á því að vikið hefði verið frá áralangri túlkun og framkvæmd ríkisskattstjóra um skráningarskyldu erlendra ferðaskrifstofa. Í dómi Hæstaréttar var rakið að fyrir lægi að V hefði selt ferðaþjónustu til afhendingar hér á landi sem ekki væri undanþegin skattskyldusviði laganna. Yrði því að telja að honum hefði borið skylda til að innheimta virðisaukaskatt og standa skil á honum í ríkissjóð eins og kveðið væri á um í 1. tölulið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1988. Bar V því að skrá sig á virðisaukaskattsskrá, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna, enda ekki undanþeginn skattskyldu samkvæmt 4. gr. þeirra. Að þessu gættu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var fallist á niðurstöðu ríkisskattstjóra um skatt- og skráningarskyldu V. Af þessu leiddi að skilyrðum fyrrgreindra laga og reglugerðar til endurgreiðslu virðisaukaskatts væri ekki fullnægt. Þá taldi Hæstiréttur ekki unnt að líta svo á að þegar V lagði fram beiðnir sínar um endurgreiðslu virðisaukaskatts hefði það verið orðin föst og alkunn framkvæmd skattyfirvalda að erlendum ferðaskrifstofum bæri ekki að skrá sig á virðisaukaskattsskrá vegna sölu þeirra á þjónustu sem innt væri af hendi til neytenda hér á landi. Öðrum málsástæðum V var jafnframt hafnað og hinn áfrýjaði dómur um sýknu Í staðfestur.
Með úrskurði yfirskattanefndar í júní 2021 var staðfestur úrskurður ríkisskattstjóra frá júní 2020 um að fella útibú X af virðisaukaskattsskrá frá og með 31. desember 2019. Þá felldi yfirskattanefnd úr gildi ákvarðanir ríkisskattstjóra um uppgjörstímabil ársins 2019 og lagði fyrir embættið að ákvarða virðisaukaskatt að nýju. X höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að fyrrgreindir úrskurðir yrðu felldir úr gildi. Fyrir lá að í aðdraganda þess að samþykkt var að skrá útibú X á virðisaukaskattsskrá hafði félagið verið í samskiptum við embætti ríkisskattstjóra og veitt upplýsingar um fyrirhugaða starfsemi. Hæstiréttur taldi útibúið aldrei hafa uppfyllt skilyrði skráningar á grunnskrá virðisaukaskatts samkvæmt lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Hæstiréttur leit til þess að einungis þeir skyldu vera á skrá sem uppfylltu efnisleg skilyrði þess svo hún þjónaði þeim lögmælta tilgangi sínum að taka einungis til starfsemi þeirra aðila sem lytu virðisaukaskattsskyldu samkvæmt 1. gr. laganna, sbr. 3, gr. þeirra. Ákvæði 8. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1988 yrði ekki skýrt svo að aðili sem aldrei hefði uppfyllt skilyrði þess að vera á skránni nyti með einhverjum hætti betri stöðu í þessu tilliti en sá sem ekki gerði það lengur. Slík skýring væri ótæk að virtum meginreglum skattaréttar og lögskýringarsjónarmiðum um jafnræði skattaðila. Enn fremur taldi rétturinn að 25. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hefði ekki þýðingu við úrlausn málsins. Að framangreindu virtu var Í sýknað af kröfum X.
Með dómi Landsréttar var Í sýknað af kröfu V um ógildingu á ákvörðun ríkisskattstjóra 12. janúar 2022 þar sem kröfu V um endurgreiðslu á virðisaukaskatti fyrir nánar tilgreint tímabil árin 2016 til 2018 var hafnað. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að sú þjónusta V sem beiðni hans um endurgreiðslu náði til hefði varðað kaup og endursölu á ýmissi ferðatengdri þjónustu sem hann keypti af þjónustuaðilum á Íslandi, skeytti saman í ferðapakka og seldi ferðamönnum erlendis til nota hér á landi. Hefði V ekki verið undanþeginn skattskyldu samkvæmt 4. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. sömu laga, auk þess sem fyrir lægi að umrædd þjónusta hefði ekki verið undanskilin virðisaukaskatti samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988. Var fallist á þá málsástæðu Í að V hafi borið skylda til að gæta að ákvæði 5. gr. laganna og óska eftir skráningu umræddrar starfsemi á virðisaukaskattsskrá, eftir atvikum fyrir atbeina umboðsmanns á grundvelli 6. töluliðar 1. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1988. Af því leiddi að V hefði ekki átt rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts á grundvelli þágildandi 3. mgr. 43. gr. laga nr. 50/1998, sbr. 2. gr. reglugerðar nr. 288/1995. Loks var ekki fallist á með V að við töku ákvörðunar ríkisskattstjóra hafi verið brotið gegn nánar tilgreindum reglum stjórnsýsluréttar.
XTX höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður ríkisskattstjóra um að fella niður skráningu útibús félagsins á Íslandi á virðisaukaskattsskrá og hafna færslu innskatts og undanþeginnar veltu samkvæmt nánar tilgreindum virðisaukaskattsskýrslum. Þá krafðist félagið jafnframt að felldur yrði úr gildi úrskurður yfirskattanefndar um sama efni. Fyrir lá að í aðdraganda þess að samþykkt var að skrá útibú XTX á virðisaukaskattsskrá hafði félagið verið í samskiptum við embætti ríkisskattstjóra og veitt upplýsingar um fyrirhugaða starfsemi útibúsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ákvörðun ríkisskattstjóra um að skrá útibú XTX á virðisaukaskattsskrá væri stjórnvaldsákvörðun og um hana giltu ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og óskráðar reglur stjórnsýsluréttar. Var talið að ákvörðun ríkisskattsstjóra hefði falið í sér afturköllun fyrri stjórnvaldsákvörðunar en eins og atvikum máls væri háttað hefði skort lagaheimild til slíkrar ákvörðunar. Var því fallist á kröfur XTX um að fella úr gildi úrskurði ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar.
Stefnandi sem er erlend ferðaskrifstofa krafðist ógildingar á úrskurði ríkisskattstjóra vegna synjunar á endurgreiðslu virðisaukaskatts fyrir tímabilið frá 2016 til 2018. Stefnandi hafi keypt ýmsa þjónustuþætti hér á landi og sett saman í ,,ferðapakka" sem seldir voru til erlendra viðskiptavina búsettir utan Íslands. Ekkert starfsfólk stefnanda fylgdi viðskiptavinum til Íslands. Í lögskýringargögnum og leiðbeiningum skattyfirvalda höfðu ítrekað verið dregnar upp sviðsmyndir þar sem erlendar ferðaskrifstofur sem endurselja ferðapakka væru ekki skráningar- eða skattskyldar hérlendis nema um sé að ræða einhver tengsl (t.d útibú, starfsmann, umboðsmann osfrv.) við Ísland. Enginn greinarmunur var gerður á milligöngu og endursölu að þessu leyti í þessum gögnum. Var fallist á ógildingu ákvörðunar ríkisskattstjóra með vísan til þess að ekki yrði séð að ákvörðun ríkisskattstjóra tæki mið af því að ákvæði 4. mgr. 11. gr. laga nr 124/2014 hafi bæði náð til milligöngu og endursölu, auk þess sem talið var eðlilegt að skattyfirvöld rökstyddu hvers vegna þau teldu sig ekki bundin af fyrr túlkun sem kom fram í lögskýringagögnum, skýrslu starfshóps og á heimasíðu skattyfirvalda og þá um leið hvernig slík ákvörðun samræmist meginreglum stjórnsýsluréttar um lögmæti, meðalhóf, fyrirsjáanleika, jafnræði og vandaða stjórnsýsluhætti. Þá var talið að ákvörðunin hefði ekki byggst á skýrum lagaákvæðum a.m.k. eins og þau höfðu verið túlkuð af skattyfirvöldum og útskýrð í lögskýringargögnum og leiðbeiningum til framteljanda. Var lagt til grundvallar að eðlilegast hefði verið að gera þessar breytingar með lögum eins og raunar var gert með gildistöku laga nr. 143/2018 þann 1. janúar 2019. Var jafnframt talið að í ljósi fyrri framkvæmdar hafi stefnandi mátt út frá lögmætis- og jafnræðisreglu ganga út frá að umsókn hans um endurgreiðslu á virðisaukaskatti yrði afgreidd með sambærilegum hætti og gert hafði verið í fjölda umsókna sem áður höfðu verið afgreiddar. Var ákvörðun ríkisskatstjóra ógild og stefnda gert að greiðal stefnanda málskostnað.
Fjárnámsgerð felld úr gildi.
Ágreiningur málsins varðaði það álitaefni hvort heimilt hafi verið að fella útibú stefnanda, XTX Markets Limited, útibú á Íslandi, af grunnskrá virðisaukaskatts. Var það niðurstaða dómsins samkvæmt skýru orðalagi ákvæðis 7. mgr. 5. gr. laga nr. 50/1988 að ríkisskattstjóra hafi verið heimilt að úrskurða útibú stefnanda af virðisaukaskattsskrá um leið og ljóst var að skilyrði sem lögin mæla fyrir um voru ekki uppfyllt.