Dómstólaleit

Með úrskurði endurupptökunefndar var fallist á beiðni S að hluta um endurupptöku dóms Hæstaréttar í máli nr. 168/2002 þar sem S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hrist drenginn X svo harkalega eða með öðrum hætti orðið valdur að nánar tilgreindum áverkum hans með þeim afleiðingum að hann lést tveimur dögum síðar. Var úrskurður nefndarinnar reistur á matsgerð sem S hafði aflað en niðurstaða hennar var sú að ekki lægi fyrir að banamein drengins hefði verið „Shaken Baby Syndrome“. Í dómi Hæstaréttar kom fram að álit allra þeirra sérfræðinga sem matsmaður vísaði til í mati sínu hefðu legið til grundvallar dómi réttarins um sakfellingu S. Fallast yrði á með S að embætti ríkissaksóknara hefði látið lítið til sín taka við meðferð málsins hjá endurupptökunefnd. Þannig hefði það hvorki gætt þess að láta mæta til dómþings við fyrirtöku matsbeiðni þar sem taka skyldi ákvörðun um hvern dómkveðja skyldi sem matsmann né að óska í tíma yfirmats. Niðurstöður yfirmatsmanna, sem lágu fyrir eftir að úrskurður nefndarinnar var kveðinn upp, hefðu verið í andstöðu við undirmatið en í samræmi við læknisfræðilegar niðurstöður sem lagðar voru til grundvallar í dómi réttarins í máli nr. 168/2002. Á hinn bóginn hefði ríkissaksóknari látið endurupptökunefnd í té ábendingar um að matsmaðurinn sætti rannsókn. Þá hefði við munnlegan málflutning verið upplýst af hálfu S að matsmaðurinn hefði á árinu 2016 sætt banni dómstóls í Bretlandi við því að gefa skýrslu fyrir dómi og myndi það gilda út árið 2019. Væri óhjákvæmilegt að líta til þess við ákvörðun um þýðingu matsgerðar hennar til endurupptöku málsins. Kom fram að í úrskurði nefndarinnar væri ekkert fjallað um þau atriði sem matsmaður hefði tilgreint í mati sínu að líta bæri til varðandi ástand drengsins. Með sama hætti væri í engu getið um efnislegar athugasemdir læknis sem lagðar hefðu verið fram um matsgerðina og heldur ekki um krufningarskýrslu og önnur læknisfræðileg gögn sem legið hefðu til grundvallar dómi Hæstaréttar. Hefði nefndin látið nægja að taka upp og vísa í almenna umfjöllun matsmanns um fræðigreinar varðandi „Shaken Baby Syndrome“ að virtum kenningum matsmanns um heilkennið. Jafnframt hefði nefndin ekki litið nægilega til gagna sem fram voru komin er hún tók þá ákvörðun sína að matsgerð þessa eina matsmanns skyldi leiða til þess að uppfyllt teldust skilyrði til endurupptöku málsins. Var því ekki talið að S hefði með fullnægjandi hætti fært fram haldbær ný gögn sem ætla mætti að hefðu verulegu skipt fyrir niðurstöðu málsins ef þau hefði komið fram áður en dómur gekk, sbr. a. liðar 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008, sbr. nú a. lið 1. mgr. 228. gr. laganna. Hefði því ekki verið fullnægt skilyrðum fyrir endurupptöku málsins. Þá var talið að með þágildandi 3. mgr. 215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 hefði löggjafinn falið nefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem gæti náð til þess að fella úr gildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan væri andstæð meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar og væri því lagaákvæðið, sem leiddi til hennar, ekki gild réttarheimild og yrði þess vegna ekki beitt. Gæti úrskurður endurupptökunefndar því ekki orðið til þess að fyrri dómur Hæstaréttar hefði fallið úr gildi. Samkvæmt þessu var málinu málinu vísað frá Hæstarétti og stóð dómur réttarins í máli nr. 168/2002 því í öllum atriðum óhaggaður.

A höfðaði mál á hendur Í til greiðslu bóta vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við fæðingu sína í mars 1999. Móðir A hafði fengið meðgöngueitrun er hún gekk með A og reisti A kröfur sínar á því að starfsmenn Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri bæru bótaábyrgð á því að hafa vanrækt að leggja móður hans inn á sjúkrahúsið til eftirlits og meðferðar vegna fyrrgreindra veikinda, er hún fékk þar læknisskoðun. Með dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var því slegið föstu að læknisskoðunin hefði verið ófullnægjandi, en á hinn bóginn yrðu orsakir veikinda A ekki raktar til þeirrar læknisskoðunar. Skilyrði um orsakatengsl voru því ekki talin vera fyrir hendi og var Í sýknað af kröfu A.

X var ákærður fyrir manndráp með því að hafa ráðist að B á heimili hans í Reykjavík og stungið hann með hnífi í brjóst, kvið og framhandlegg með þeim afleiðingum að B lést skömmu síðar. Þá var X einnig ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa veist að gæslumanni á réttargeðdeildinni að Sogni. Deilt var um sakhæfi X en í málinu lágu fyrir ósamhljóða matsgerðir um geðheilbrigði hans. Staðfest var sú niðurstaða héraðsdóms að X hafi framið þau brot sem um ræddi. Talið var ljóst að hæfni X til að stjórna viðbrögðum sínum væri skert og að minnsta kosti á stundum væri hann haldinn ranghugmyndum og líklegur til að rangtúlka aðstæður þegar hann teldi sér ógnað. Með vísan til þessa, og framburðar starfsmanna réttargeðdeildarinnar að Sogni, sem báru um hversu gjörsamlega hömlulaus X var þegar hann framdi fyrrnefnda líkamsárás, var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að X væri ósakhæfur og því bæri að sýkna hann af kröfu ákæruvalds um refsingu, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga.

S fæddist á kvennadeild L 5. mars 1998 og var fæðingunni lokið með bráðakeisaraskurði. Við skoðun kom í ljós íferð í lunga og var S því sett í hitakassa og gefið súrefni og sett á sýklalyf. Þræddir voru æðaleggir í naflabláæð og naflaslagæð til að fylgjast með sýrustigi, súrefnisinnihaldi og koltvísýringsinnihaldi slagæðablóðs og blóðþrýstingi. Í ljós kom að sá æðaleggur sem þræddur hafði verið í naflaslagæðina lá inn í meginslagæðina en til móts við 11. brjósthryggjarlið sveigði hann til baka í U-beygju, þannig að endi hans lá til móts við efri hluta 3. lendarhryggjarliðs. Ákvörðun var tekin um að um að láta æðalegginn liggja, fyrst um sinn, þar sem í því væri fólgin minni áhætta en í því að færa hann. Fjögurra daga gömul veiktist S hastarlega með krömpum auk einkenna nýrnabilunar og sýndi merki um lélegt blóðflæði og hækkandi blóðþrýsting. Fór hún til meðferðar hjá nýrnasérfræðingi og var sett í öndunarvél í um það bil viku þar til henni fór að batna. Þriggja vikna gömul fékk hún gallblöðrubólgu og var gallblaðran fjarlægð með skurðaaðgerð. Rannsóknir sýndu að S hafði orðið fyrir umtalsverðum heilaskemmdum og var henni vegna þessa metin 100% varanleg örorka og miski. Var í málinu krafist bóta úr hendi Í þar sem líkamstjón S stafaði af mistökum starfsmanna L við fæðingu hennar og eftirfarandi læknismeðferð. Talið var að skemmdir sem komið hafi fram á heila S samræmdust því að hún hefði orðið fyrir súrefnisskorti en stöfuðu ekki af blóðtappa þeim og háþrýstingi sem hún hefði fengið á fimmta degi eftir fæðingu. Sterkar líkur töldust leiddar að því að hún hefði orðið fyrir súrefnisskorti fyrir fæðingu. Var því ekki talið að orsakasamband væri á milli legu slagæðaleggsins og heilaskemmda S. Hafði því ekki verið sýnt fram á að tjón S mætti rekja til mistaka starfsfólks L og var Í sýknað af kröfu S í málinu.

B var ákærður fyrir þrjár líkamsárásir framdar sömu nótt, þá síðustu í félagi við meðákærða G. Töldust fyrstu tvær árásirnar varða annars vegar við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hins vegar við 1. mgr. sömu lagagreinar. Þriðja árásin var stórfelld og lést fórnarlambið af sárum sínum nokkrum dögum síðar. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu beggja ákærðu staðfest. Í héraðsdómi hafði B hlotið 3 ára fangelsi en G fangelsi í tvö ár. Þótti ekki annað fært með hliðsjón af alvarleika brota B og G en að þyngja refsingu þeirra þannig að B hlyti 6 ára fangelsi en G 3 ára fangelsi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem hafnað var kröfu L um að héraðsdómari leitaði álits læknaráðs um nánar tiltekin atriði, sem vörðuðu kröfu L í máli hennar á hendur V til heimtu skaðabóta vegna líkamstjóns. Í dómi Hæstaréttar er vísað til þess að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 14/1942 um læknaráð sé það hlutverk þess að láta meðal annars dómstólum í té sérfræðilegar álitsgerðir varðandi læknisfræðileg efni. Láti læknaráð meðal annars í té umsagnir um hvers konar læknisvottorð, sem lögð eru fyrir dómstóla, sé eftir því leitað með úrskurði dómara. Samkvæmt þessu eigi það undir ákvörðun dómstóla án tillits til almennra reglna 46. gr. laga nr. 91/1991 hvort efni séu til að leita álitsgerðar af þessum toga í dómsmáli. Með hinum kærða úrskurði hafi héraðsdómari hafnað því að slíkt tilefni sé fyrir hendi og sé engin ástæða til að hnekkja því mati. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur. Af hálfu stefnanda er því mótmælt að málinu verði vísað til læknaráðs og þess krafist að aðalmeðferð verði ákveðin án frekari tafa. Í 1. mgr. 2. gr. laga um læknaráð nr. 14/1942 segi að hlutverk ráðsins sé meðal annars að láta dómstólum í té “sérfræðilegar umsagnir varðandi læknisfræðileg efni.” Verksvið ráðsins sé nánar skilgreint í 2. mgr. sömu lagagreinar en þar segi að ráðið veiti “umsagnir um hvers konar læknisvottorð” samkvæmt úrskurði dómara. Þannig geti dómari fengið álit læknaráðs á vottorðum lækna um læknisfræðileg álitamál, endi telji dómari vera fyrir hendi læknisfræðilegan ágreining sem skipti máli varðandi niðurstöðu máls. Í málinu sé enginn sjáanlegur ágreiningur um læknisfræðileg álitaefni. Stefndi hafi ekki óskað eftir áliti á niðurstöðum matsmanna með spurningunum sem hann óski að beint verði til læknaráðs eða áliti læknaráðs á því hvaða niðurstaða önnur gæti verið réttari. Stefndi bendi ekki einu sinni á hver sé hinn læknisfræðilegi vafi eða ágreiningur milli læknanna sem hafi fjallað um ástand stefnanda. Svör læknaráðs um orsakir þung­lyndis og vefjagigt muni í engu breyta niðurstöðum í málinu, enda verði með þeim hvorki bornar brigður á varanlega örorku stefnanda né verði álit læknaráðs á varan­legum miska hennar látið í ljós. Mat á varanlegri örorku sé í eðli sínu lögfræði­legt mat. Álit læknaráðs á einhverjum þáttum í örorku stefnanda geti því ekki skipt máli því ráðið hafi hvorki valdsvið né kunnáttu til að láta í té mat á varanlegri örorku. Spurningar stefnda til læknaráðs séu því þýðingarlausar og beiðni stefnda því þarflaus. Varnir stefnda í málinu séu þær að ekki séu skilyrði til að taka upp fyrra uppgjör á tjóni stefnanda sem hafi verið miðað við 15% örorku. Ágreiningur málsaðila sé því af lögfræðilegum toga og snúist um skýringu á 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og 36. gr. laga um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga auk almennra reglna um brostnar forsendur. Álit læknaráðs um atriðin, sem stefndi hafi farið fram á að beint verði til ráðsins, breyti engu um þetta eða túlkun á tilvitnuðum lagareglum. Stefnandi byggi kröfur í málinu á niðurstöðum dómkvaddra matsmanna, þar með talið á yfirmati á varanlegum miska, sem þeir hafi metið 15%, og muni stefnandi laga kröfugerð sína í málinu að því. Ágreiningur í málinu sé eingöngu lögfræðilegur sem dómurinn leysi úr. III. Stefnandi hefur þegar fengið greiddar bætur úr hendi stefnda vegna 15% varanlegs miska eins og fram kemur í uppgjöri frá 6. febrúar 1998. Af stefnanda hálfu hefur því verið lýst yfir að endanleg kröfugerð hennar í málinu verði miðuð við 15 stiga mat á varanlegum miska samkvæmt yfirmati frá 18. febrúar sl. Verður að líta svo á að ekki sé ágreiningur í málinu um bætur fyrir varan­legan miska stefnanda vegna slyssins. Kröfur stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku eru byggðar á matsgerð frá 19. febrúar 2002 og yfirmati frá 18. febrúar 2003 þar sem staðfest er niðurstaða undir­mats um 75% varanlega örorku stefnanda vegna slyssins. Fyrra mat dómkvaddra matsmanna er dagsett 15. desember 1997. Þar er varanleg örorka stefnanda metin 15% og telur stefndi að miða beri við það. Í beiðni stefnda um álit læknaráðs felst að hann vefengi forsendur matsmanna sem metið hafi varanlega örorku stefnanda 75%. Stefndi telur að til að hnekkja niður­stöðum matsmanna þurfi að fá úr því skorið hvort vefjagigt og þunglyndi, sem vísað sé til í matsgerðum sem stefnandi byggi kröfur í málinu á en ekki í fyrri matsgerðum, sé að einhverju leyti afleiðing bílslyssins, og ef svo er hversu mikil. Stefndi telur aðrar ástæður fyrir hinu háa mati á varanlegri örorku stefnanda en hálstognunina, sem hún hlaut í umferðar­slysinu. Stefnandi var á Reykjalundi til endurhæfingar og mats frá 16. nóvember 1997 en í mati Ragnars Jónssonar læknis frá 3. febrúar 1998 kemur fram að þá hafi verið fyrirhugað að hún yrði þar fram að miðjum febrúar það ár. Stefnandi hafði þá mikla verki og gat ekki unnið. Í vottorði Sverris Bergmanns læknis á taugalækningadeild Landspítalans til Kára Sigurbergs­sonar yfirlæknis á Reykjalundi, dagsettu 13. október 1997, kemur fram að stefnandi hafi orðið að hætta vinnu vegna einkenna og sé hún í þörf fyrir bráðameðferð eigi hún að fá vinnu sína að nýju og komast aftur út í lífið. Í bréfinu er ástandi stefnanda nánar lýst og tilgreindar eru rannsóknir sem þurfi að gera. Við mat dómkvaddra matsmanna frá 15. desember 1997 og framangreint mat Ragnars Jónssonar hefur verið óljóst hvort stefnandi yrði fær um að stunda vinnu eftir dvölina á Reykjalundi. Í fyrra matinu kemur fram að stefnandi hafi á þeim tíma verið í mikilli meðferð vegna stoðkerfiseinkenna. Hún telji óvíst að hún geti byrjað aftur að vinna fyrri störf en á það hafi ekki reynt. Í mati Ragnars segir að alls óljóst sé hvort stefnandi muni framvegis geta stundað þau störf sem hún hafi áður unnið við og verði að telja það fremur ólíklegt. Líklega geti hún lokið námi á viðskiptabraut Fjölbrauta­skóla Suðurnesja, og síðan unnið störf tengdu því námi þótt búast megi við skertu úthaldi. Í mati dómkvaddra matsmanna frá 19. febrúar 2002 kemur fram að stefnandi hafi hlotið ýmiss konar meðferð og verið í endurhæfingu á Reykjalundi án varanlegs árangurs. Fyrir slysið hafi hún verið almennt hraust. Matsmenn telji mjög ólíklegt að stefnandi komi í framtíðinni til með að geta stundað nokkur störf. Slík störf yrðu þá að vera mjög létt líkamlega og einnig þyrfti stefnandi að geta ráðið vinnustellingum og vinnutíma sínum sjálf. Hæpið sé að hún geti aflað sér slíkrar vinnu að teknu tilliti til ástands hennar og aldurs, en þó ekki útlokað. Í yfirmatinu frá 18. febrúar sl. segir að stefnandi hafi haft fulla atvinnuþátttöku fyrir slysið og gott betur, að minnsta kosti síðustu árin fyrir slysið. Við mat á varanlegri örorku er tekið tillit til þess að heilsu stefnanda hafi á vissan hátt verið ábótavant fyrir slysið. Stefnandi hafi hætt vinnu réttum þremur árum eftir slysið sem gefi vísbendingu um að fleira komi til en einkenni um tognun á hálsi. Yfirmatsmenn telji að afleiðingar tognunar séu eingöngu einn þáttur ferils þar sem hægfara hafi hlaðist upp óþægindi og erfiðleikar með einkennum síþreytu og síðan uppgjafar. Vafasamt þætti að líta svo á að varanlega örorku stefnanda mætti alfarið rekja til slyssins en þar sé þó um þungan meðvirkandi þátt að ræða sem að öllum líkindum hafi verið afgerandi orsök þess að stefnandi hafi hætt að vinna. Af mats­gerðum þessum verður hvorki ráðið að matsmenn telji vefjagigt né þunglyndi afleiðingar umferðar­slyssins sem hér um ræðir. Stefndi telur að af yfir­mats­gerðinni megi ráða að aðrir þættir ráði slæmu heilsufari stefnanda en slysið, svo sem læknisfræðilegir, sálrænir og félagslegir, en hlutverk læknaráðs er eingöngu að veita umsagnir um læknisfræðileg efni og um læknisvottorð. Að þessu virtu verður að telja óljóst hvers vegna stefndi telur nauðsynlegt að afla álits læknaráðs á því hvort framan­greindir sjúkdómar væru afleiðing slyssins eða hver tilgangur hans er með því að beina umræddum spurningum til ráðsins. Þótt deilt sé um það í málinu að hve miklu leyti ástæða þess að stefnandi þurfti að hætta að vinna verði rakin til slyssins er ekki unnt að líta svo á að umsögn læknaráðs geti skipt máli við úrlausn á því. Með vísan til þessa verður að hafna beiðni stefnda um að leitað verði álits læknaráðs um þær spurningar sem stefndi hefur óskað eftir að lagðar verði fyrir ráðið. Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari kvað upp úrskurðinn. Ú R S K U R Ð A R O R Ð: Hafnað er beiðni stefnda um að leitað verði álits læknaráðs á framangreindum spurningum sem stefndi óskar að lagðar verði fyrir ráðið.

S var gefið að sök að hafa hrist drenginn X svo harkalega eða með öðrum hætti orðið valdur að því að það blæddi undir heilahimnur hans, skemmdir urðu á taugafrumum í heilastofni og hálshluta mænu, bjúgur myndaðist í heila, sjónhimnublæðingar urðu í báðum augum og mar hlaust vinstra megin á hnakka með þeim afleiðingum að drengurinn lést tveimur dögum síðar. Í málinu lágu meðal annars fyrir tvær umsagnir læknaráðs og álitsgerðir erlendra sérfræðinga, sem S hafði aflað, þar sem fram komu ýmiss konar tilgátur, staðhæfingar eða vangaveltur um dánarmein drengsins. Tekið var fram að S hefði ekki neytt þeirra réttarfarsúrræða, sem gert væri ráð fyrir í 63. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að fá dómkvadda kunnáttumenn til að framkvæma matsgerð í því skyni að hnekkja þeim læknisfræðilegu ályktunum, sem fyrir lágu í málinu. Fallist var á þá niðurstöðu héraðsdóms, að X hefði hlotið svo alvarlegan áverka á heila af völdum hristings, er samsvara heilkenninu „Shaken Baby Syndrome“, að þeir hefðu dregið hann til dauða en í málinu lá fyrir það álit læknaráðs að hristingur einn og sér væri nægilegur til að valda barni banvænum heilaáverkum. Þótt mismunandi langur tími kynni að geta liðið milli áverka, er samsvöruðu þessu heilkenni og fullrar rænuskerðingar af þeirra völdum, þótti enginn vafi leika á því eins og áverkum drengsins var háttað, að hann hefði verið ófær um eðlilegt hátterni og misst meðvitund um leið og hann varð fyrir þeim. Þá var talið, að engum öðrum gæti hafa verið til að dreifa en S og því sannað, að hann hefði gerst sekur um þá háttsemi, sem honum var gefin að sök. Hefði meðferð hans á barninu verið slík, að hann hefði mátt gera sér grein fyrir þeim hættulegu afleiðingum, sem henni gætu verið samfara, og því hefði hann sýnt af sér stórfellt gáleysi, sbr. 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá voru S og K sakfelld fyrir að hafa við daggæslu barna í heimahúsi í atvinnuskyni á fjögurra mánaða tímabili tekið mun fleiri börn í gæslu en þeim var heimilt samkvæmt 12. gr. reglugerðar nr. 198/1992 um daggæslu barna í heimahúsum, daggæsluleyfum félagsmálaráðs og sérstöku leyfi félagsmálaráðs í Kópavogi, sbr. 187. gr. laga nr. 19/1940. Var K gert að greiða 300.000 króna sekt. Við ákvörðun refsingar S var litið til þess að hann hefði tekið að sér umsjá X og brugðist þeim sérstöku trúnaðarskyldum, sem á honum hvíldu. Yrði við það að miða að S hefði ekki haft fulla stjórn á gerðum sínum vegna þess gífurlega álags, sem á honum hvíldi, þar sem 21 barn var í daggæslu á heimilinu þennan dag og K langt gengin með barn. Var S gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Þá voru foreldrum drengsins dæmdar skaðabætur úr hendi S.

Krafist var skaðabóta vegna mistaka starfsmanna L við fæðingu H. Eins og mál þetta lá fyrir Hæstarétti var talið sannað með vísan til læknisfræðilegra álitsgerða að við fæðingu H hefði komið upp svokallað axlarklemmutilvik og H orðið fyrir togáverka sem örorka hans stafaði af. Væru yfirgnæfandi líkur fyrir því að of mikið hefði verið togað í höfuð barnsins til þess að losa um klemmuna en þegar fyrirstaðan uppgötvaðist hefði hins vegar enn verið tími til þess að kalla til fæðingarlækni og gera spangarskurð samhliða öðrum handbrögðum. Þegar allt sem fram væri komið í málinu, væri virt yrði við svo búið að leggja á Í að sýna fram á að þrátt fyrir tilhlýðilega aðgæslu hefði ekki verið unnt að koma í veg fyrir skaða H. Þar sem það hafði ekki verið gert var Í látinn bera fébótaábyrgð á því örorkutjóni sem H varð fyrir.

A krafðist skaðabóta vegna ætlaðra mistaka við skurðaðgerð sem hann gekkst undir. Í málinu lágu fyrir nokkur fjöldi læknisfræðilegra álita. Vegna vafa um það, hvort A kynni að hafa rumskað fyrir lok aðgerðar og fengið svæfingarlyf til viðbótar hinum fyrri, var tekið fram, að fullyrðing skurðlæknisins yrði ekki lögð til grundvallar í málinu, þar sem hún nyti ekki stuðnings í skráðum samtímagögnum og framburði vitna. Þótt sumir álitsgjafar hefðu tekið mið af þessari fullyrðingu skurðlæknisins yrði engu að síður að leggja heildarmat á álitin. Þegar gögn málsins væru þannig virt yrði ekki séð, að stoðum hefði verið rennt undir þá staðhæfingu A, að mistök hefðu orðið í aðgerðinni eða undirbúningi hennar. Var Í því sýknað af kröfum A.

J höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu til heimtu skaðabóta vegna tjóns, sem hún kvaðst hafa orðið fyrir vegna mistaka við læknisaðgerð. Með úrskurði lagði héraðsdómari fyrir læknaráð tíu nánar tilgreindar spurningar varðandi aðdraganda aðgerðarinnar, aðgerðina sjálfa, eftirmeðferð og mat á örorku J. Þegar umsögn læknaráðs hafði verið lögð fram krafðist J þess að G, prófessor, sem var einn þriggja lækna, sem stóð að umsögn læknaráðs kæmi fyrir dóm til skýrslugjafar við aðalmeðferð málsins. Héraðsdómari hafnaði kröfu J. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að hlutverki læknaráðs verði jafnað til þess, sem matsmaður hefði annars með höndum eftir almennum reglum IX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. að nokkru 3. mgr. 60. gr. þeirra laga. Að því leyti, sem lög mæli ekki á annan veg, séu ekki efni til annars en að beita þeim almennu reglum um þá menn, sem standi að umsögn læknaráðs. Matsmanni beri samkvæmt 65. gr. laga nr. 91/1991 að koma fyrir dóm samkvæmt kröfu málsaðila til að gefa skýrslu til skýringar á matsgerð og um atriði, sem tengjast henni, en um þá skýrslugjöf gildi reglur um vitni í VIII. kafla sömu laga eftir því, sem þær geta átt við. Í lögum nr. 14/1942 um læknaráð séu engin fyrirmæli um að menn, sem sæti eiga í læknaráði, séu lausir undan slíkri skyldu til að koma fyrir dóm. Var því fallist á kröfu J.

H gekkst undir aðgerð á vinstra fæti hjá bæklunarskurðlækni sjúkrahússins F í nóvember 1993. Ekki var talið skynsamlegt að láta hana fá gervihnjáliði heldur var gerð réttingaraðgerð á efri enda sköflungs. Eftir aðgerðina varð H verulega kiðfætt, hafði verki og átti erfitt með gang. Taldi hún að starfsmönnum F hefðu orðið á bótaskyld mistök við aðgerðina og eftirmeðferð hennar og að F væri á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð skaðabótaskylt vegna þessara mistaka. Ekki var talið að ábyrgð F yrði á því reist að ekki hefði verið sinnt upplýsingaskyldu samkvæmt 10. gr. læknalaga. Af gögnum málsins varð ekki annað ráðið en að starfsfólk F hefði frætt H um aðgerðina og að hverju var stefnt með henni. Hæstiréttur hafði vísað málinu til læknaráðs og taldi læknaráð að ráðist hefði verið í aðgerðina í samræmi við bestu fyrirliggjandi þekkingu á þeim tíma. Dómkvaddir matsmenn, sem voru tveir bæklunarskurðlæknar, höfðu einnig talið svo og höfðu tekið fram að ákvörðun um tegund aðgerðar hefði verið fullkomlega rétt og vel hugsuð. Var ekki fallist á það með héraðsdómi að ákvörðun læknisins um aðgerðina hefði verið vafasöm. Fyrir lá í málinu að H hafði verið hjálpað til að stíga í fótinn með aðstoð grindar fyrsta daginn eftir aðgerðina. Taldi héraðsdómur, sem skipaður var tveimur héraðsdómurum og einum sérfróðum meðdómanda, að H hefði verið látin stíga alltof fljótt í fótinn með tilliti til líkamlegs ástands hennar. Dómkvaddir matsmenn voru þessu ósammála og töldu það hafa verið nauðsynlegt að beita álagi á fótinn eftir aðgerðina en aukin hætta hefði hins vegar fylgt því að draga það að láta reyna á fótinn. Læknaráð taldi ekki útilokað að H hefði verið látin stíga í fótinn of snemma en taldi aðalástæðu þess að H varð kiðfætt vera sjúklegar breytingar í hnénu, sem hefðu verið meiri en unnt hefði verið að sjá fyrir. Með vísan til þessa taldi dómurinn að það væri læknisfræðilegt álitamál hvenær rétt hefði verið að láta H stíga í fótinn. Að því athuguðu yrði það ekki virt aðgerðarlækninum til gáleysis að hann mælti fyrir um að H yrði strax látin reyna á fótinn. Þóttu því ekki fram komnar sönnur fyrir því að tjón H mætti rekja til mistaka starfsólks F, heldur hnigju rök að því að það yrði rakið til þess hversu hnén voru illa farin en það hefði ekki mátt sjá fyrir. Var F sýknað af kröfum H í málinu.

A krafði Í um bætur vegna fjárhagslegs og ófjárhagslegs tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir. Opinbert mál hafði verið höfðað gegn A vegna gruns um að hann hefði dregið sér fé en hann verið sýknaður. Taldi A að Í hefði bakað sér tjón með rannsóknaraðgerðum lögreglu og málsmeðferð í sakamálinu sem hefði verið höfðað án nægjanlegs tilefnis. Fallist var á að Í hefði ekki fært fram viðhlítandi rök fyrir því að nauðsyn hefði borið til að halda A í gæslu í rúmar tvær klukkustundir á rannsóknarstigi hins opinbera máls. Þá var fallist á að ekki hefði verið ástæða til að endurtaka leit á heimili A og í sameign fjöleignarhúss, sem hann bjó í. Voru honum dæmdar miskabætur vegna þessa. Þá var fallist á að A bæru skaðabætur vegna skyrtu sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins en ekki skilað. Hins vegar var hafnað að ákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 fælu í sér heimild til að dæma bætur vegna þess að A hefði verið sóttur til sakar án nægjanlegs tilefnis. Þótti ekki sýnt að skilyrði væru til slíkra bóta á grundvelli sakarreglunnar. Þá var hafnað kröfu A um bætur vegna mismunar á lögmannskostnaði samkvæmt gjaldskrá og tildæmdum málsvarnarlaunum í sakamálinu.

Gerð var brjósklosaðgerð á hálsliðum G og fremri spenging á liðunum á sjúkrahúsinu S. Eftir aðgerðina kom fram lömun á raddbandi og miklar breytingar á rödd, en auk þess hafði orðið sá skaði á taug að af leiddi skert öndun, úthaldsleysi og kyngingarörðugleika. Var varanlega örorka G af völdum aðgerðarinnar metin 15%. Krafði G sjúkrahúsið um greiðslu skaðabóta fyrir tjón sitt. Ekkert var talið benda til þess að aðgerðarlæknir hefði sýnt af sér gáleysi eða gert mistök við aðgerðina. Ekki var heldur talið að vanræksla af hálfu S hefði átt sér stað í tengslum við aðgerðina, sem leiddi til þess að S yrði gert að sanna sérstaklega, að ekki hafi verið um saknæmt atferli að ræða. Álitið var að líkamstjón G væri tengt áhættunni af aðgerðum af þessu tagi og hefði eins getað orðið við ítrustu aðgæslu. Þá var talið, að varanleg raddbandalömun væri svo sjaldgæfur fylgikvilli aðgerðarinnar, að bótaskylda yrði ekki felld á S af þeirri ástæðu einni að G hefði ekki sérstaklega verið vöruð við þessari áhættu. Var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, að sýkna S af kröfum G.

Ó gekkst undir aðgerð hjá S, þar sem fjarlægt var illkynja æxli í ristli. Ó taldi, að hluta þeirrar örorku, sem hann hafði hlotið í kjölfar aðgerðarinnar, mætti rekja til skorts á viðeigandi eftirmeðferð eftir aðgerðina. Talið var viðurkennt af hálfu S, að þau mistök hefðu orðið við brautskráningu Ó, að þess hefði ekki verið gætt að mæla fyrir um eða tryggja endurkomu hans til hefðbundins eftirlits. Að virtum þeim álitum lækna, sem fyrir lágu í málinu, þótti örorka Ó kunna að verða rakin að einhverju leyti til þessa gáleysis starfsmanna S. Þótti S ekki hafa sýnt fram á, að tjón Ó hefði allt eins orðið í þeim mæli sem varð, þótt fyllsta aðgæsla hefði verið viðhöfð. Voru Ó því dæmdar skaðabætur að álitum fyrir örorku og miska úr hendi S.