E krafðist annars vegar ógildingar á ákvörðun sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um lausn óðalsjarðarinnar B úr óðalsböndum og hins vegar viðurkenningar á nánar tilgreindum réttindum yfir jörðinni ef fallist yrði á kröfu hennar um ógildingu ákvörðunarinnar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að E hefði ekki byggt á því í málinu að hún ætti sjálfstæðra lögvarinna hagsmuna að gæta af því að leyst yrði úr kröfu hennar um ógildingu á ákvörðun ráðherra sem væru óháðir þeim réttindum sem hún krefðist viðurkenningar á með síðari lið kröfugerðar sinnar. Þá væri óumdeilt í málinu að E hefði, eftir að ákvörðun ráðherra var tekin, ýmist afsalað sér hinum umdeildu réttindum yfir jörðinni með frjálsri sölu eða veðsett þau og þau síðar færst yfir á hendur annarra aðila með nauðungarsölu. Var það niðurstaða Landsréttar að í málatilbúnaði E skorti mjög á að gerð væri viðhlítandi grein fyrir því með hvaða hætti ógilding á ákvörðun ráðherra um lausn jarðarinnar úr óðalsböndum gæti leitt til þess að sóknaraðili öðlaðist þessi réttindi að nýju þrátt fyrir framangreinda gerninga. Var málatilbúnaður E að þessu leyti vanreifaður og ekki í samræmi við áskilnað í e- og f-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að vísa málinu frá héraðsdómi í heild sinni.
Af hálfu skiptastjóra ógjaldfærs dánarbús var krafist úrskurðar dómstólsins um skyldu varnaraðila til þess að afhenda Kjarvalsmálverk og klukku inn í búið, með vísan til 3. mgr. 82. gr. laga um gjaldþrotaskipti. Hafði varnaraðili tekið við óðalsrétti af föður sínum árið 2004 og voru hlutir þessir staðsettir á heimili hennar á óðalsjörðinni. Varnaraðili krafðist þess að kröfunni yrði hafnað þar sem um fylgifé óðals væri að ræða, sem þannig væru undanþegnir aðgerðum sem þessum, en ekki hluti sem hefðu fallið í hlut hins látna eftir andlát foreldra hans. Kröfu sóknaraðila var hins vegar hafnað á þeim grunni að ekki þótti sýnt að eignarréttur hins látna hafi verið nægilega skýr.
Brynjólfur Guðmundsson, Guðrún Guðmundsdóttir, Bryndís Skúladóttir, Guðlaug Skúladóttir, Gunnsteinn Skúlason, Halldór Skúlason og Sigrún Skúladóttir (
Oddgeir Einarsson hdl)
gegn
Skógrækt ríkisins og Rauða krossi Íslands og Samhjálp og félagasamtökum (
Jóhannes Rúnar Jóhannsson hrl) og
og Guðlaugi Valtýssyni (
Jón Jónsson hdl)
Deilt var um gildi erfðaskrár S, eignarrétt hennar að jörðinni Ormsstöðum í Breiðdal og heimild hennar til að ráðstafa jörðinni með erfðaskrá. Einnig var deilt um hvort jörðin hefði verið gerð að óðalsjörð. Ekki var fallist á að erfðaskráin væri ógild á grundvelli 38. gr. erfðalaga. Talið var sannað að foreldrar S hefðu ráðstafað jörðinni til S á árinu 1972 og að hún hefði farið með eignarhald jarðarinnar síðan. Ekki var fallist á að jörðin hefði verið gerð að óðalsjörð þar sem réttra formreglna hafði ekki verið gætt við stofnun hennar. Kröfum sóknaraðila var hafnað og viðurkennt að leggja bæri erfðaskrá S til grundvallar við skipti á dánarbúi hennar.
Hafnað kröfu stefnanda um riftum á afsalsgerningi.
B leitaði úrlausnar héraðsdóms um gildi nauðungarsölu á fasteigninni Brautarholti V á Kjalarnesi, sem fram fór þann 4. nóvember 2004. Jörðinni hafði verið skipt milli bræðranna P og J með landskiptagerð 1989. Meðal þess sem kom í séreignarhlut J var Brautarholt V. Þann 19. janúar 2004 afsalaði hann dóttur sinni, E, öllum óðalsrétti sínum að jörðinni, þar með talið Brautarholti V. Var E því orðin eigandi þessa jarðarhluta þegar nauðungarsalan fór fram 4. nóvember 2004. B var ekki í þeim ættartengslum við E sem greinir í c. lið 63. gr. laga nr. 65/1976, né heldur var að finna lagaákvæði í jarðalögum nr. 81/2004 sem töldust geta veitt B hugsanlegt tilkall til jarðarinnar síðar. Af þessu var ljóst að B átti ekki þeirra lögvörðu hagsmuna að gæta sem hann reisti kröfu sína á. Þegar af þessari ástæðu varð hinn kærði úrskurður staðfestur um frávísun málsins.
Talið var að húseign BJ ásamt meðfylgjandi leigurétti væri fullnægjandi andlag nauðungarsölu samkvæmt lögum nr. 90/1991 þrátt fyrir að hún stæði í landi ættaróðalsins B og hinn beini eignarréttur að landspildunni væri háður sérreglum um ættaróðul.
Aðilar deildu um þá ákvörðun sýslumanns að afmá úr fasteignabók óðalskvöð samkvæmt VIII. kafla jarðalaga nr. 81/2004 af tilteknum spildum sem leigðar höfðu verið úr jörðinni Brautarholti. Í Hæstarétti var tekið fram að ekki yrði dæmt um efni umræddrar ákvörðunar nema tekið væri til athugunar réttmæti þess sem á undan fór, þegar þinglýsingarstjóri tók þá ákvörðun af sjálfsdáðum að skrá yfirlýsingu um óðalskvöð inn á fyrrgreindar leiguspildur. Væri heimild þinglýsingarstjóra samkvæmt 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 við það bundin að hann yrði þess áskynja að færsla í fasteignabók væri röng eða mistök hefðu orðið um þinglýsinguna ella. Með vísan til dóma Hæstaréttar 1993, bls. 1378 í dómasafni það ár og 2001, bls. 3708 þar sem meðal annars var talið, að tilteknar ráðstafanir á fasteignaréttindum úr óðalsjörð gætu orðið til þess, að réttindin yrðu undanskilin óðalsrétti jarðarinnar og að eign, sem þannig hefði verið ráðstafað, gæti talist fullt andlag nauðungarsölu til fullnustu aðfararhæfum kröfum á hendur eiganda hennar, var ekki talið að skilyrðum 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga hafi verið fullnægt, þegar þinglýsingarstjóri ákvað að skrá athugasemd um óðalsréttinn á eignirnar.
Fasteignakaup. Gallar. Afhendingardráttur. Óðalsréttur. Áfrýjunarheimild. Vanreifun. Gagnkröfur. Frávísun máls frá héraðsdómi. T og Á keyptu fasteign af Ó. Samkvæmt kaupsamningi 11. júní 1998 skyldu T og Á greiða 3.000.000 kr. við undirritun samningsins, 3.548.199 krónur ekki síðar en 1. maí 1999 og taka að sér greiðslu sex veðskulda samtals að fjárhæð 7.451.800 kr. Í kauptilboði T og Á var að auki tekið fram að Ó bæri að fá eignina leysta undan kvöð um óðalsréttindi. Eignina átti að afhenda ekki síðar en 1. júlí 1998. Nokkrar tafir urðu á því að T og Á fengju eignina afhenta. Þegar kom að umsamdri greiðslu 1. maí 1999 töldu þau að eignin væri haldin ýmsum annmörkum. Greiddu þau því aðeins hluta af síðari greiðslunni samkvæmt kaupsamningnum inn á bankareikning í nafni Ó. Í framhaldi af því stefndi Ó þeim T og Á þar sem hann krafðist þess að þeim yrði gert annars vegar að greiða sér 4.986.447 kr. og hins vegar að gefa út til sín skuldabréf með veði í eigninni að fjárhæð 501.062 kr. Samanstóð fjárkrafan í fyrsta lagi af síðari greiðslu T og Á samkvæmt kaupsamningnum, í öðru lagi lægri skuldum samkvæmt skuldabréfunum en ráðgert hafði verið, í þriðja lagi vöxtum af skuldabréfunum sem Ó hafði innt af hendi eftir afhendingu eignarinnar og í fjórða lagi ábyrgð Ó á einu skuldabréfanna. Að því er snerti síðasta liðinn tók Ó fram að hann bæri ábyrgð á greiðslu skuldabréfsins, sem væri í vanskilum, og því væri honum nauðsynlegt að krefja T og Á um greiðslu skuldarinnar til að standa við ábyrgð sína. Kröfuna um útgáfu skuldabréfsins kvað hann byggjast á kaupsamningnum. Héraðsdómur vísaði frá dómi kröfu Ó um útgáfu skuldabéfsins og öðrum og þriðja lið í fjárkröfu hans, en dæmdi T og Á til að greiða honum 3.787.677 kr. að teknu tilliti til afsláttar að fjárhæð 1.124.000 kr. vegna afhendingardráttar og galla á eigninni. Fyrir Hæstarétti gerði Ó sömu fjárkröfu og í héraði með þeirri breytingu að frá kröfunni yrðu dregnar 934.277 kr. sem T og Á höfðu innt af hendi vegna fjórða liðar kröfu hans. Í dómi Hæstaréttar segir að Ó hafi ekki gætt þess að kæra til Hæstaréttar niðurstöðu héraðsdóms um að vísa frá öðrum og þriðja lið í fjárkröfu hans. Gætu þeir því ekki komið til álita fyrir Hæstarétti. Að því er snerti fjórða lið fjárkröfunnar tók Hæstiréttur fram að umræddur liður hefði verið verulega vanreifaður í héraði og að Ó bæri nú fyrir sig gerbreyttar málsástæður frá þeim, sem hann hélt fram fyrir héraðsdómi. Gætu þær engu breytt um það að með réttu hefði borið að vísa þessum kröfulið frá dómi vegna vanreifunar. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að gagnkrafa T og Á virtist ekki hafa verið gerð fyrr en við munnlegan flutning málsins í héraði. Samkvæmt því hefði ekki verið fullnægt skilyrðum til að koma henni að í málinu, sbr. 1. mgr., sbr. 3. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Ennfremur lægju engin gögn fyrir í málinu til að leggja mat á málsástæður Ó sem lytu að því að ákvæði VII. kafla jarðalaga um óðalsjarðir ættu ekki við um fasteignina. Ó yrði að bera sönnunarbyrðina fyrir getu sinni til að efna kaupin að þessu leyti og leggja fram viðhlítandi gögn því til stuðnings. Taldi Hæstiréttur slíka annmarka vera á reifun málsins að óhjákvæmilegt væri að vísa því í heild frá héraðsdómi.
X var ákærður fyrir hilmingu og þjófnað. Hæstiréttur taldi sannað að X hefði tekið við úr höndum óþekkts manns tösku og bakpoka, sem höfðu að geyma myndavélar o.fl., og falið á heimili sínu þrátt fyrir að honum hlyti að hafa verið ljóst að munanna hefði verið aflað með auðgunarbroti. Þá taldi Hæstiréttur sannað með vísan til játningar X og annarra gagna málsins að hann hefði farið inn í nýbyggingu og stolið þaðan rafhlöðuborvél og naglabyssu. X hafði hlotið 27 refsidóma frá árinu 1978 og voru framangreind brot framin fyrir uppsögu síðasta dómsins. Var honum dæmdur hegningarauki, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og refsing hans ákvörðuð með hliðsjón af 77. gr., 71. gr., 72. gr. og 255. gr. sömu laga, en J var vanaafbrotamaður. Var X dæmdur í 6 mánaða fangelsisvist.
S krafðist ógildis eigendaskipta að jörðinni B þar sem ekki hafði verið tekið tillit til þess við sölu að jörðin væri ættaróðal. Hæstiréttur hafnaði þessum kröfulið S. Kvað hann jörðina ekki hafa verið gerða réttilega að óðalsjörð og því giltu ekki um hana þær takmarkanir á eigendaskiptum sem lýst er í 63. gr. jarðarlaga. Hæstiréttur viðurkenndi beinan eignarrétt S að íbúðarhúsi og afmörkuðum hluta lóðar umhverfis það á jörðinni B. Talið var að fallast mætti á að sönnur hefðu verið færðar að því að faðir S hefði gefið henni húsið. Umferðarréttur S að húsinu um heimreið Ha, F og Ó var jafnframt viðurkenndur. Krafa S um viðurkenningu með dómi á eignarrétti að 1/3 hluta í heitavatnslögnum á jörðinni B þótti studd ósönnuðum fullyrðingum og var hafnað. Með því að upplýst var að S greiddi hluta af rekstrarkostnaði hitaveitunnar þótti ekki unnt að fallast á að hún hefði unnið sér rétt til endurgjaldslausrar nýtingar á heitu vatni jarðarinnar, hvorki með hefð né á annan hátt. Sömuleiðis var hafnað kröfu S um viðurkenningu á rétti til endurgjaldslausrar notkunar á köldu vatni jarðarinnar B, enda þótti hún ekki hafa sýnt fram á að hún hefði unnið rétt til slíkrar nýtingar kaldavatnsréttinda.
J seldi G, syni sínum, jörð. Í afsalinu var tekið fram að jörðin væri óðalsjörð og að gamalt íbúðarhús væri undanskilið í kaupunum. Við andlát G varð eiginkona hans eigandi jarðarinnar samkvæmt skiptayfirlýsingu. Seldi hún hluta jarðarinnar að undanskildu húsinu. S, dóttir J taldi til eignar yfir gamla íbúðarhúsinu. Í dómsmáli sem hún höfðaði krafðist hún bæði viðurkenningar á eignarrétti sínum að því og ógildingar á kaupsamningum sem gerðir höfðu verið um jörðina. Var ógildingarkrafan byggð á því að jörðin hefði verið gerð að óðalsjörð og hefði því borið að bjóða systkinum G að taka við henni áður en hún var seld. Héraðsdómur vísaði ógildingarkröfunum frá dómi á þeim forsendum að ekki lægi fyrir að S ætlaði að nýta sér rétt sinn til jarðarinnar ef fallist yrði á kröfur hennar. Hæstiréttur felldi frávísunarúrskurðinn úr gildi. Var niðurstaðan rökstudd með því að það væri á færi S að tryggja að hugsanlegur réttur til ættaróðals færi ekki forgörðum. Hefði hún lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þessar kröfur sínar.