Dómstólaleit

Í málinu var til endurskoðunar ákvæði héraðsdóms um refsingu T fyrir brot gegn tilgreindum ákvæðum umferðarlaga nr. 77/2019 með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna og sviptur ökurétti. Í dómi Landsréttar kom fram að T hefði frá árinu 1998 hlotið alls 10 refsidóma fyrir ölvunarakstur eða akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna en 18 refsidóma fyrir akstur sviptur ökurétti. Aldrei hefðu liðið meira en fimm ár frá því að ákærði tók út refsingu þar til hann framdi nýtt brot gegn sömu eða samsvarandi ákvæðum umferðarlaga. Hefðu ítrekunartengsl því ekki verið rofin á milli brota hans. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var fallist á að eftirstöðvar 540 daga fangelsisrefsingar T samkvæmt dómi 17. ágúst 2021 skyldu dæmdar með í málinu. Var refsing T ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Loks voru ákvæði hins áfrýjaða dóms um sviptingu ökuréttar og sakarkostnað staðfest og T gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins.

Með hinum áfrýjaða dómi var E sakfelldur fyrir fjögur umferðarlagabrot með því að hafa tvívegis ekið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna, ásamt því að hafa verið undir áhrifum áfengis í annað skiptið. Fyrir Landsrétti var eingöngu til endurskoðunar ákvæði héraðsdóms um refsingu. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að ítrekunaráhrif brota fyrir akstur undir áhrifum fíkniefna frá árinu 2014 voru niðurfallin þegar E framdi slíkt brot að nýju þann 4. febrúar 2019. Jafnframt voru ítrekunaráhrif fyrri sviptingarakstursbrota, það síðasta frá árinu 2015, talin niðurfallin þegar E framdi slíkt brot að nýju þann 7. apríl 2022. Var því miðað við að um væri ræða þriðja ölvunar- eða fíkniefnaakstursbrot E og að hann hefði verið að aka sviptur ökurétti í annað sinn. Var refsing E ákveðin fangelsi í 60 daga og E jafnframt sviptur ökurétti ævilangt.

Með dómi héraðsdóms var G sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Með brotunum rauf G skilyrði reynslulausnar og var hún tekin upp með vísan til 1. mgr. 82. gr. laga um fullnustu refsinga nr. 15/2016, sbr. 60. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og honum gerð refsing í einu lagi fyrir brotin, sbr. 77. gr. sömu laga. Með vísan til sakaferils G var refsing hans ákveðin fangelsi í 17 mánuði auk þess sem hann var sviptur ökurétti ævilangt. Með dómi Landsréttar 23. mars 2018 var héraðsdómur staðfestur. Dómur Landsréttar var staðfestur með dómi Hæstaréttar 24. maí sama ár. Með úrskurði Endurupptökudóms 31. mars 2022 var hæstaréttarmálið endurupptekið að beiðni G. Með nýjum dómi Hæstaréttar í málinu 7. desember 2022 var dómur Landsréttar 23. mars 2018 ómerktur og málinu vísað til Landsréttar til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný. Við hina endurteknu málsmeðferð var niðurstaða héraðsdóms staðfest um sakfellingu G. Við ákvörðun refsingar G vísaði Landsréttur til þess dráttar sem orðið hefði á meðferð málsins sem G yrði ekki um kennt. Þá var litið til þess að G hefði eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms margsinnis verið dæmdur fyrir ölvunarakstur og sviptur ökurétti þar sem við ákvörðun refsingar hefði verið tekið tillit til ítrekunaráhrifa hins áfrýjaða dóms. Loks var litið til breytinga sem orðið höfðu á högum G. Var refsing G ákveðin fangelsi í 12 mánuði, en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í eitt ár. Þá var G sviptur ökurétti ævilangt.

M var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. M viðurkenndi að hafa ekið bifreiðinni en neitaði því að hafa verið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Kvaðst hann hafa verið á lyfjum vegna athyglisbrests sem hefðu ekki áhrif á aksturshæfni hans og lagði fyrir dóm gögn sem sýndu lyfjanotkun hans samkvæmt ávísun lækna. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar lögregla hafði afskipti af M framvísaði hann ekki vottorði læknis um að hann væri haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi og þyrfti af þeim sökum að neyta þeirra efna sem í blóði hans kynnu að mælast, sem var forsenda þess að unnt væri að koma við læknisskoðun þar sem fram færi mat á því hvort M væri fær um að stjórna ökutæki örugglega, sbr. 8. mgr. 101. umferðarlaga nr. 77/2019. Þar sem ávana- og fíkniefni mældust í blóði M var hann óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega, sbr. 2. mgr. 50. gr. umferðalaga og varnir M um að saknæmisskilyrði hefðu skort voru taldar haldlausar. Í niðurstöðu héraðsdóms um ákvörðun viðurlaga, sem Landsréttur staðfesti, var horft til þess að M var nú í þriðja sinn gerð refsing fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna innan ítrekunartíma 71. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og með vísan til framangreinds, sakarefnis málsins, dómvenju og 77. gr. almennra hegningarlaga, var M gert að sæta 30 daga fangelsi, auk þess sem hann var sviptur ökurétti ævilangt.

M var sakfelld fyrir umferðarlagabrot með því að hafa fjórum sinnum ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Við ákvörðun refsingar var miðað við að akstur M undir áhrifum ávana- og fíkniefna væri ítrekaður í annað sinn og henni gerður hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing M ákveðin 60 daga fangelsi. Tók Landsréttur fram að með hliðsjón af ákvæði 78. gr. laga nr. 19/1940 væru ekki efni til þess að kveða á um áréttingu ævilangrar sviptingar ökuréttar.

Þ var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ítrekað ekið bifreið sinni undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Að virtum sakaferli Þ og með vísan til dómvenju var refsing hans ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Þá var áréttuð ævilöng svipting ökuréttar hans.

I var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Með brotinu gerðist I í þriðja sinn sekur um akstur undir áhrifum áfengis eða ávana- og fíkniefna. Í dómi Landsréttar kom fram að dómur um sekt og sviptingu ökuréttar fyrir ölvunarakstur sem kveðinn hefði verið upp 20. janúar 2017 hefði ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar fyrir það brot sem hann væri nú sakfelldur fyrir. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og I gert að sæta 30 daga fangelsi og sviptur ökurétti ævilangt.

H var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis, í þrígang gegn rauðu umferðarljósi og of hratt miðað við aðstæður og ekki sinnt fyrirmælum lögreglu um að stöðva bifreiðina. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á að vísa bæri málinu frá héraðsdómi á þeim grunni að H hefði verið boðið að ljúka málinu með sektargerð, enda hefði formleg ákvörðun um að gefa H kost á að ljúka málinu með greiðslu sektar ekki verið tekin af lögreglustjóra. Þá var ekki fallist á kröfu H um frávísun málsins frá Landsrétti á þeim grundvelli að lagaskilyrði hefðu ekki staðið til þess að ákæruvaldið áfrýjaði málinu til þyngingar refsingar hans. Við meðferð málsins í héraði var farið með málið samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var H dæmdur í 30 daga skilorðsbundið fangelsi. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að H hefði tvisvar áður verið gerð refsing fyrir akstur undir áhrifum áfengis og teldist brot hans nú af sama tagi ítrekað öðru sinni. Skírskotaði Landsréttur til þeirrar dómvenju að dæma þann, sem gerst hefði sekur um akstur undir áhrifum áfengis eða fíkniefna í þriðja sinn svo að ítrekunaráhrif hefði, til óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar. Refsing H var ákveðin með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og honum gert að sæta fangelsi í 30 daga, sem í samræmi við nefnda dómvenju yrði ekki bundin skilorði. Þá var hann sviptur ökurétti ævilangt.

S var sakfelldur fyrir að hafa tilgreint sinn ekið bifreið sviptur ökurétti, undir áhrifum áfengis og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna. Með hinum áfrýjaða dómi var refsing S ákveðin 90 daga fangelsi. Fyrir Landsrétti kröfðust Á og S þess að refsing hans yrði milduð. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt umferðarlög mæli ekki fyrir um lögbundin ítrekunaráhrif að því er refsingu varðar byggi dómvenja um að litið sé til brotaferils manns við ákvörðun refsingar á hliðstæðum sjónarmiðum og ítrekunaráhrif þar sem þeirra er getið í lögum. Fyrir lægi að S hefði með hinum áfrýjaða dómi verið ákvörðuð viðurlög í fjórða sinn fyrir akstur bifreiðar undir áhrifum áfengis og/eða fíkniefna og í fyrsta sinn fyrir akstur sviptur ökurétti. Samkvæmt því og að virtum sakarferli ákærða en jafnframt með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hans ákveðin fangelsi í 75 daga. Þá voru ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað og sviptingu ökuréttar ævilangt staðfest.

S var ákærður fyrir að aka bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna og fyrir nytjastuld. Fyrir héraðsdómi játaði S þá háttsemi sem honum var gefin að sök og var farið með málið í samræmi við ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga um meðferð sakamála. Fyrir Landsrétti krafðist S mildunar á refsingu og að ökuréttarsviptingu hans yrði markaður ákveðinn tími. Refsing S þótti með hliðsjón af sakaferli hans og 77. gr. almennra hegningarlaga hæfilega ákveðin fangelsi í 60 daga en fullnustu 30 daga refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var S sviptur ökurétti ævilangt með vísan til 3. mgr. 99. gr. umferðarlaga.

H var sakfelldur fyrir að hafa í sex skipti ekið bifreið sviptur ökurétti, þar af þrisvar óhæfur til að stjórna henni vegna áhrifa ávana- og fíkniefna. Þá að hafa í tveimur umræddra tilvika haft amfetamín í vörslum sínum og í einu þeirra einnig framið skjalabrot. Í dómi Landsréttar var vísað til þeirrar dómvenju að litið væri til brotaferils manns við ákvörðun refsingar fyrir umferðarlagabrot á hliðstæðum sjónarmiðum og ítrekunaráhrif þar sem þeirra væri getið í lögum. Samkvæmt sakaferli H hefðu ítrekunaráhrif ekki rofnað á milli brota hans og því yrði við ákvörðun refsingar að líta til brotaferils hans allt frá árinu 2004. Samkvæmt því og með vísan til 78. og 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing H ákveðin fangelsi í tvö ár.

Staðfestur var dómur héraðsdóms um sakfellingu J fyrir umferðarlagabrot með því að hafa í þrjú skipti ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna og slævandi lyfja og að auki undir áhrifum áfengis í tvö skipti. Við ákvörðun refsingar var með hliðsjón af dómvenju litið til ítrekaðra sambærilegra brota J en ítrekunartengsl höfðu ekki verið rofin milli þeirra. Að virtum sakaferli J og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hans ákveðin 12 mánaða fangelsi. Þá var ævilöng ökuréttarsvipting áréttuð.

W var sakfelldur í héraðsdómi fyrir að hafa árið 2020 ekið tvívegis undir áhrifum fíkniefna og einu sinni án þess að hafa ökuskírteini meðferðis. Játaði hann háttsemi sína skýlaust fyrir héraðsdómi. Var W gert að greiða sekt að fjárhæð 410.000 krónum en sæta ella fangelsi í 24 daga auk þess sem hann var sviptur ökuréttindum í 27 mánuði og honum gert að greiða sakarkostnað. Við ákvörðun refsingar í héraði var með vísan til dóms Landsréttar nr. 689/2019 ekki litið til þess að hann hafði gengist undir lögreglusátt árið 2018 fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 eftir að tetrahýdrókannabínólsýra greindist í þvagi hans. Rakið var að með umferðarlögum nr. 77/2019, sem tóku gildi eftir að W gekkst undir lögreglusáttina en áður en fyrrgreindur fíkniefnaakstur átti sér stað, teldist ökumaður undir áhrifum ávana- og fíkniefna einnig óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana- og fíkniefni fyndust í blóði hans og væri því ekki efni til að líta til sáttarinnar við mat á sakaferli ákærða og ákvörðun refsiviðurlaga. Með dómi Landsréttar var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu W staðfest en við ákvörðun refsingar hans var meðal annars litið til fyrrgreindrar sáttar. Vísað var til þess að með dómi Hæstaréttar nr. 30/2021 hefði fyrrgreindum dómi Landsréttar verið hrundið og breytt á þann veg að því var slegið föstu að taka skyldi mið af sakaferli þeirra sem gerðust sekir um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem hefðu áður brotið gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a laga nr. 50/1987 sem og vegna þess að ávana- og fíkniefni hefðu einungis mælst í þvagi þeirra. Með hliðsjón af framangreindu var W gert að greiða sekt að fjárhæð 610.000 krónum en sæta ella fangelsi í 32 daga. Ekki var fallist á kröfu ákæruvaldsins um að ökuréttarsvipting W yrði lengd þar sem sú krafa kom fyrst fram í greinargerð fyrir Landsrétti en hefði með réttu átt að koma fram í áfrýjunarstefnu. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um ökuréttarsviptingu ákærða.

Þ var sakfelldur fyrir umferðalagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti í sex skipti og þar af óhæfur til að stjórna henni vegna áhrifa ávana- og fíkniefna í fjögur skipti og undir áhrifum áfengis í eitt skipti. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að ítrekunaráhrif fyrri dóms Þ voru ekki fallin niður þegar hann framdi brotin sem hann var sakfelldur fyrir í máli þessu. Að virtum sakaferli Þ og með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hans ákveðin níu mánaða fangelsi. Þá var hann sviptur ökurétti ævilangt og ákvæði héraðsdóms um upptöku fíkniefna staðfest.

R var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið í tvö aðgreind skipti undir áhrifum ávana- og fíkniefna og fyrir fíkniefnalagabrot með því að hafa haft í vörslum sínum tiltekið magn af marijúana. Við meðferð málsins í héraði játaði R sök en bar því við að umferðarlagabrotin væru fyrnd. Í dómi Landsréttar kom fram að umferðarlagabrotin hefðu ekki verið fyrnd þegar ákæra var gefin út í málinu. Enn fremur var rakið að eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms hefðu tekið gildi ný umferðarlög og að dæma skyldi um háttsemi R eftir þeim lögum. Þá var fjallað um áhrif fyrri brota R við ákvörðun refsingar og rakið að háttsemin sem R hefði verið sakfelldur fyrir með tilgreindum dómi Hæstaréttar væri ekki lengur refsinæm samkvæmt gildandi umferðarlögum. Af lögskýringargögnum með 3. gr. almennra hegningarlaga mætti ráða að horfa skyldi til refsiákvörðunar eldri dóma og viðurlagaákvarðana við mat á ítrekunaráhrifum og ákvörðunar refsingar þrátt fyrir slíkar breytingar. Á hinn bóginn mætti leiða þau grunnsjónarmið af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu, um bann við afturvirkni refsilaga, og dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu, að sakaður maður ætti að njóta þess ef háttsemi sem áður hefði verið talin refsinæm þætti það ekki lengur. Af þessum sökum kæmi umræddur dómur Hæstaréttar ekki til skoðunar við mat á sakaferli R og ákvörðun refsiviðurlaga. Var refsing R ákveðin 60 daga fangelsi en með hliðsjón af óhóflegum drætti á útgáfu ákæru í málinu var fullnustu refsingar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá voru ákvæði héraðsdóms um upptöku fíkniefna og ökuréttarsviptingu staðfest.