Dómstólaleit

Þýski bankinn D lánaði íslenska bankanum G um 677 milljónir evra á fyrri hluta árs 2008 í formi endurhverfra viðskipta um kaup og sölu á fjármálagerningum útgefnum af íslensku bönkunum L og K. Í kjölfar falls íslenskum bankanna þriggja í október 2008 lýsti D kröfu við slit G en höfðaði jafnframt skaðabótamál á hendur íslenska ríkinu. Ekki var um það deilt að D myndi verða fyrir fjártjóni vegna greiðsluþrots G, heldur greindi aðila á um orsakir þess. D reisti kröfu sína einkum á því að fjártjón hans væri að rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi af hálfu stjórnvalda og löggjafans sem Í bæri ábyrgð á og ýmist fælust í beinum athöfnum eða aðgerðarleysi Í fyrir, við og eftir fall bankanna haustið 2008. Í taldi á hinn bóginn að tjónið væri fyrst og fremst að rekja til aðgæsluleysis D sjálfs í viðskiptunum við G og vegna rýrnunar eigna bankans, en á hvorugu bæri Í ábyrgð gagnvart D. Vísað var til þess að við mat á lánshæfi G lagði D til grundvallar ársskýrslu G vegna ársins 2006 og árshlutaskýrslu hans vegna fyrri hluta árs 2007, þótt lánveitingin snerist um gríðarlegar fjárhæðir, hann væri að ganga til viðskipta við G í fyrsta skipti og honum mætti vera ljós sú hætta að hvorki G né hinir íslensku bankarnir gætu staðið við skuldbindingar sínar þegar að skuldadögum kæmi. D var með þeirri háttsemi sinni talinn hafa sýnt slíkt aðgæsluleysi að telja yrði að þær væri að finna frumorsök og aðalástæðu tjóns hans. (I.-V. kafli dómsins) Í ljósi málatilbúnaðar D var næst tekið til úrlausnar hvort ætluð saknæm og ólögmæt háttsemi Í hefði verið meðverkandi ástæða tjóns D vegna viðskipta hans við G. Leysa þurfti úr því hvort D hefði sýnt fram á að Í hefði við framkvæmd lögbundinna verkefna sinna virt að vettugi réttar leikreglur og þannig valdið D tjóni. Það réðist af því hvort Alþingi hefði við setningu löggjafar virt þær takmarkanir valdheimilda sinna við setningu almennrar löggjafar sem fælust í ákvæðum stjórnarskrárinnar, hvort þess hefði verið gætt við setningu stjórnvaldsfyrirmæla að hafa efni þeirra í samræmi við lög og hvort annmarkar hefðu verið á framkvæmd lögboðins eftirlits með fjármálamarkaðnum, sem allt yrði að vega og meta með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar um bótagrundvöll, sönnun tjóns, orsakasamband og sennilega afleiðingu. (VI. kafli) Með vísan til dóms Hæstaréttar 28. október 2011 í máli nr. 340/2011 var því hafnað að með setningu laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl. hefði verið gengið gegn 72. gr. og 65. gr. stjórnarskrárinnar og að lögin brytu í bága við meðalhófsreglu, réttmætar væntingar og bann við afturvirkni. (VII. kafli) Þá var því hafnað að löggjafinn og stjórnvöld hefðu brotið gegn skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-rétti. (VIII. kafli) Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 340/2011 og dóms réttarins 17. janúar 2013 í máli nr. 169/2011 var því hafnað að með lögum nr. 125/2008 hefði of víðtækt stjórnsýsluvald verið framselt Fjármálaeftirlitinu, sem beinst hefði að stjórnarskrárvörðum réttindum D og skert þau, og að ýmsar ákvarðanir stofnunarinnar í tengslum við fall G hefði skort lagastoð. (IX. kafli) Því var einnig hafnað að viðbrögð ríkisstjórnarinnar og Seðlabanka Íslands við tilmælum G í lok september 2008, um að veita bankanum lán til þrautavara þegar hann stóð frammi fyrir því að erfitt yrði að standa í skilum með lán á gjalddaga um miðjan október sama ár, hefði falið í sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem Í bæri ábyrgð á, enda benti flest til að á fyrrgreindu tímamarki hefði svo verið komið fyrir G að önnur viðbrögð við erindi hans hefðu ekki skipt sköpum fyrir líkur hans til að standa af sér erfiðleikana. (X. kafli) Þá var því hafnað að ákvörðun Alþingis að fella niður með lögum nr. 125/2008 ákvæði IV.-VII. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hvað varðar ákvarðanir Fjármálaeftirlitsins hefði falið í sér sjálfstætt brot á 72. gr. og 65. gr. stjórnarskrárinnar og leitt til tjóns fyrir D. (XI. kafli) Loks var því hafnað að fjártjón D vegna falls G yrði rakið til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi stjórnvalda, einkum ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðherra, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands. Talið var að tilvísanir D til skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis, sem komið var á fót samkvæmt lögum nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða, og dóms Landsdóms 23. apríl 2012 í máli nr. 3/2011 væru því marki brenndar að vera almenns eðlis og að D hefði ekki sýnt fram á orsakasamband milli tiltekinna atvika sem þar greinir og tjóns hans, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 7. apríl 2011 í máli nr. 561/2010. (XII. kafli) Að öllu framangreindu virtu var því hafnað að saknæm og ólögmæt háttsemi af hálfu Í hefði verið meðverkandi ástæða tjóns D vegna viðskipta hans við G og Í sýknað af skaðabótakröfu D.

N lýsti kröfu við slit SPB hf. sem slitastjórn þess síðarnefnda hafnaði á þeirri forsendu að N hefði lýst kröfu sinni eftir að kröfulýsingarfrestur rann út og var þeim ágreiningi vísað til úrlausnar héraðsdóms. Deildu aðila um það hvort undanþáguheimild 2. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. ætti við í málinu, og hvort slitastjórn SPB hf. hefði verið skylt að tilkynna N, sem búsettur var erlendis, um slitameðferðina. Talið var að slitastjórn SPB hf. hefði borið að senda N tilkynningu um slitameðferðina í samræmi við 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl, eftir að N hafði sent slitastjórninni bréf þar sem krafist var greiðslu þeirrar kröfu sem síðar var lýst við slitin. Þá var jafnframt talið að tilkynning slitastjórnar SPB hf. til N um að félagið væri í greiðslustöðvun gæti ekki leitt til þess að N hefði mátt vera kunnugt um slitameðferð SPB hf. Þar sem N hafði lýst kröfu sinni án ástæðulausra tafa eftir að hann fékk vitneskju um slitameðferðina, og fyrir boðun til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búi SPB hf., sbr. 2. tl. 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., var talið að krafa N kæmist að við slitameðferð SPB hf. sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga.