Dómstólaleit

L og K undirrituðu samkomulag í maí 2014 um starfslok K hjá L. L rifti samningnum og byggði á því að engin heimild hefði verið í fjárlögum eða fjáraukalögum til þess að efna samninginn. K taldi riftun L á samkomulaginu hafa verið ólögmæta og höfðaði mál þetta til greiðslu efndabóta. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að L hefði með ólögmætum hætti rift samningnum við K, en í dómi héraðsdóms var meðal annars lagt til grundvallar að fyrrverandi forstjóri L hefði í senn haft heimild og verið bær til þess að gera umrætt samkomulag við K, sbr. 42. og 43. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Taldi Hæstiréttur að K ætti því rétt til efndabóta sem myndi gera hana eins setta fjárhagslega og ef samningurinn hefði verið réttilega efndur samkvæmt efni sínu.

Hinn 29. september 2008 ákvað F að stöðva tímabundið viðskipti með fjármálagerninga GB hf. Þann sama dag komust helstu eigendur GB hf. og ríkisstjórn íslands að samkomulagi um að ríkissjóður legði félaginu til nýtt hlutafé og yrði þannig eigandi 75% hlutafjár í því. Hinn 30. september 2008 opnaði F aftur fyrir viðskipti með fjármálagerninga GB hf. og þann sama dag keypti G hlutabréf í félaginu. Að morgni 6. október sama ár ákvað F aftur að stöðva tímabundið viðskipti með fjármálagerninga GB hf., en þá um kvöldið voru samþykkt á Alþingi lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Hinn 7. október 2008 tók F yfir vald hluthafafundar í GB hf., vék stjórn félagsins frá og setti yfir það skilanefnd. G krafðist þess að Í, F og K hf. yrði gert að greiða sér skaðabætur sem næmu fjárhæð þeirri sem hann greiddi fyrir hlutabréfin í GB hf. 30. september 2008. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að í tilkynningum um samkomulag GB hf. og ríkisstjórnarinnar hefði komið fram að hluthafafundur í GB hf. þyrfti að samþykkja ráðstöfunina. Ekki hefði verið einsýnt hvernig niðurstaðan yrði um þetta á hluthafafundi. Er F hefði opnað á ný fyrir viðskipti með fjármálagerninga GB hf. hefði komið fram að þeir hefðu verið settir á athugunarlista. Þá hefði Í þurft að afla sérstakrar lagaheimildar fyrir ráðstöfuninni, sbr. 41. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 21. gr. laga nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins. Var það mat Hæstaréttar að G hefði ekki mátt leggja traust á að Í væri í raun orðinn eða með vissu að verða eigandi meiri hluta hlutafjár í GB hf. og af þeim sökum væri áhætta af kaupunum takmörkuð. Þvert á móti hefði G tekið augljósa og stórfellda áhættu með kaupunum sem Í, F og K hf. gætu enga ábyrgð borið á, enda hefði ekki verið sýnt fram á að F eða K hefði á þessum tíma borið að girða fyrir viðskipti með hlutabréf í GB hf. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í, F og K hf.

Félagsmálaráðherra gerði 8. maí 2004 þjónustusamning til 31. desember 2008 við sjálfseignarstofnunina S, þar sem ráðuneytið skuldbatt sig meðal annars til að leggja til að tiltekin fjárhæð yrði veitt til starfsemi S með fjárlögum hvers árs. Með fjárlögum ársins 2009 var fjárhæð til handa S skert um 4% frá því sem aðilar höfðu samið um. S höfðaði mál á hendur Í og krafðist aðallega viðurkenningar þess að skerðingin hefði verið óheimil, þar sem hún bryti gegn 65. gr. og 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, en til vara að viðurkennt yrði að Í hefði með skerðingunni vanefnt skuldbindingar sínar að samningnum. Í dómi Hæstaréttar var talið að Alþingi hefði haft vald til að ákveða fjárveitingu til S og að S gæti ekki byggt rétt til frekari fjárveitingar á útrunnum samningi. Var Í því sýknað af kröfum S.

Aðilar deildu um hvort Í bæri að greiða V tiltekna fjárhæð til efnda á samningi um starfslok sem V gerði við embætti Lögreglustjórans á Suðurnesjum í tilefni af því að deild sú er hann starfaði á innan embættisins skyldi lögð niður. Hæstiréttur vísaði meðal annars til þess að við niðurlagningu starfs V hjá embættinu hefði honum, samkvæmt lögum, ekki verið ætlað að flytjast til nýs hlutafélags er tók við starfseminni og hefði hann því átt rétt til biðlauna á grundvelli laga nr. 70/1996. Þá hefði forstöðumaður embættisins verið bær að lögum til þess að gera samning við V um starfslok og Í ekki sýnt fram á að honum hefði verið skylt að leita sérstakrar heimildar á fjárlögum til þess að gera samninginn. Var niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu Í staðfest.

Deilt var um gildi starfslokasamnings sem skólameistari M og H gerðu með sér. Í samningnum var tekið fram að H léti af starfi sem kennari við skólann og skólinn greiddi honum fullnaðarbætur vegna starfslokanna með eingreiðslu en H hafði ekki fengið greiðsluna. Tekið var fram að samningurinn fjallaði ekki um venjuleg starfsmannamál, væri ekki launasamningur eða útfærsla á veikindarétti, heldur bótagreiðslu við starfslok sem greiða skyldi í einu lagi og jafngilti 24 mánaða launum H en við samningsgerðina hefði vottorð um starfshæfni hans legið fyrir. Þá hefði samningurinn ekki heldur verið reistur á því að um væri að ræða uppsögn af hálfu skólans. Talið var að ákvæði laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eða laga nr. 80/1996 um framhaldsskóla hefðu ekki leitt til stofnunar greiðsluskyldu vegna þeirrar eingreiðslu sem kveðið var á um í starfslokasamningnum. Hefði þurft að afla sérstakrar heimildar í fáraukalögum fyrir árið 2001 eða fjárlögum fyrir árið 2002, sbr. ákvæði laga nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins. Mátti báðum aðilum samningsins vera það ljóst, en þeir nutu aðstoðar lögmanna. Fyrir lá að fjárlaganefnd Alþingis hafði ekki veitt heimild fyrir samningnum í fjáraukalögum 2001 eða fjárlögum 2002. Var starfslokasamningurinn því óskuldbindandi fyrir ríkissjóð og Í sýknað af kröfum H.