Dómstólaleit

Í kjölfar verðstríðs á matvörumarkaði, í febrúar og mars 2005, hóf S rannsókn á aðgerðum H á markaðinum. Með ákvörðun S, sem staðfest var af áfrýjunarnefnd samkeppnismála í mars 2009, var talið að H, sem meðal annars rekur verslunarkeðjuna Bónus, hafi á tímabilinu 2005 til miðs árs 2006 brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005, og sama ákvæði eldri laga nr. 8/1993, og misnotað markaðsráðandi stöðu sína með aðgerðum sem beindust gegn keppinautum félagsins á matvörumarkaði. Var um að ræða aðgerðir sem falið höfðu í sér umfangsmikla undirverðlagningu á mjólkurvörum í verslunum Bónuss. Samkvæmt úrskurðinum var H gert að greiða sekt að fjárhæð 315.000.000 krónur vegna brotanna. H höfðaði mál gegn S og Í og krafðist þess aðallega að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi, en til vara að sektin yrði lækkuð eða felld niður. Þá krafðist félagið þess meðal annars að felldur yrði úr gildi úrskurður fjármálaráðherra um skyldu til að greiða dráttarvexti af sektarfjárhæðinni. Málsástæður H byggðu meðal annars á því að meðferð málsins hjá samkeppnisyfirvöldum hafi farið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga, félagið hafi ekki verið í markaðsráðandi stöðu á hinum skilgreinda markaði á umræddum tíma og ekki misnotað stöðu sína á markaðinum með verðlagningu á mjólkurvörum. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti, var ekki fallist á framangreindar málsástæður. Þá var ekki fallist á þá málsástæðu H að ákvæði í 2. mgr. 37. gr. samkeppnislaga heimilaði ekki að krefjast dráttarvaxta af stjórnvaldssekt fyrr en liðinn væri mánuður frá afgreiðslu æðra stjórnvalds. Í þessu sambandi var talið að það leiddi af ákvæðinu að greiða skyldi dráttarvexti af fjárhæð stjórnvaldssektar væri hún ekki greidd innan mánaðar frá ákvörðun Samkeppniseftirlitsins. Var S og Í sýknað af kröfum H í málinu.

D krafði olíufélögin S, K og O skaðabóta vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við kaup á eldsneyti á árunum 1996 til 2001 vegna ólögmæts samráðs þeirra, en þau hefðu samkvæmt ákvörðun samkeppnisráðs 28. október 2004 og úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála 29. janúar 2005 brotið gegn 10. gr. þágildandi samkeppnislaga nr. 8/1993 með víðtæku samráði sínu um verðlagningu á olíuvörum og skiptingu markaðar á árunum, sem krafa D laut að. D hefði þurft að taka á sig hærra eldsneytisverð, sem stafað hefði af hinu ólögmæta samráði og leitt til aukins rekstrarkostnaðar hans á þessu tímabili, en krafa hans væri um bætur sem því nam. Talið var að þrátt fyrir umfangsmikla öflun gagna við málsmeðferð stjórnvalda á sviði samkeppnismála, sem D hefði að nokkru fengið aðgang að, hefði hann ekkert lagt fram, sem sýndi að S, K og O hefðu sérstaklega haft samráð um viðskipti við hann. Hann hefði heldur ekki vísað til gagna eða rökstutt á annan hátt svo að viðhlítandi væri að S, K og O hefðu gagngert haft samráð um verðlagningu gasolíu til útgerðarmanna, en hefði þess í stað að mestu látið við það sitja að draga almennar ályktanir af ákvörðun samkeppnisráðs. Til þess að S, K og O gætu borið skaðabótaskyldu gagnvart D yrði hann að leiða í ljós að félögin hefðu haft samráð annaðhvort beinlínis um viðskipti við hann eða almennt um verðlagningu á þeim vörum, sem hann keypti af einhverju þeirra á umræddu tímabili. Að því er varðaði skipagasolíu hefði D hvorugt tekist og voru því ekki efni til að fallast á aðalkröfu D eða þann þátt í varakröfu, sem laut að kaupum á gasolíu fyrir skip. Varakrafa D, að því leyti sem hún laut að verðlagningu á bensíni sem samráð S, K og O hafði tekið til, þótti haldin slíkum annmörkum að ófært var að taka hana til greina. Voru S, K og O því sýknuð af kröfum D.

V, sem annaðist þjónustu við farþegaflugvélar á Keflavíkurflugvelli, kvartaði til S vegna þess að F hafði gert flugfélaginu LTU, viðskiptavin V, tilboð og síðar samning um afgreiðslu á vélum þess á Keflavíkurflugvelli. Hljóðaði tilboð F upp á verulega lægra verð en þeir samningar sem í gildi voru milli LTU og V. Í kjölfar rannsóknar samkeppnisyfirvalda komst S að þeirri niðurstöðu að F hefði brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 með því annars vegar að gera einkakaupasamninga með löngum gildistíma við tíu nafngreind flugfélög og hins vegar með tilboði sínu og síðar samningi við flugfélagið LTU. Var F jafnframt gert að greiða sekt að fjárhæð 80.000.000 krónur. F skaut ákvörðuninni til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem staðfesti í meginatriðum niðurstöðu S en lækkaði sektina niður í 60.000.000 krónur. Fyrir dómi krafðist F ógildingar úrskurðar áfrýjunarnefndarinnar en til vara niðurfellingar eða lækkunar á sektinni. Í niðurstöðu Hæstaréttar var ekki fallist á það með F að ákvörðun S væri ógildanleg á grundvelli valdþurrðar vegna ófullkominna ákvæða laga nr. 44/2005 um lagaskil. Þá var jafnframt talið að samkeppnisyfirvöld hefðu ekki vanrækt rannsóknarskyldu sína við meðferð málsins þannig að ógildi varðaði. Talið var að með gerð umræddra einkakaupasamninga hefði F brotið gegn 11. gr. samkeppnislaga og var þá sérstaklega litið til hins langa binditíma samninganna. Óumdeilt var í málinu að markaðurinn sem um ræddi var afgreiðsla farþegaflugs á Keflavíkurflugvelli. Við mat á því hvort F hefði brotið gegn fyrrnefndu ákvæði samkeppnislaga með samningnum við LTU yrði að líta til þess að F var í yfirburðastöðu á umræddum markaði eða með yfir 95% markaðshlutdeild en V var á þessum tíma nánast eini keppinautur F með í mesta lagi 5% markaðshlutdeild. Þá lá fyrir að öðrum viðskiptavinum F buðust almennt ekki hliðstæð kjör og félagið hafði boðið LTU. Í ljósi þeirra aðstæðna sem á markaðnum voru og þess að F hefði sótt að V með slíkri sértækri verðlækkun var F talið hafa brotið gegn 11. samkeppnislaga óháð því hvort félagið hefði haft hagnað af samningnum eða ekki. Með vísan til þess að skýrar viðmiðanir hefðu þó ekki mótast um mat á slíkum sértækum aðgerðum og þess að F hóf strax endurskoðun á gildistíma þjónustusamninga sinna var sekt F hæfilega ákveðin 40.000.000 krónur.

X var ákærður fyrir hilmingu og þjófnað. Hæstiréttur taldi sannað að X hefði tekið við úr höndum óþekkts manns tösku og bakpoka, sem höfðu að geyma myndavélar o.fl., og falið á heimili sínu þrátt fyrir að honum hlyti að hafa verið ljóst að munanna hefði verið aflað með auðgunarbroti. Þá taldi Hæstiréttur sannað með vísan til játningar X og annarra gagna málsins að hann hefði farið inn í nýbyggingu og stolið þaðan rafhlöðuborvél og naglabyssu. X hafði hlotið 27 refsidóma frá árinu 1978 og voru framangreind brot framin fyrir uppsögu síðasta dómsins. Var honum dæmdur hegningarauki, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og refsing hans ákvörðuð með hliðsjón af 77. gr., 71. gr., 72. gr. og 255. gr. sömu laga, en J var vanaafbrotamaður. Var X dæmdur í 6 mánaða fangelsisvist.

B gerði að undangengnu útboði samning við Fjölbrautarskóla Suðurlands um akstur með nemendur milli Hvolsvallar og Selfoss. Átti að greiða fyrir aksturinn annars vegar grunngjald, en hins vegar einstaklingsgjald fyrir hvern nemanda sem nýtti sér þjónustu B. Í útboðsgögnum var miðað við að nemendurnir gætu orðið allt að 80 talsins. A, sem hafði sérleyfi á umræddri leið, gerði jafnframt tilboð í aksturinn. Í kjölfar niðurstöðu útboðsins bauð A nemendum skólans sérstök kjör í áætlunarferðum milli Hvolsvallar og Selfoss þannig að fargjald þeirra yrði lægra en einstaklingsgjaldið sem greiða átti B. Þegar til kom nýttu aðeins 10 nemendur sér þjónustu B. Vegna þessa kvartaði B yfir háttsemi A til samkeppnisyfirvalda, sem töldu að A hefði misnotað markaðsráðandi stöðu sína. Í málinu krafðist B bóta úr hendi A sem námu einstaklingsgjaldi vegna 70 nemenda auk kostnaðar sem B hafði af rekstri málsins fyrir samkeppnisyfirvöldum. Hæstiréttur féllst á að A hefði bakað sér bótaskyldu gagnvart B og að krafa B af því tilefni gæti að stofni til tekið mið af umræddum missi fargjalda. B hefði hins vegar í engu reiknað til frádráttar kröfunni þann rekstrarkostnað, sem hann hefði ótvírætt orðið að bera vegna aksturs allra þeirra nemenda, sem upphaflega hefði verið gert ráð fyrir. B hefði verið í lófa lagið að leggja fram viðhlítandi gögn um þetta efni, eftir atvikum með matsgerð dómkvadds manns, til þess að unnt yrði að ákveða raunverulegt tjón hans. Taldi Hæstiréttur ekki unnt að bæta úr þessum annmarka með því að meta B skaðabætur að álitum. Af þessum sökum væri óhjákvæmilegt að vísa málinu frá héraðsdómi.

V krafðist ógildingar á þeim úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, að staðfesta bæri ákvörðun S um að banna skilmála í samstarfssamningum V og greiðsluviðtakenda þess efnis að þeim síðarnefndu væri skylt að veita korthöfum VISA sömu viðskiptakjör og þeim sem greiddu með reiðufé. Þótt Samkeppnisstofnun væri talin hafa brotið gegn andmælarétti V undir rannsókn málsins, var það ekki talið eiga að leiða til ógildingar úrskurðarins, enda hefði V gefist nægur kostur á að koma fram sjónarmiðum sínum áður en úrskurðurinn var kveðinn upp. Að virtum gögnum málsins þótti ekki hafa verið sýnt fram á, að skilmálar sambærilegir þeim, sem hér um ræddi, væru almennt óheimilir í helstu viðskiptaríkjum Íslendinga, þannig að heimilt væri að banna þá á grundvelli 2. mgr. 37. gr. samkeppnislaga nr. 8/1993. Talið var skorta á að viðhlítandi rök hefðu verið færð að því, í ákvörðun S og úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála, að ákvæði 17. gr. samkeppnislaga ætti við um skilmála V, svo sem að fjallað væri um þann markað, sem um ræddi, og stöðu V á þeim markaði. Eins og ákvörðun S og úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála var háttað komu önnur ákvæði samkeppnislaga ekki til álita. Var því fallist á kröfu V um að úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrði felldur úr gildi.