Dómstólaleit

Á og G áfrýjuðu dómi héraðsdóms þar sem þeim var gert að greiða K ehf. rúmlega þrjár milljónir króna. Málinu var vísað frá Hæstarétti þar sem skilyrði skorti til málskots. Talið var að þar sem þingsókn af þeirra hálfu féll niður í héraði eftir þau skiluðu greinargerð væri þeim ekki heimilt, samkvæmt 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, að áfrýja dómi héraðsdóms nema með gagnáfrýjun, ef slík aðstaða hefði verið uppi. Þess í stað hefðu þau getað leitað eftir endurskoðunar á dóminum með beiðni um endurupptöku málins í héraði eftir ákvæðum XXIII. kafla laganna.

Á grundvelli samþykkts verktilboðs tók undirverktakinn B að sér að annast tiltekinn hluta verks fyrir yfirverktakann K. Síðar reis ágreiningur um hvernig túlka bæri efni samnings þeirra og hvort B bæri endurgjald fyrir aukaverk eða aukið umfangs verks, svo sem hann hélt fram. K taldi B hafa unnið verkið í samræmi við fyrrgreint tilboð sitt og þegar fengið greitt að fullu. Með því að tilboðið var samið af B var óskýrleiki í því túlkaður B í óhag. Var kröfu B hafnað að hluta, hluta hennar vísað frá héraðsdómi og einungis lítill hluti hennar tekinn til greina.

A krafði J um þóknun og endurgreiðslu útlagðs kostnaðar í tengslum við lögfræðilega þjónustu og ráðgjöf sem A kvaðst hafa veitt J á árunum frá 1990 til 1994. A gerði J fyrst reikning vegna kröfunnar 3. október 1996. Viðurkenndi einn fyrirsvarsmanna A að framtaksleysi hans hefði verið einu um að kenna að J var ekki gerður reikningur fyrr. Ekki varð ráðið af gögnum málsins að A hefði unnið að þeim málum, sem krafan laut að, eftir 24. janúar 1994. Var því talið að krafan hefði orðið gjaldkræf þann dag. A höfðaði mál á hendur J 10. júní 1997, en því var vísað frá héraðsdómi 6. apríl 1998. Þar sem A gætti ekki að því að höfða nýtt mál innan sex mánaða frá þeim degi var fyrningu ekki slitið fyrr en nýtt mál var höfðað 3. nóvember 1998. Voru þá liðin meira en fjögur ár frá því að krafan varð gjaldkræf og var hún því fyrnd. Var J sýknaður af kröfu A.

Ö ehf. krafðist þess að fá dóm á hendur E ehf. og S, óskráðu einkafirma. Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins frá dómi sökum óljósrar dómkröfu Ö ehf., en henni virtist í raun vera beint að J og E, sem Ö ehf. taldi vera fyrirsvarsmenn S.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 10. ágúst 2000. Krefst hann aðallega sýknu af kröfu gagnáfrýjanda, en til vara að fjárhæðin, sem gagnáfrýjanda var dæmd í héraði, verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Gagnáfrýjandi áfrýjaði fyrir sitt leyti 25. október 2000. Hann krefst staðfestingar héraðsdóms að öðru leyti en því að aðaláfrýjanda verði gert að greiða dráttarvexti samkvæmt III. kafla vaxtalaga nr. 25/1987 af 560.250 krónum frá 15. júní 1997 til greiðsludags, auk málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. I. Í máli þessu deila aðilar um hvort stofnast hafi samningur með þeim um afnot aðaláfrýjanda af aðstöðu, sem gagnáfrýjandi hafði hjá flutningaþjónustu TVG-Zimsen hf. í Reykjavík, en þaðan kveðst sá síðarnefndi hafa sinnt vöruflutningum á sunnanverða Vestfirði frá árinu 1993. Þeir deila einnig um hvert hafi verið efni slíks samnings, einkum að því er varðar tímalengd hans og það endurgjald, sem aðaláfrýjandi skyldi greiða fyrir afnotin. Málið var höfðað í héraði af gagnáfrýjanda til heimtu leigugjalds úr hendi aðaláfrýjanda vegna afnotanna. Aðaláfrýjandi höfðaði gagnsök í héraði, þar sem hann krafðist greiðslu skuldar vegna þjónustu við vöruafgreiðslu á Patreksfirði fyrir gagnáfrýjanda. Aðilar una héraðsdómi um gagnsökina og er hún ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Bú gagnáfrýjanda var tekið til gjaldþrotskipta 9. júlí 1999. Hann hélt sjálfur áfram rekstri málsins fyrir héraðsdómi í þágu þrotabúsins með heimild í 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Skiptum á búinu lauk 29. mars 2000 og hefur gagnáfrýjandi tekið á ný við aðild að málinu fyrir Hæstarétti. II. Fallist er á með héraðsdómi að aðaláfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að gagnáfrýjanda hafi mátt vera ljóst í viðskiptum þeirra að aðaláfrýjandi taldi sig koma þar fram í nafni einkahlutafélags, Vöruafgreiðslunnar, sem hann kveðst eiga og reka ásamt eiginkonu sinni. Verður aðaláfrýjandi því ekki sýknaður vegna aðildarskorts. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvað aðaláfrýjandi samkomulag hafa orðið um að hann og gagnáfrýjandi sinntu frá hausti 1996 sameiginlega flutningaþjónustu þeirri, er gagnáfrýjandi hafði haft með höndum. Fyrir héraðsdómi voru lögð fram þrjú bréf forstjóra TVG-Zimsen hf., þar sem hann staðfesti að gagnáfrýjandi hafi haft til umráða aðstöðu fyrir vöruflutninga hjá fyrirtækinu til 1. júní 1997 og að aðaláfrýjandi hafi haft aðgang að og nýtt sér þessa aðstöðu á tímabilinu 15. október 1996 til 1. júní 1997. Sér hafi ekki verið kunnugt um hvort aðaláfrýjandi hafi gert þetta í eigin nafni eða í nafni framangreinds einkahlutafélags. Með vísan til þessa og röksemda héraðsdómara um þennan þátt málsins verður að leggja til grundvallar að stofnast hafi samningur um not aðaláfrýjanda af aðstöðu þeirri, er gagnáfrýjandi hafði og hér um ræðir. Er þá einnig litið til þess að aðaláfrýjandi viðurkenndi í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að hafa nýtt sér aðstöðu þessa, en kvað það þó ekki hafa verið lengur en um tveggja mánaða skeið. Ósannað er að aðaláfrýjandi hafi tilkynnt gagnáfrýjanda um slit á samningi þeim, sem samkvæmt framansögðu stofnaðist með þeim. Verður því að miða við að samningstíminn hafi verið sá, sem gagnáfrýjandi heldur fram, eða frá 15. október 1996 til 1. júní 1997. Aðilar sömdu ekki um endurgjald úr hendi aðaláfrýjanda fyrir afnotin. Krafði gagnáfrýjandi fyrst um 1.634.063 krónur og var málið höfðað í héraði til heimtu þeirrar fjárhæðar. Í greinargerð fyrir héraðsdómi andmælti aðaláfrýjandi ekki þessari fjárhæð sem ósanngjarnri og hafði ekki uppi málsástæður um það efni. Hann gerði þó kröfu um lækkun stefnukröfunnar án þess að rökstyðja hana sérstaklega. Þrátt fyrir þetta aflaði gagnáfrýjandi matsgerðar dómkvadds manns, þar sem hann óskaði eftir mati á því hvað telja bæri sanngjarna leigu fyrir þá hagsmuni, sem aðaláfrýjandi hafði not af. Niðurstaða matsmannsins var sú að hæfilegt endurgjald að meðtöldum virðisaukaskatti væri 560.250 krónur og gerði gagnáfrýjandi varakröfu um þá fjárhæð við aðalmeðferð málsins í héraði. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup, sem hér verður beitt með lögjöfnun, ber kaupanda, þegar kaup eru gerð en ekkert er samið um kaupverðið, að greiða það, sem seljandi heimtar, ef eigi verður að telja það ósanngjarnt. Ákvæðið hefur verið skýrt svo að það sé kaupandi, sem hefur sönnunarbyrði um hvort kaupverð það, sem seljandi heimtar, sé ósanngjarnt. Þótt aðaláfrýjandi hafi ekki fært fram sannanir um að endurgjald það, sem gagnáfrýjandi krafðist í öndverðu, sé ósanngjarnt verður niðurstaða hins dómkvadda matsmanns um hvað sé hæfilegt endurgjald lögð til grundvallar, enda hefur mati hans ekki verið hnekkt og gagnáfrýjandi unir við niðurstöðu héraðsdómara um það efni. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um skyldu aðaláfrýjanda til að greiða gagnáfrýjanda 560.250 krónur. Málið var höfðað með birtingu stefnu 2. október 1997. Samkvæmt 4. mgr. 9. gr. vaxtalaga verða gagnáfrýjanda dæmdir dráttarvextir á kröfuna frá þeim degi. Aðaláfrýjandi verður dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti, sem er ákveðinn í einu lagi eins og greinir í dómsorði.

Félögin F, sem síðar var sameinað félaginu H, og P áttu viðskipti á árunum 1992 til 1996, sem fólust í því að P seldi erlendum kaupendum unna rækju í eigin nafni fyrir F og seldi F óunna rækju til vinnslu. Ekki var gerður skriflegur samningur um viðskipti aðilanna. Höfðaði P mál gegn H og krafðist þess að félaginu yrði gert að greiða skuld samkvæmt viðskiptareikningi F. Þá krafðist P greiðslu fyrir óunna rækju, sem félagið seldi F á árinu 1996. H viðurkenndi hluta skuldar á viðskiptareikningi, en neitaði greiðslu á grundvelli þess að hann ætti mun hærri gagnkröfur á hendur P. Krafa P um greiðslu geymslukostnaðar erlendis fyrir óselda rækju var ekki tekin til greina, en talið var ósannað að P hafi fengið samþykki F fyrir því að stofna til umrædds geymslukostnaðar. Þá var H sýknaður af tveimur kröfum P um greiðslu vegna afsláttar, sem P hefði orðið að gefa erlendum kaupendum vegna gallaðrar rækju frá F, en talið var ósannað að P hafi aflað samþykkis F fyrir ráðstöfununum og að um væri að ræða slíkan afslátt að P hefði ekki upp á sitt eindæmi getað bundið F með ákvörðun um hann. H var einnig sýknaður af kröfum P vegna kostnaðar fyrir svonefnda kassamiða. Var talið að það eitt og hálft ár sem leið frá því að stofnað var til útgjaldanna þar til F var gerður reikningur fyrir þau benti ekki til þess að ætlast hefði verið til að félagið bæri þau. Þá var ekki tekin til greina krafa P um greiðslu fyrir óunna rækju, sem félagið seldi F, en talið var að F hefði verið heimilt að rifta kaupum við P á rækjunni, en talið var sannað að rækjan hefði verið skemmd þegar P seldi F hana. Gagnkrafa H á hendur P reis vegna söluandvirðis rækju, sem erlendur kaupandi greiddi ekki. Taldi H að P bæri ábyrgð á tjóninu, þar sem að ekki hefði verið krafist trygginga í viðskiptunum. Var gagnkrafan ekki tekin til greina á grundvelli þess að hvorki væri fram komið að F hefði gefið P sérstök fyrirmæli um að erlendi kaupandinn skyldi setja tryggingu fyrir greiðslu kaupverðsins né að venja væri að krefjast slíkrar tryggingar. Varð niðurstaða málsins að H var dæmdur til að greiða P þann hluta skuldar á viðskiptareikningi sem félagið viðurkenndi.