Dómstólaleit

K krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna líkamstjóns sem hann kvaðst hafa orðið fyrir af völdum lögreglu á vinnusvæði hans tiltekið sinn. Reisti K kröfu sína annars vegar á ákvæði 176. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og hins vegar á reglunni um vinnuveitendaábyrgð. Féllst Hæstiréttur á það með héraðsdómi að krafa K, að því leyti sem hún væri reist á 176. gr. laga nr. 19/1991 hefði verið fyrnd er málið hefði verið höfðað. Þá var einnig fallist á það að K hefði ekki sannað að líkamstjón hans yrði rakið til þess að lögreglumenn sem stóðu að handtöku hans hefðu farið offari miðað við aðstæður sem og að lögreglumennirnir hefðu haft heimild til að athafna sig á vinnusvæði K umrætt sinn. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í.

S og E kröfðu Í um bætur vegna húsleitar sem þau töldu ólögmæta. Í málinu settu þau fram óskipta fjárkröfu og héldu fram í greinargerð sinni til Hæstaréttar að þeim væri heimilt að ráðstafa kröfuréttindum sínum með þeim hætti. Talið var að hefðu þau S og E viljað nýta sér heimild til að viðhafa aðilasamlag samkvæmt 1. mgr.19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefði þeim borið að setja fram hvort sína fjárkröfu. Eins og kröfugerð þeirra var háttað þótti krafa þeirra ekki dómtæk og var málinu vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að F ætti rétt á bótum vegna ólögmætrar handtöku en bótafjárhæð var lækkuð. Kröfu A var vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti þar sem hann hafði ekki áfrýjað málinu fyrir sitt leyti innan lögmælts frests.

S krafðist þess fyrir dómi að Samkeppnisstofnun yrði gert að eyða afritum af öllum skjölum í rafrænu formi en til vara af öllum tölvupósti, sem stofnunin hafði afritað við húsleit hjá S vegna gruns um brot S á samkeppnislögum með samráði við tvö önnur olíufélög. S var talið rétt að eiga aðild að slíku máli fyrir dómstólum, þótt kröfur fyrirtækisins vörðuðu að nokkru leyti lögmæti þess að við húsleitina hafi verið lagt hald á tölvutæk gögn sem S kvað vera í eigu starfsmanna sinna. S var ekki talið heimilt að bera lögmæti heimildar til húsleitar undir dómstóla, né atriði er vörðuðu framkvæmd hennar, þar sem húsleitinni hafi þá verið lokið. Á hinn bóginn var tekið fram að heimilt væri að leita úrlausnar dómstóla um hvort leggja hafi mátt hald á einstök gögn án þess að áður hafi verið lagt mat á sönnunargildi þeirra, svo og hvort farið hafi verið fram úr hófi við haldlagningu gagna, enda hafi þolandi slíkrar aðgerðar ekki fengið gögnin í hendur. Ljóst þótti að Samkeppnisstofnun hafi við framkvæmd umræddrar rannsóknar afritað m.a. verulegan fjölda tölvutækra gagna án þess að athuga nánar efni þeirra þá þegar. Þótt ætla yrði að stofnunin hafi með þessu tekið í vörslur sínar mikið af gögnum sem ekki gátu varðað rannsókn hennar, varð ekki horft fram hjá því að athugun allra tölvutækra gagna á vettvangi hefði bersýnilega tekið langan tíma og truflað mjög starfsemi S. Að þessu gættu var ekki unnt að líta svo á að aðgerðir Samkeppnisstofnunar hafi farið úr hófi. Þá var talið að þótt starfsmenn S kynnu, svo sem S hélt fram, að hafa varðveitt á vinnustað sínum tölvutæk gögn, sem tilheyrðu þeim persónulega, gæti það engu breytt um að Samkeppnisstofnun hafi verið rétt vegna rannsóknar sinnar og í skjóli húsleitarheimildar að taka afrit af öllum gögnum í tölvubúnaði S. Var þá horft til þess að hafi starfsmenn S varðveitt persónuleg gögn sín í tækjabúnaði S bæru þeir áhættu af því að þau kæmust í hendur annarra vegna lögmætra aðgerða handhafa opinbers valds í garð S. Var kröfum S hafnað.

O krafðist þess fyrir dómi að Samkeppnisstofnun yrði gert að eyða afritum af öllum skjölum í rafrænu formi en til vara af öllum tölvupósti, sem stofnunin hafði afritað við húsleit hjá O vegna gruns um brot O á samkeppnislögum með samráði við tvö önnur olíufélög. O var talið rétt að eiga aðild að slíku máli fyrir dómstólum, þótt kröfur fyrirtækisins vörðuðu að nokkru leyti lögmæti þess að við húsleitina hafi verið lagt hald á tölvutæk gögn sem O kvað vera í eigu starfsmanna sinna. O var ekki talið heimilt að bera lögmæti heimildar til húsleitar undir dómstóla, né atriði er vörðuðu framkvæmd hennar, þar sem húsleitinni hafi þá verið lokið. Á hinn bóginn var tekið fram að heimilt væri að leita úrlausnar dómstóla um hvort leggja hafi mátt hald á einstök gögn án þess að áður hafi verið lagt mat á sönnunargildi þeirra, svo og hvort farið hafi verið fram úr hófi við haldlagningu gagna, enda hafi þolandi slíkrar aðgerðar ekki fengið gögnin í hendur. Ljóst þótti að Samkeppnisstofnun hafi við framkvæmd umræddrar rannsóknar afritað m.a. verulegan fjölda tölvutækra gagna án þess að athuga nánar efni þeirra þá þegar. Þótt ætla yrði að stofnunin hafi með þessu tekið í vörslur sínar mikið af gögnum sem ekki gátu varðað rannsókn hennar, varð ekki horft fram hjá því að athugun allra tölvutækra gagna á vettvangi hefði bersýnilega tekið langan tíma og truflað mjög starfsemi O. Að þessu gættu var ekki unnt að líta svo á að aðgerðir Samkeppnisstofnunar hafi farið úr hófi. Þá var talið að þótt starfsmenn O kynnu, svo sem O hélt fram, að hafa varðveitt á vinnustað sínum tölvutæk gögn, sem tilheyrðu þeim persónulega, gæti það engu breytt um að Samkeppnisstofnun hafi verið rétt vegna rannsóknar sinnar og í skjóli húsleitarheimildar að taka afrit af öllum gögnum í tölvubúnaði O. Var þá horft til þess að hafi starfsmenn O varðveitt persónuleg gögn sín í tækjabúnaði O bæru þeir áhættu af því að þau kæmust í hendur annarra vegna lögmætra aðgerða handhafa opinbers valds í garð O. Var kröfum O hafnað.

R var ásamt öðrum skipverjum á ms. G handtekinn og settur í gæsluvarðhald í tengslum við rannsókn opinbers máls vegna ólöglegs innflutnings á tollskyldum varningi. Rannsókn málsins leiddi ekkert í ljós er benti til þess að R væri við það riðinn og krafði R íslenska ríkið (Í) um skaðabætur á þeim grundvelli. Ekki varð af gögnum málsins ráðið að grunur hefði á frumstigi málsins beinst að tilteknum einstaklingum og fallist var á það með Í að rökstuddur grunur hafi leikið á því að R, sem og hinir tíu skipverjarnir á G, hefði átt þátt í refsiverðum verknaði og nauðsyn hafi borið til handtökunnar til að koma í veg fyrir að sakargögnum væri spillt. Var því talið að lögreglu hefði verið heimilt, eins og á stóð, að handtaka R. Fram var komið að mikilsverðar upplýsingar hefðu ekki verið lagðar fram þegar krafa var gerð um gæsluvarðhald R og talið var með öllu óvíst að héraðsdómur hefði úrskurðað R í gæsluvarðhald hefðu þessi gögn verið kynnt dóminum. Með hliðsjón af þessu var fallist á það með R að Í hefði ekki sýnt fram á að nauðsyn hafi borið til að halda honum eftir að gögn þessi fundust og setja hann í gæsluvarðhald. R var því talinn eiga rétt til bóta með vísan til 176. gr., sbr. 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991.

Handtaka. Leit. Haldlagning. Skotvopn. Skaðabætur. Frávísun máls frá Hæstarétti að hluta. Frávísun máls frá héraðsdómi að hluta. Gjafsókn. Lögregla hafði tvívegis afskipti af heimili G vegna kvartana nágranna hans um hávaða og ónæði. Við komu lögreglu var G ölvaður og tvö börn hans hjá honum. Í fyrra skiptið lagði lögregla hald á þrjú skotvopn, skotfæri og búnað tengdan skot veiðum, en í seinna skiptið handtók hún G og færði hann í fanga geymslu þar sem honum var haldið fram á morgun er skýrsla var tekin af honum. G krafði íslenska ríkið um miskabætur vegna handtöku, vistunar hjá lögreglu, leitar í íbúð sinni og haldlagningar muna, skaðabóta vegna eigna sinna, sem hald hefði verið lagt á, og endurgreiðslu kostnaðar af lögfræðiaðstoð vegna tilrauna til að endurheimta eignirnar. Hæstiréttur hafnaði miskabótakröfunni með vísan til þess að háttsemi G hefði gefið lögreglu fullt til efni til að handtaka hann og ekki lægi annað fyrir en að hann hefði veitt lögreglu aðgang að húsakynnum sínum. Þá hefði vistun G í fangaklefa ekki staðið lengur en nauðsyn bar til. Að því er snerti skaðabótakröfu G var upplýst að héraðsdómur hafði hafnað að svo stöddu kröfu hans um að haldi yrði létt af skotvopnunum þar til fyrir lægi úttekt og samþykki lögreglu á vopnaskáp, sem G hefði fest kaup á, eða hann hefði sýnt fram á að hann gæti annast vörslu skotvopna sinna með lögmætum hætti. Jafnframt lá fyrir að lögregla hafði ekki skoðað vopnaskáp G eftir úrskurð héraðsdóms heldur hafnað að afhenda honum tvö skotvopn með vísan til ástands þeirra. Hæstiréttur taldi að þær aðstæður, sem leiddu til þess að héraðsdómur hafnaði að svo stöddu kröfu G um að vopnin yrðu afhent, væru ekki lengur fyrir hendi. Til að krafa um skaða bætur fyrir haldlagningu eigna væri tæk væri óhjákvæmilegt að ljúka þessum þætti málsins, eftir atvikum með nýrri kröfu til héraðsdóms um að haldi yrði aflétt. Því væri óhjákvæmilegt að vísa sjálfkrafa frá héraðsdómi kröfu áfrýjanda um skaðabætur vegna muna, sem væru í haldi lögreglunnar. Kröfu G um endurgreiðslu lögfræðikostnaðar var vísað frá Hæstarétti þar sem hann hafði ekki kært til réttarins niðurstöðu héraðsdóms um að vísa kröfunni frá héraðsdómi, sbr. j. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Samkeppnisstofnun gerði leit í húsakynnum Á að fengnum úrskurði héraðsdómara og lagði við leitina hald á ýmis gögn og muni. Talið var, að um kæru á úrskurði héraðsdómara færi samkvæmt almennum reglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þar sem leit sú, sem heimiluð hafði verið með úrskurðinum, hafði þegar farið fram þegar Á kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar, að því er varðaði heimild til leitarinnar. Þar sem Á hafði ekki krafist úrskurðar héraðsdómara um lögmæti haldlagningar Samkeppnistofnun var kröfum hans um skil haldlagðra muna einnig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti og þar með málinu í heild.

Samkeppnisstofnun gerði leit í húsakynnum B að fengnum úrskurði héraðsdómara og lagði við leitina hald á ýmis gögn og muni. Talið var, að um kæru á úrskurði héraðsdómara færi samkvæmt almennum reglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þar sem leit sú, sem heimiluð hafði verið með úrskurðinum, hafði þegar farið fram þegar B kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar, að því er varðaði heimild til leitarinnar. Þar sem B hafði ekki krafist úrskurðar héraðsdómara um lögmæti haldlagningar Samkeppnistofnun var kröfum hans um skil haldlagðra muna einnig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti og þar með málinu í heild.

Samkeppnisstofnun gerði leit í húsakynnum G að fengnum úrskurði héraðsdómara og lagði við leitina hald á ýmis gögn og muni. Talið var, að um kæru á úrskurði héraðsdómara færi samkvæmt almennum reglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þar sem leit sú, sem heimiluð hafði verið með úrskurðinum, hafði þegar farið fram þegar G kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar, að því er varðaði heimild til leitarinnar. Þar sem G hafði ekki krafist úrskurðar héraðsdómara um lögmæti haldlagningar Samkeppnistofnun var kröfum hans um skil haldlagðra muna einnig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti og þar með málinu í heild.