Dómstólaleit

Ákæruvaldið (Kolbrún Sævarsdóttir, saksóknari) gegn Arnari Þorsteinssyni (Hilmar Ingimundarson hrl. Ólafur Thóroddsen hdl.) (Ása Ólafsdóttir hrl., réttargæslumaður)

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem kveðið var á um að allir dómendur í fjölskipuðum dómi vikju sæti, þar sem þær ástæður sem fyrir þessu voru færðar þóttu í engu varða hæfi dómendanna til að fara með málið samkvæmt 6. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 5. gr. laga nr. 91/1991.

Með dómi Hæstaréttar 13. desember 2007 í máli nr. 244/2007 var málsmeðferð í máli, sem Á hafði höfðað til refsingar á hendur X, Y og fleirum, ómerkt vegna ágalla sem talin var á túlkun framburðar vitna við aðalmeðferð þess. Í kjölfar dómsins rituðu héraðsdómararnir sem hlut áttu að máli Hæstarétti bréf. Kröfðust X og Y þess að viðkomandi dómarar vikju sæti við endurtekna meðferð málsins og var þeirri beiðni hafnað með hinum kærða úrskurði. Í dómi Hæstaréttar var áréttað að þegar tekin sé afstaða til hæfis héraðsdómara málsins verði að hafa í huga að athugasemdir þeirra hafi ekki verið sendar Hæstarétti í tilefni af kæru eða áfrýjun máls, sbr. 1. mgr. 145. gr. laga nr. 19/1991, heldur eftir að rétturinn hafði dæmt í málinu og ómerkt héraðsdóm og lagt fyrir dómarana að taka málið til meðferðar að nýju. Eins og hér stæði á þætti mega fallast á það með X og Y að ummæli héraðsdómaranna í fyrrnefndu bréfi um framgöngu verjenda fyrir Hæstarétti geti gefið varnaraðilum ástæðu til að draga óhlutdrægni dómaranna í efa. Var því fallist á að dómararnir vikju sæti í málinu með vísan til 6. gr. laga nr. 19/1991, sbr. g. lið 5. gr. laga nr. 91/1991.

A, B, C, D og E kröfðust þess að rannsókn R á ætluðum skattalagabrotum þeirra yrði dæmd ólögmæt en til vara að allir starfsmenn embættisins vikju sæti við rannsóknina. Talið var að með nánar tilgreindum ummælum hefði ríkislögreglustjóri orðið vanhæfur í málinu og var því fallist á varakröfu sakborninganna að því leyti. Ekki var hins vegar talið að röksemdir sakborninganna ættu að leiða til þess að aðalkrafa þeirra næði fram að ganga. Þá var því hafnað að öðrum starfsmönnum embættisins bæri að víkja sæti í málinu.

Dómur héraðsdóms í máli ákæruvaldsins gegn fjórum mönnum var ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með aðalmeðferð þess vegna nánar tilgreindra annmarka á meðferð þess. Fjórmenningarnir kröfðust þess að dómarinn, sem dæmt hafði í málinu, viki sæti þegar málið var aftur tekið fyrir í héraði. Vísað var til þess að héraðsdómarinn væri ekki bundinn af fyrri úrlausn sinni í málinu, enda færi sönnunarfærsla þar fram að nýju. Var ekki fallist á að fyrri efnisúrlausn hans gerði hann vanhæfan í málinu.

Ekki var fallist á kröfu X um að dómari opinbers máls viki sæti á grundvelli 6. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, af þeim ástæðum að hann hefði í dómi í öðru máli lagt mat á trúverðugleika X sem vitnis.

B var sakfelldur fyrir tilraun til manndráps með því að hafa ráðist að manni og slegið hann nokkrum sinnum í höfuðið með öxi. Jafnframt var hann sakfelldur fyrir sjö líkamsárásir, brot á vopnalögum og brot á umferðarlögum. Með brotum sínum rauf hann skilorð þriggja mánaða fangelsisdóms, sem hann hafði fengið á árinu 2003 vegna ofbeldisbrots og brots á fíkniefnalöggjöfinni. Ekki var fallist á það með B að dómsformaður í héraði hefði verið vanhæfur til að fara með málið þar sem hann hefði kveðið upp úrskurð á rannsóknarstigi um að B skyldi sæta geðrannsókn. B var dæmdur í fangelsi í sjö ár og sex mánuði.

B var ákærður fyrir tilraun til fjársvika með því að hafa sett á svið umferðarslys í því skyni að svíkja út tryggingabætur. Taldi héraðsdómur, sem var skipaður sérfróðum meðdómendum, hafið yfir skynsamlegan vafa að B hafi gerst sekur um brot gegn 248. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hæstiréttur taldi ekki efni til að hnekkja þessu mati héraðsdóms. Þá var ekki talið að það ylli vanhæfi annars hinna sérfróðu meðdómenda að hann hafi fyrir 10-14 árum sem skólameistari í framhaldsskóla þar sem B var við nám rekið hann úr skólanum vegna áfengisneyslu. Var niðurstaða héraðsdóms um 5 mánaða fangelsisrefsingu B því staðfest.

Fallist var á með X að héraðsdómari viki sæti í málinu þar sem tiltekin ummæli dómarans í úrskurði um frávísunarkröfu X þóttu hafa lotið að efnishlið þess og verið til þess fallin að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa.

Héraðsdómarinn G vék sæti í máli ákæruvaldsins gegn X eftir að myndbandsupptaka úr öryggismyndavél, sem hann hafði horft á, eyðilagðist við afritun hjá lögreglu. Var í framhaldi af því ákveðið að héraðsdómur í málinu skyldi vera fjölskipaður. X krafðist þess þá að héraðsdómararnir H og P auk F, dómstjóra, vikju sæti þar sem þau væru öll samstarfsmenn G, sem hefði látið frá sér fara rökstuðning fyrir ákvörðun sinni sem fæli í sér afstöðu hans til sönnunargagna í málinu. Héraðsdómur féllst á kröfu X um að P, sem var mágur G, viki sæti, en hafnaði á hinn bóginn kröfu hans um að þau H og F vikju einnig sæti í málinu. X skaut úrskurðinum til Hæstaréttar þar sem hann krafðist þess að síðastnefndir dómarar vikju sæti í málinu. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða hins kærða úrskruðar staðfest að því leyti, sem hún var til endurskoðunar fyrir réttinum.

Ekki var talið, að framburður ákærða hefði verið með þeim hætti, að héraðsdómari hafi með réttu mátt líta svo á, að fyrir lægi skýlaus játning á sakargiftum í þeim skilningi, sem um ræðir í 125. gr. laga nr. 19/1991. Voru því ekki lagaskilyrði til þess að taka málið til dóms sem játningarmál án frekari gagnaöflunar fyrir dóminum. Þótti ekki verða hjá því komist að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Talið var að héraðsdómarinn G, sem jafnframt var formaður barnaverndarnefndar sveitarfélagsins R, væri ekki vanhæfur til að fara með mál, sem laut að kynferðisbroti gegn barni, en málið hafði ekki komið til umfjöllunar nefndarinnar.

Kærður var úrskurður þar sem héraðsdómari vék sæti í máli vegna fyrri afskipta af því, en hann hafði tekið skýrslu fyrir dómi í þágu rannsóknar á grundvelli a. liðar 1. mgr. 74. gr. a. laga nr. 19/1991, sbr. 23. gr. laga nr. 36/1999 af ætluðum brotaþola. Ekki var talið að skýrslutaka dómarans væri til þess fallin að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa, né að áframhaldandi meðferð hans á málinu bryti gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 eða 1. mgr. 6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994. Var úrskurðurinn felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Talið var að úrskurðir sem héraðsdómari hafði kveðið upp á rannsóknarstigi opinbers máls yllu ekki vanhæfi hans til þess að fara með málið eftir útgáfu ákæru.