Dómstólaleit

R gerði lánssamning við Sparisjóð vélstjóra 27. desember 2005 og var lánsfjárhæðin þar tilgreind í erlendum gjaldmiðlum. Til tryggingar láninu fékk sparisjóðurinn veð í eignarhluta S ehf. í fasteign. Hinn 21. nóvember 2008 gerði R lánssamning við Byr sparisjóð sem tekið hafði við réttindum og skyldum Sparisjóðs vélstjóra. Í samningnum kom fram að tilgangur lánveitingarinnar væri að myntbreyta lánssamningnum frá 27. desember 2005. Höfðaði Í hf. mál þetta til heimtu skuldar samkvæmt síðari lánssamningnum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að við munnlegan málflutning fyrir Hæstarétti hefði því verið lýst yfir af hálfu Í hf. að fyrri lánssamningurinn gæti að hans mati haft áhrif á skyldur R eftir þeim síðari. Fæli sú yfirlýsing í sér þá ráðstöfun á sakarefninu að seinni samningurinn hefði raun aðeins verið samkomulag um umlíðan skuldarinnar með breytingu á gjaldmiðli hennar og hæð vaxta. Væri þetta í ósamræmi við málatilbúnað Í hf. í héraði, en í stefnu hefði aðeins verið byggt á því að skuldin væri samkvæmt lánssamningnum 21. nóvember 2008 án þess að nokkuð væri vikið að samningnum frá 27. desember 2005 þar sem stofnað var samkvæmt yfirlýsingunni til skuldarinnar. Var því talið að málið hefði verið vanreifað í héraði auk þess sem grundvelli málsins yrði ekki raskað fyrir Hæstarétti með þessu móti. Var málinu því vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 13. mars 2014. Hann krefst þess að viðurkennt verði að krafa Páls Kr. Pálssonar á hendur stefnda um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum samkvæmt nánar tilgreindum bílasamningi hafi verið framseld sér með yfirlýsingu 6. janúar 2009 og að krafa sín um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum á grundvelli samningsins, sem eigi rætur að rekja til tímabilsins fyrir umrætt tímamark, haldist þrátt fyrir ákvæði 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Ágreiningur aðila snýst um það hvort mögulegur réttur til endurgreiðslu vegna ólögmætrar gengistryggingar bílasamnings AVANT hf. við Pál Kr. Pálsson frá 3. apríl 2007 hafi flust til áfrýjanda við yfirtöku hans á umræddum samningi 6. janúar 2009 vegna tímabilsins frá samningsgerð fram að umræddri yfirtöku réttinda og skyldna samkvæmt samningnum. Á árinu 2011 sameinaðist AVANT hf. stefnda en Páll er ásamt eiginkonu sinni eigandi og fyrirsvarsmaður áfrýjanda, svo sem hann staðfesti við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi. Með bréfi 15. mars 2011 var Páli tilkynnt að nauðasamningur hefði verið staðfestur vegna AVANT hf. og á grundvelli samningsins voru honum greiddar 1.000.000 krónur sem lagðar voru inn á reikning á hans nafni. Af gögnum málsins verður ekki ráðið hvort eða að hvaða marki umrædd greiðsla var endurgreiðsla vegna ofgreiddra afborgana, liður í niðurfærslu ofreiknaðs höfuðstóls eða hvoru tveggja. Fyrir liggur að Páll telur áfrýjanda réttan móttakanda endurgreiðslunnar. Kröfugerð áfrýjanda felur í sér að viðurkennt verði að endurgreiðsla AVANT hf. eigi með réttu að greiðast áfrýjanda. Samkvæmt upplýsingum áfrýjanda stendur fjárhæðin óhreyfð á fyrrgreindum reikningi. Þá hefur því ekki verið borið við að eitthvað standi því í vegi að umrædd fjárhæð verði greidd áfrýjanda eða að Páll hyggist allt að einu halda umræddri greiðslu, sem hann telur sig ekki eiga tilkall til. Að þeirri greiðslu frágenginni er óljóst hvaða fjárhagslegu hagsmuni áfrýjandi telur sig geta sótt á hendur stefnda ef fallist yrði á viðurkenningarkröfu hans. Heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefur verið skýrð svo að sá sem höfðar mál til viðurkenningar á tilvist mögulegra fjárhagslegra réttinda verði hvað sem öðru líður að leiða nægar líkur að því að slík réttindi séu fyrir hendi og að viðkomandi kunni að eiga tilkall til þeirra. Þá er óhjákvæmilegt að stefnandi beri skýrlega fyrir sig í stefnu málsástæður um að lögvarðir hagsmunir séu af nánar tilgreindum ástæðum fyrir hendi. Það var fyrst við munnlegan flutning málsins fyrir Hæstarétti sem því var borið við af áfrýjanda að hugsanlegir hagsmunir hans, umfram nefnda endurgreiðslu, kynnu að felast í rétti til að skuldajafna kröfu vegna ofreiknaðs höfuðstóls á móti eftirstöðvum samningsgreiðslna þrátt fyrir tilvist fyrrgreinds nauðasamnings. Í því sambandi ber að gæta að því að kröfugerð áfrýjanda endurspeglar ekki þann grundvöll málsins að hann hafi fengið framseldan rétt fyrri samningshafa til höfuðstólsleiðréttingar, sbr. til hliðsjónar aðgreiningu 7. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sbr. lög nr. 151/2010, í endurgreiðslu ofgreiddra afborgana annars vegar og höfuðstólsleiðréttingar hins vegar. Miðast dómkrafa áfrýjanda eingöngu við að viðurkennt verði að krafa Páls Kr. Pálssonar, um endurgreiðslu á ofgreiddum greiðslum samkvæmt nefndum bílasamningi frá 3. apríl 2007, hafi verið framseld honum að fullu og nær hún því ekki til höfuðstólsleiðréttingar. Samkvæmt framangreindu hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á lögvarða hagsmuni til að fá leyst úr þeirri kröfu sem hann hefur uppi og verður málinu því vísað frá héraðsdómi. Málskostnaðarákvörðun hins áfrýjaða dóms skal óröskuð en áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti svo sem í dómsorði greinir.

B tók lán hjá G hf., síðar Í hf., í ágúst 2007. Til tryggingar skuldinni undirritaði hann handveðsyfirlýsingu þar sem hann setti bankanum að veði öll verðbréf, sem væru á tilteknum vörslureikningi hjá bankanum. Í október sama ár samþykkti bankinn skuldaraskipti að skuldabréfinu þannig að H ehf., síðar D ehf., sem var í eigu B, yfirtók skuldina. Vegna þessa undirritaði B nýja handveðsyfirlýsingu þar sem sett voru að veði öll verðbréf á sama vörslureikningi og var fyrri handveðsyfirlýsing hans ógilt. Í krafðist þess að viðurkennt yrði að öll verðbréf á tilteknum vörslureikningi B hjá bankanum væru til tryggingar skuld samkvæmt skuldabréfi útgefnu af B, en sem D ehf. hefði síðar gerst skuldari að fyrir skuldskeytingu, í samræmi við handveðsyfirlýsingu sem B hefði samþykkt í tenglum við skuldskeytinguna. Deildu aðilar um það hvort síðari handveðsyfirlýsing B væri í gildi, en B og D ehf. héldu því fram að nýtt lán hefði verið veitt í október 2007 í þágu H ehf. og með því hefði lán B verið greitt upp. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að frumkvæði að því að breytt hefði verið um aðild að lánssamningi B hefði komið frá honum sjálfum. Skjalið um skuldaraskiptin hefði verið skýrt og sá tilgangur ótvíræður að H ehf. kæmi í stað B að þegar veittu láni. Engin ný lán hefðu þannig verið veitt H ehf. Skipti þar engu þótt lánin hefðu við skuldaraskiptin fengið nýtt númer í kerfi bankans. Þá væri enga stoð að finna í gögnum málsins að önnur handveðsyfirlýsing sem B undirritaði síðar sama ár hefði, auk þess að vera til tryggingar endurgreiðslu yfirdráttarheimildar H ehf., átt að koma í stað veðs í vörslureikningi B. Óumdeilt væri að handveð hefði verið veitt í október 2007 í verðbréfum á vörslureikningi B sem hefði allt frá ágúst 2007 verið sviptur aðgangi að vörslureikningnum. Hefði hann ekki gert athugasemdir við það að verðbréf á reikningnum væru veðsett fyrr en liðið var tæpt ár frá því skuldskeyting og veðsetning vegna yfirdráttarheimildar hefði verið gerð, en því hefði hvorki verið lýst yfir af hálfu G hf. né Í hf. að veðtryggingin yrði gefin eftir. Var krafa Í hf. því tekin til greina.