Dómstólaleit

L hf. krafði Þ um greiðslu vegna yfirdrátta á þremur myntveltureikningum sem stofnaðir höfðu verið árið 2007. Þ hafði uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar sem byggðist á því hann hefði orðið fyrir fjártjóni af völdum starfsmanna LÍ hf. vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi þeirra og ætti því rétt á skaðabótum eftir almennum reglum. Þá hafði Þ einnig uppi fjárkröfu vegna meintra ólögmætra þóknana og ráðstöfunar L hf. á innlausn úr peningamarkaðssjóði og sölu af andvirði bréfa í S hf. sem var í eigu hans upp í skuldir G ehf. en Þ hafði sett þau verðmæti sín til tryggingar skuldum félagsins. Var ekki fallist á með Þ að LÍ hf. hefði einhliða yfirdregið myntveltureikninga Þ með ólögmætum hætti og án heimildar m.a. með vísan til þess að Þ hefði sýnt af sér stórfellt tómlæti með því að hafa ekki gert athugasemdir við L hf. fyrr en tæpum sjö árum eftir stofnun reikningana. Var því krafa L hf. tekin til greina. Þá var talið að LÍ hf., sem L hf. leiddi rétt sinn frá, hefði ekki bakað sér bótaskyldu gagnvart Þ í lögskiptum þeirra og af því leiddi að ekki stofnaðist til kröfu af hálfu Þ sem skuldajafnað yrði við kröfu L hf. Hins vegar var gagnkrafa Þ er varðaði endurgreiðslu ólögmætra þóknana tekin til greina.

K krafði R um greiðslu fjárhæðar sem nam því tapi sem R hafði beðið af tveimur skiptasamningum sem hann gerði við K. Þar sem samningsskyldur aðila voru tíundaðar í umræddum samningum var ekki fallist á að K hefði brotið gegn 17. gr. þágildandi laga nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti. Þá var ekki talið að K hefði brotið gegn fyrirmælum 15. gr. sömu laga um að gæta þess að viðskiptamenn njóti jafnræðis. Þar sem R hafði með undirritun á samningana staðfest að hann hefði kynnt sér eðli þeirra og aflað sér sérfræðiráðgjafar þriðja aðila var ekki talið að hann gæti nú þegar hann hefði orðið fyrir tapi haldið því fram að hann hefði ekki skilið þá. Þá var ekki talið sýnt fram á að K hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína gagnvart R og var þvert á móti talið að viðskipti aðila hefðu verið í samræmi við ákvæði laga nr. 13/1996. Jafnframt hlyti R að hafa gert sér grein fyrir því að viðskiptum sem þessum fylgdi áhætta. Að öllu virtu var ekki fallist á að K hefði með framgöngu sinni í viðskiptum aðila bakað R tjón og bæri því ábyrgð á tapi hans vegna samninganna. Þá var ekki talið að umræddir samningar væru ógildir með vísan til 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936 eða að víkja bæri þeim til hliðar á grundvelli 36. og 36. gr. a. – d. sömu laga. Var krafa K því tekin til greina.

H krafði bankann L hf. um skaðabætur vegna tjóns, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir, þegar hann keypti af bankanum hlutabréf í deCode Genetics fyrir tæpar fimm milljónir króna. Ekki var talið sannað að bréfin hefðu verið í eigu bankans eða að viðskiptin hefðu verið ólögmæt vegna þess að ekki hefði farið fram útboðslýsing samkvæmt þágildandi lögum nr. 13/1996 um verðbréfaviðskipti áður en þau áttu sér stað. Upplýst var að H, sem öllum mátti vera ljóst að ekki var við fulla heilsu en var bæði sjálfráða og fjárráða, hafði sjálfur sett fram ósk um að kaupa hlutabréf í fyrirtækinu. Þá lá fyrir að hann hafði áður keypt hlutabréf í því og selt með hagnaði. Talið var ósannað að á það hefði skort að H hefði fengið þá ráðgjöf, sem verðbréfafyrirtækjum var skylt að veita samkvæmt 1. mgr. 15. laga nr. 13/1996. Var ekki fallist á að bankinn hefði gerst sekur um ólögmæta og saknæma athöfn eða athafnaleysi þegar umrædd viðskipti áttu sér stað. Var L hf. því sýknað af kröfu H.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Kröfulýsing. Málsástæður. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa S. S hafði gert samning árið 1995 við forvera B um þjónustu við svonefnda fjármunastjórnun, þar sem B var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir S. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá S þar sem lýst var sem almennri kröfu „kröfu skv. Burnhamsvíxli“. Í síðara bréfi S til skiptastjóra reisti S sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu S sem almenna kröfu, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að S gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði S því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Kröfulýsing. Málsástæður. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa R. R hafði gert samning árið 2000 við forvera B um þjónustu við fjárvörslu, þar sem B var veitt umboð til að kaupa og selja verðbréf fyrir R. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá R þar sem lýst var sem forgangskröfu samkvæmt 7. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, kröfu samkvæmt víxli án ábyrgðamanna, sem stafaði frá B sjálfu. Í síðara bréfi F til skiptastjóra reisti F sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu F sem almenna kröfu, eftir að F hafði fallið frá kröfu sinni um að fjárkröfu hans yrði skipað í réttindaröð samkvæmt fyrrnefndu ákvæði laga nr. 21/1991, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að F gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði F því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Kærumál. Félagsslit. Verðbréfafyrirtæki. Kröfulýsing. Málsástæður. Lögvarðir hagsmunir. Frávísun máls frá héraðsdómi. Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem viðurkennd var við félagsslit B skaðabótakrafa F. Forveri F hafði gert samning árið 1997 við forvera B um „vörslu, umsýslu og ávöxtum tiltekinna fjármuna“ F. B var svipt starfsleyfi til verðbréfaviðskipta í nóvember 2001 og tekið til skipta eftir reglum um slit fyrirtækja í verðbréfaþjónustu. Á kröfulýsingarfresti kom m.a. fram krafa frá F þar sem lýst var sem almennri kröfu „kröfu skv. Burnhamsvíxli“. Í síðara bréfi F til skiptastjóra reisti F sömu kröfu einnig á þeirri málsástæðu að B væri skaðabótaskylt gagnvart sér. Á skiptafundi í apríl 2002 viðurkenndi skiptastjóri kröfu F sem almenna kröfu, en hafnaði bótaábyrgð B vegna viðskiptanna. Var talið að F gæti ekki nú haldið kröfu sinni, sem þegar hafði verið viðurkennd, til streitu með málsókn fyrir dómi til þess eins að fá úr því leyst hvort það skyldi gert á grundvelli einnar málsástæðu sinnar fremur en annarrar, sbr. meginreglu 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála. Hafði F því ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, svo sem það hafði verið lagt fyrir dómstóla, og var málinu vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Fjárfestingarfélagið S hafði milligöngu um verðbréfaviðskipti H. Tap varð á viðskiptunum og stofnaðist við það skuld H við S. F, sem tók yfir réttindi og skyldur S, krafði H um skuldina. H hafnaði greiðsluskyldu og bar því einkum við að til viðskiptanna hefði að nokkru verið stofnað án síns samþykkis, auk þess sem ráðgjöf S hefði verið ábótavant. Að svo miklu leyti sem H hafði ekki samþykkt viðskiptin var talið að hann hefði með athafnaleysi sínu orðið skuldbundinn af þeim. Sýnt þótti að H hefði verið kynnt eðli viðskiptanna og sú áhætta sem þeim fylgdi. Var því ekki fallist á að ráðgjöfinni hefði verið svo ábótavant að skuldbindingar H við S væru niður fallnar eða að stofnast hefði til bótaréttar hans á hendur S. Þótti ekki hagga því að S hafði vanrækt skyldu sína til að gera skriflegan samning við H. Þá var ekki fallist á að viðskiptunum yrði jafnað til veðmála eða fjárhættuspila, enda hafði verið gert ráð fyrir viðskiptum sem þessum í lögum frá því fyrir þann tíma er til viðskiptanna var stofnað.

P keypti víxla af L sem K hafði gefið út. Skömmu síðar fór K fram á greiðslustöðvun. Lýsti P þá yfir riftun á þeim forsendum að ólíklegt væri að þeir myndu greiðast. Hélt P því fram að söluverð víxlanna hefði verið langt yfir raunvirði þeirra á söludegi og gæti L ekki hafa dulist hvert stefndi með fjárhag K, enda hefði L verið viðskiptabanki K. L krafðist sýknu vegna aðildarskorts þar sem hann hefði aðeins haft milligöngu um viðskiptin. Ekki var fallist á það, enda hafði sú viðbára ekki komið fram fyrr en á síðari stigum málsins þrátt fyrir að fullt tilefni hefði verið til að setja hana fram fyrr, auk þess sem L hafði tekið efnislega afstöðu til kröfunnar strax í upphafi. Á hinn bóginn var ekki talið að það teldist galli á seldri kröfu í skilningi 42. gr. laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup að skuldari reyndist ekki fær um að greiða hana að fullu á gjalddaga. Voru skilyrði riftunar því ekki talin fyrir hendi. Þar sem áfrýjandi reisti dómkröfur sínar eingöngu á því að sér væri heimilt að rifta kaupunum en ekki á því að þau væru ógild eða að L bæri að greiða sér skaðabætur var L sýknaður af kröfum P.