Leita í öllum dómstólum...
Niðurstöður
4 dómar fundust
Lög: Lög um húsafriðun nr. 104/2001
L ehf. krafðist skaðabóta úr hendi Í vegna ákvörðunar Minjastofnunar Íslands 8. janúar 2019 um að skyndifriða þann hluta Víkurkirkjugarðs, sem var innan byggingarreits L ehf. á Landsímareit í miðbæ Reykjavíkur. Deildu aðilar um það hvort ákvörðunin hefði verið háð annmarka er leiddi til bótaábyrgðar og hvort L ehf. hefði orðið fyrir tjóni vegna hennar. Í dómi Landsréttar var komist að þeirri niðurstöðu að heimild 1. mgr. 20. gr. laga nr. 80/2012 um menningarminjar yrði ekki beitt til að friða stað, sem þegar nyti lögbundinnar friðunar, til að hindra að framkvæmdir, sem heimilaðar hefðu verið innan hins friðaða svæðis, rýrðu gildi menningarminja utan þess. Til þess að ná slíkum markmiðum hefði Minjastofnun getað beitt öðru nánar tilgreindu úrræði samkvæmt sömu lögum. Féllst Landsréttur því á að ekki hefði staðið lagaheimild til skyndifriðunar þess hluta hins forna kirkjugarðs, sem var innan byggingarreits L ehf. og að með þeirri ákvörðun hefði verið brotið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Taldi rétturinn að skilyrði bótaábyrgðar á grundvelli sakarreglunnar um ólögmæti og saknæmi væru uppfyllt. Með vísan til matsgerðar dómkvaddra matsmanna var lagt til grundvallar að L ehf. hafi vegna skyndifriðunarinnar orðið af töpuðum leigugreiðslum í [...] daga og að sú fjárhæð næmi 19.726.024 krónum. Ekki var á það fallist að L ehf. hefði sýnt af sér eigin sök er leiddi til niðurfellingar eða takmörkunar á bótaábyrgð Í. Var Í því gert að greiða L ehf. 19.726.024 krónur ásamt tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum.
Ágreiningur aðila laut að því hvort Í bæri skaðabótaábyrgð gagnvart F vegna tjóns sem framkvæmd laga nr. 80/2012 um menningarminjar hefði valdið F með því að meina honum að nýta sér heimildir löglega samþykkts deiliskipulags vegna fasteignar hans. Við gildistöku laganna varð hús F friðað og honum því óheimilt að raska því, breyta, rífa það eða flytja úr stað nema með leyfi M, sbr. 29. gr. laga nr. 80/2012, en M hafði hafnað beiðni F um að afnema friðunina, sbr. 3. mgr. 29. gr. laganna. Fallist var á það með F að friðun hússins stæði því í vegi að hann gæti nýtt sér heimildir samkvæmt samþykktu deiliskipulagi með því að auka við byggingarmagn á lóðinni þar sem húsið stæði og þar með notið góðs af auknu verðmæti hússins og þeirra lóðarréttinda sem ætla mætti að leiddi af deiliskipulaginu. Þá var fallist á að skerðing á eignarréttindum F uppfyllti það skilyrði að vera veruleg og félli undir bótaákvæði 53. gr. laganna. Var því viðurkennd skaðabótaábyrgð Í á því tjóni sem framkvæmd laga nr. 80/2012 hefði valdið F.
J o.fl. höfðuðu mál á hendur H og G og kröfðust ógildingar á ákvörðun H þar sem samþykkt var sú breyting á deiliskipulagi að heimila niðurrif friðaðs hús að Hellubraut 7 og að nýtt hús yrði byggt í staðinn og að heimila byggingu húss að Hellubraut 5. Þá kröfðust J o.fl. þess að felldar yrðu úr gildi ákvarðanir byggingarfulltrúa H um að samþykkja umsóknir um byggingarleyfi á lóðunum og gefa út byggingarleyfi á þeim. Sneri deila aðila meðal annars að því hvort Minjastofnun Íslands hefði verið heimilt að binda leyfi til niðurrifs hússins skilyrðum á grundvelli 29. og 30. gr. laga nr. 80/2012 um menningarminjar en J o.fl. héldu því fram að deiliskipulagsbreytingin hefði brotið gegn skilyrðum stofnunarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að skilyrði Minjastofnunar Íslands fælu í sér takmörkun á skipulagsvaldi sveitarfélaga samkvæmt 78. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 3. mgr. 3. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Þá kynnu skilyrðin að leiða til takmörkunar á stjórnarskrárvörðum eignarráðum fasteignareiganda, sbr. 1. mgr. 72. gr. hennar, en vafa um það yrði að skýra honum í hag. Heimild til að binda stjórnvaldsákvörðun skilyrðum yrði að styðjast við skýra og ótvíræða lagaheimild í ljósi lagaáskilnaðarreglna stjórnarskrárinnar og lögmætisreglunnar. Þar sem ekki hagaði svo til í málinu var talið að stofnunina hefði brostið heimild til að binda leyfið umræddum skilyrðum. Þá var talið að deiliskipulagsbreytingin hefði hvorki verið í andstöðu við 2. mgr. 37. gr. skipulagslaga, þar sem mælt sé fyrir um að deiliskipulag skuli mynda heildstæða einingu, né gildandi aðalskipulag, sbr. 3. mgr. 37. gr. og 7. mgr. 12. laganna. Loks var talið að J o.fl. hefðu ekki sýnt fram á að með ákvörðun H um nýtingarhlutfall framangreindra lóða hefði verið brotið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Voru H og G því sýknaðir af kröfum J o.fl.
Friðjón Guðjohnsen (sjálfur ólöglærður) gegn
íslenska ríkinu og Minjastofnun Íslands (
Eiríkur Áki Eggertsson lögmaður)
Fallist var á kröfu stefnanda, sem er eigandi fasteignar á Holtsgötu í Reykjavík, um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð stefnda íslenska ríkisins vegna framkvæmdar á lögum nr. 80/2012 um menningarminjar, en sú framkvæmd hafði í för með sér að stefnandi gat ekki nýtt sér rétt samkvæmt deiliskipulagi til að auka verulega byggingarmagn á lóð sinni. Við úrlausn málsins var sérstaklega litið til þess að umrædd réttindi samkvæmt deiliskipulagi höfðu komið til áður en lög nr. 80/2012 voru sett. Stefndi Minjastofnun Íslands hafnaði fyrir málshöfðunina beiðni um afnám friðunar umrædds húss, en sú ákvörðun var síðar staðfest með úrskurði forsætisráðuneytisins. Var þá orðið ljóst að stefnandi varð fyrir tjóni sem bæta bar samkvæmt 53. gr. laga nr. 80/2012. Var því fallist á viðurkenningarkröfu stefnanda.