T ehf. höfðaði mál gegn S og krafðist ógildingar á ákvörðun S um álagningu stjórnvaldssektar á T ehf. vegna brota á ákvæðum 1. og 2. mgr. 6. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, sbr. 1. mgr. 32. gr. laga nr. 62/2019 um dreifingu vátrygginga, og jafnframt gegn 3. mgr. 140. gr. f laga nr. 30/2004 við dreifingu tryggingaafurðar NOVIS Wealth Insuring. Krafðist T ehf. jafnframt endurgreiðslu greiddrar stjórnvaldssektar eða lækkunar hennar. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki lægi skýrt fyrir í lögum nr. 30/2004 að sú lagaskylda hvíldi á T ehf. að veita þeim viðskiptavinum sínum, sem ekki veittu upplýsingar samkvæmt 1. mgr. 140. gr. f eða veittu ófullnægjandi upplýsingar, skriflega viðvörun. T ehf. hefði fullyrt að hann hefði í þessum tilvikum veitt viðskiptavinum sínum munnlega ráðgjöf og viðvörun og hefði vísað að þessu leyti til yfirlýsinga viðskiptavina. Af gögnum málsins yrði ekki séð að rannsókn S hefði beinst að því hvort svo hefði verið. Féllst Landsréttur á það með T ehf. að ekki hefðu staðið nægileg rök til að leggja á hann stjórnvaldssekt á þeim grunni að hann hefði gerst brotlegur við fyrirmæli 3. mgr. 140. gr. f laga nr. 30/2004. Landsréttur vísaði til þess að tilgangur og markmið laga nr. 30/2004 væri meðal annars að tryggja að neytendur gætu keypt vátryggingarafurð sem samræmdist kröfum þeirra og þörfum. Færi ráðgjöf dreifingaraðila gegn kröfum viðskiptavinarins væri það í andstöðu við ákvæði 1. og 2. mgr. 6. gr. laganna. 45 viðskiptavinir T ehf. hefðu lýst því að þeir teldu nauðsynlegt að fá höfuðstól greiðslna til baka í lok samningstíma, þótt ávöxtun yrði minni. Allt að einu hefði fjárfestingu þeirra verið dreift jafnt á alla sjóði NOVIS sem hefðu haft mishátt áhættustig. Taldi Landsréttur að með því hefði T ehf. gengið gegn kröfum og þörfum umræddra viðskiptavina í andstöðu við 1. og 2. mgr. 6. gr. laga nr. 30/2004, sbr. 1. mgr. 32. gr. laga nr. 62/2019. Landsréttur vísaði til þess að samkvæmt 145. gr. b laga nr. 30/2004 hefði S verið heimilt að leggja stjórnvaldssekt á T ehf. vegna þessa brots og væri fjárhæð sektarinnar hæfilega metin níu milljónir króna. T ehf. hafði greitt 35 milljónir króna til S og var S því gert að endurgreiða T ehf. 26 milljónir króna.
Stefnandi höfðaði mál til þess að fá stjórnvaldsákvörðun fellda niður eða stjórnvaldssekt lækkaða. Talið var að á ákvörðun stjórnvaldsins væri hvorki form- né efnisannmarki né aðrir ágallar sem gæti valdið ógildingu hennar. Hinsvegar var talið að fjárhæð stjórnvaldssektarinnar væri hærri en sektarákvæðið heimilaði. Af þeim sökum lækkaði dómurinn sektarfjárhæðina.
A, sem var sendibílstjóri, lenti í slysi í apríl 2016 sem varð til þess að hásin slitnaði. Starfsverndartrygging hans hafði þá runnið út án þess að honum hefði verið tilkynnt um að hún yrði ekki endurnýjuð. Árið 2017 gerði A réttarsátt við vátryggingamiðlunina sem seldi honum starfsverndartrygginguna, T ehf., þar sem T ehf. viðurkenndi bótaábyrgð og ábyrgðist uppgjör vátryggingarbóta eftir efni vátryggingar- samningsins. Í kjölfarið greindi aðila á um efni samningsins, hvort upplýsingagjöf A um heilsufar hans í umsókn um trygginguna leiddi til þess að bótaábyrgð félagsins félli niður í heild eða að hluta og um umfang tjóns A. Með hliðsjón af umsókn A um vátrygginguna, gögnum sem var framvísað við sölu hennar, því sem fram kom í skýrslum fyrir Landsrétti og ákvæðum þágildandi laga var fallist á með A að í tryggingunni hefði falist að yrði hann óvinnufær til starfa sem sendibifreiðastjóri yrðu honum greiddar bætur fyrir tímabundna og varanlega örorku. Samkvæmt matsgerð dómkvadds matsmanns hefði A orðið varanlega óvinnufær til starfa sem sendibifreiðastjóri frá slysdegi vegna afleiðinga slyssins og ætti A því rétt á bótum úr tryggingunni. Þá þótti ekki hafa verið sýnt fram á að nokkur tengsl væru milli þess að hásin A slitnaði og þeirra upplýsinga um heilsufar sem A vanrækti að veita eða veitti ranglega. Upplýsingagjöf A skipti því ekki máli fyrir ábyrgð félagsins. Samkvæmt því var T ehf. dæmt til að greiða A bætur vegna tímabundinnar og varanlegrar örorku miðað við fullan missi starfsorku, samtals 20.974.000 krónur ásamt vöxtum.
Vátryggingafélag dæmt til að greiða stefnanda bætur úr sjúkdómatryggingu sem hún hafði tekið hjá félaginu. Hafnað var öllum málsástæðum félagsins, sem m.a. lutu að því að mein hennar hefði greinst innan þriggja mánaða frá töku tryggingarinnar og væri því ekki bótaskylt samkvæmt skilmálum tryggingarinnar, og að stefnandi hefði brugðist svo upplýsingaskyldu sinni gagnvart félaginu við töku tryggingarinnar að leiða ætti til niðurfellingar eða lækkunar bóta.
Stefnandi krafðist skaðabóta úr hendi hinnar stefndu vátryggingamiðlunar. Í málinu var óumdeilt að stefndi bæri skaðabótaskyldu gagnvart stefnanda vegna mistaka sem leiddu til þess að vátrygging stefnanda hjá erlendu vátryggingafélagi var fallin úr gildi er hann varð fyrir slysi. Þá var óumdeilt að umfang skaðabótaskyldu stefnda svaraði til þeirrar fjárhæðar sem ætla mætti að stefnandi hefði fengið frá hinu erlenda vátryggingafélagi, hefði tryggingin ekki verið fallin úr gildi. Deilt var um það hvort stefnandi hefði alfarið firrt sig bótarétti vegna vanrækslu á upplýsingaskyldu við töku vátryggingarinnar. Með vísan til matsgerðar dómkvadds matsmanns sem stefndi aflaði og til fyrirliggjandi sjúkraskrárupplýsinga var fallist á að stefndi hefði vanrækt að upplýsa réttilega um reykingar sínar á síðustu 12 mánuðum fyrir töku tryggingarinnar. Var sú vanræksla ekki talin óveruleg í skilningi 2. mgr. 83. gr. laga nr. 30/2004. Að teknu tilliti til þess, en jafnframt til þess að slys stefnanda stóð ekki í orsakasamhengi við þær upplýsingar sem leynt var, var talið að bótaréttur stefnanda hefði verið skertur um þriðjung og að það ætti að leiða til þess að bætur hans úr hendi stefnda yrðu skertar um sama hlutfall. Fjárkrafa stefnanda miðaði við að hann hefði átt rétt á hámarksbótum úr vátryggingunni, annars vegar vegna tímabundinnar óvinnufærni í tvö ár og hins vegar vegna 100% varanlegrar óvinnufærni. Deilt var um innihald þeirrar vátryggingar sem stefnandi hafði haft, þ.e. hvort hún hefði miðast við það tiltekna starf sem stefndi gegndi á slysdegi. Þótt fallist væri á að stefndi þyrfti að bera hallann af óskýrleika þeirra gagna sem frá hinu erlenda vátryggingafélagi stöfuðu var þó ekki fallist á að af því leiddi að leggja bæri þröngan skilning stefnandi á innihaldi tryggingarinnar til grundvallar, enda þótti sá skilningur ekki eiga sér viðhlítandi stoð í gögnum málsins. Þar sem fyrirliggjandi matsgerð, sem stefnandi aflaði, um 100% varanlega óvinnufærni stefnanda tók einungis mið af færni hans "til að starfa sem sendibifreiðarstjóri" var ekki talið unnt að leggja hana til grundvallar niðurstöðu málsins. Var stefndi því sýknaður af þeim hluta kröfugerðar stefnanda sem tók til bóta vegna varanlegrar óvinnufærni. Á hinn bóginn var talið unnt að dæma bætur fyrir tímabundna óvinnufærni á grundvelli annarrar matsgerðar sem stefnandi hafði lagt fram í málinu. Eftir atvikum þótti rétt að hvor aðili bæri sinn kostnað af málinu.
A varð óvinnufær og krafðist bóta úr starfstryggingu sem hann hafði keypt hjá ensku tryggingafélagi fyrir milligöngu Á ehf. og Á. A var tilkynnt að ekki væri grundvöllur fyrir því að krefjast bóta úr tryggingunni þar sem hún hefði ekki verið endurnýjuð. A höfðaði mál og krafðist bóta þar sem hann taldi að Á ehf. og Á hefðu með saknæmum og ólögmætum hætti vanrækt að endurnýja trygginguna. Í dómi Landsréttar kom fram að fyrir lægi að A hefði náð samkomulagi um fullnaðaruppgjör bóta við það vátryggingafélag sem yfirtók skyldur upphaflegs vátryggjanda gagnvart honum. Líta yrði svo á að með yfirlýsingu A, sem lá fyrir í málinu, og uppgjöri bóta í samræmi við hana hefði hann fallið frá frekari kröfum á hendur vátryggingafélaginu vegna vátryggingarinnar. Voru Á ehf. og Á því sýknaðir af kröfum A. Í ljósi þess að A lagði ekki fram skjal um uppgjörið fyrr en við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti, eftir að vitni sem gaf þar skýrslu upplýsti um tilvist þess, var talið að áfrýjun málsins og rekstur fyrir Landsrétti hefði verið að þarflausu. A var því gert að greiða Á ehf. og Á málskostnað á grundvelli 1. mgr. 130. gr. og a-liðar 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
Í stundaði rekstur vátryggingamiðlunar, en bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 15. nóvember 2002. Í gerði í nóvember 2001 samning við enska vátryggingafélagið I, sem veitti Í heimild til að gera vátryggingarsamninga fyrir hönd I, sem væru skuldbindandi fyrir hann og gefa út tilgreind skjöl um vátrygginguna, meðal annars vátryggingarskírteini. Í samningnum var kveðið á um skyldu Í til að sjá til þess að I yrði ekki skuldbundinn við vátryggingar sem tækju gildi eftir uppsögn samningsins og ef vátrygging framlengdist sjálfkrafa samkvæmt efni skilmála hennar eða vegna ákvæða í lögum væri Í skylt að segja þeim samningum upp sem endurnýjuðust eftir að samningurinn félli úr gildi. Þá bar Í að afla samþykkis I áður en gefin væru út vátryggingarskírteini. Samningurinn skyldi gilda til 31. ágúst 2002 en var síðar framlengdur um einn mánuð. B starfaði á vegum Í við sölu vátrygginga og samþykkti að taka tilboði um svokallaða JLT-sjúkratryggingu á sérstökum starfsmannakjörum. Vátryggingaskírteini fyrir sjúkra- og slysatryggingu var gefið út 7. febrúar 2002. Þar kom fram að vátryggjandi væri L, vátryggingartaki væri Í og B vátryggður. Um var að ræða hópvátryggingu fyrir þá sem störfuðu á vegum Í. Í vátryggingarskírteininu sagði að um vátrygginguna giltu lög um vátryggingarsamninga, samningur milli vátryggingartaka og félagsins, ásamt viðeigandi vátryggingarskilmálum. Lagt var til grundvallar að B hefði ekki verið kunnugt um efni samnings Í og I. Fallist var á það með I að miðað skyldi við vátryggingaskilmála frá 27. nóvember 2001, sem voru í gildi þegar vátryggingarskírteinið var gefið út. Ekki var um það deilt í málinu að hvorki Í sleit hópvátryggingarsamningi þeim, sem B féll undir, eða kom í veg fyrir endurnýjun hans, áður en bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta, né gerði skiptastjóri þrotabúsins slíkar ráðstafanir. B fékk hjartaáfall 9. febrúar 2003 og gerði síðar kröfu um bætur úr nefndri tryggingu. I hafnaði greiðsluskyldu. Byggði I á því að Í hefði borið að senda allar fyrirspurnir um hópvátryggingar til vátryggjandans til verðákvörðunar. Það hefði ekki verið gert og því hefði vátryggingarsamningur um slíka hópvátryggingu ekki komist á. Þar sem Í hefði ekki haft heimild til útgáfu vátryggingarskírteinis væri það ekki bindandi fyrir I. Þá hefði útgáfa vátryggingarskírteinisins ekki rúmast innan takmarka heimildarumboðs Í og væri þessi ráðstöfun því ekki bindandi fyrir I. Jafnframt hefði B átt að vera ljóst, sem sölumanni vátrygginga, að hann gæti ekki orðið aðili að vátryggingarsamningi við I nema láta í té upplýsingar um heilsufar og tjónasögu. Hefði B verið grandsamur um að I hefði farið út fyrir umboð sitt væri því ekki um gildan samning að ræða. Taldi Hæstiréttur að þar sem B hefði ekki verið kunnugt um efni áðurnefnds samnings I og Í yrði hann ekki látinn bera hallann af því að Í hefði farið út fyrir heimild sína samkvæmt samningnum. I hélt því einnig fram að þótt talið yrði að gildur vátryggingarsamningur milli B og I hefði stofnast væri ljóst að enginn slíkur samningur hefði verið í gildi þegar B veiktist. Vanskil hefðu orðið á greiðslu iðgjaldsins og taldi I að greiðslur inn á reikninginn eftir að vátryggingarsamningurinn hefði fallið úr gildi gætu ekki skapað rétt B til handa. Hæstiréttur taldi sannað að vanhöld hefðu orðið á greiðslu iðgjaldsins af hálfu B. Reglur 13. til 15. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem ættu hér við, yrðu ekki skýrðar svo að vátryggingarsamningur félli niður vegna vanskila á iðgjaldi nema félagið hefði sagt vátryggingarsamningnum upp eða krafist greiðslu iðgjaldsins. Ósannað væri að aðild B að samningnum hefði verið sagt upp eða hann krafinn um iðgjald eins og framangreind lagaákvæði áskildu. Þá hafnaði Hæstiréttur því að ákvæði samnings I og Í hefðu ekki heimilað framlengingu vátryggingarsamningsins, enda hefði B ekki verið gerð grein fyrir því að 2. mgr. 12. gr. vátryggingarskilmálanna um sjálfkrafa endurnýjun samningsins gilti ekki. Enn fremur hélt I því fram að ef talið yrði að vátryggingarsamningur hefði stofnast milli I og B hefði hann ástæðu til að ætla að B hefði leynt hann atvikum um heilsufar sitt og því bæri að meta samninginn ógildan. Talið var ósannað að B hefði, er hann samþykkti tilboð um vátrygginguna, verið kunnugt um einkenni sem veittu vísbendingar um að sérstök áhætta væri á því að hann fengi hjartaáfall. Samkvæmt framansögðu taldi Hæstiréttur að hópvátryggingarsamningur sá, sem B féll undir, væri gildur að því er hann varðaði og ætti hann rétt til vátryggingarbóta úr hendi I. Bar I því við að hugsanleg bótaábyrgð hans hefði fallið niður þar sem tjónstilkynning B hefði ekki borist innan 120 daga frá tjónsdegi eins og greindi í 9. gr. vátryggingarskilmálanna. Í málinu lá ekkert fyrir um að hin síðbúna tilkynning B hefði haft áhrif á stöðu I eða möguleika hans til þess að leiða sönnur að atvikum sem máli skiptu um réttarstöðu hans. Var því ekki talið að krafa B um bætur hefði fallið niður vegna tómlætis hans, sbr. 21. gr. laga nr. 20/1954. Var I dæmdur til að greiða B 90% af hármarksbótafjárhæð samkvæmt vátryggingarskírteini.
Ákæruvaldið (
Helgi Magnús Gunnarsson saksóknari)
gegn
Helgu Markúsdóttur (
Helgi Jóhannesson hrl)
H var sakfelld fyrir hafa brotið gegn 2. mgr. 6. gr. og 62. gr. laga nr. 32/2005 um miðlun vátrygginga, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa sem framkvæmdastjóri H ehf. staðið fyrir því að hafin var miðlun vátrygginga fyrir hönd félagsins í 34 tilvikum árið 1999 án starfsleyfis. Hún var ennfremur sakfelld fyrir umboðssvik, sbr. 249. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa á frá október 1999 til janúar 2000 staðið fyrir því að tveimur erlendum tryggingafélögum voru sendar 23 umsóknir um tryggingar í nafni H ehf., sem þáði umboðslaun fyrir, þó að tryggingatakarnir hefðu veitt starfsmönnum V ehf. umboð til þeirrar ráðstöfunar. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að eftir uppkvaðningu héraðsdóms hafði lögum verið breytt þannig að viðurlög við þeim brotum, sem H hafði gerst sek um samkvæmt I. lið ákæru, voru orðin vægari en áður var. Þá var óumdeilt að hún hafði bætt allt það tjón, sem leiddi af brotum hennar, auk þess sem verulegur dráttur varð á rannsókn málsins og ákvörðun um saksókn. Með hliðsjón af þessu þótti hæfileg refsing vera skilorðsbundið fangelsi í 3 mánuði.