Dómstólaleit

Í málinu var deilt um uppgjör beingreiðslna vegna mjólkurframleiðslu Þ á verðlagsárinu 2000/2001. Hafði Þ ekki getað framleitt allan mjólkurkvóta sinn og af því tilefni gert samkomulag við annan framleiðanda um að hluti af framleiðslu þess síðarnefnda yrði færður sem mjólkurinnlegg hjá Þ. Var þetta gert með tilfærslum í bókhaldi MBF. Hafði Þ þegið beingreiðslur bæði vegna eigin framleiðslu og vegna framleiðslu viðsemjanda síns. Landbúnaðarráðuneytið taldi Þ óheimilt að hagnýta framleiðslurétt sinn með þessum hætti og var innan ráðuneytisins tekin ákvörðun um að krefja Þ um endurgreiðslu þeirra beingreiðslna sem hann hefði móttekið vegna framleiðslu mjólkur á öðru lögbýli. Talið var að samkvæmt þágildandi 1. og 3. mgr. 46. gr., 47. gr. og 48 gr. laga nr. 99/1993 sbr. 13. gr., 14. og 15. gr. laga nr. 69/1998 væri flutningur mjólkur milli bænda í reikningum mjólkurbúa óheimill og gengi gegn rétti annarra mjólkurframleiðenda, sem framleiði umfram greiðslumark sitt, til hlutdeildar í ónýttum beingreiðslum. Mjólkurframleiðsla á öðru lögbýli hefði því ekki veitt Þ rétt til beingreiðslna úr ríkissjóði og stæðu ákvæði stjórnarskrár um vernd eignarréttar og atvinnufrelsi ekki í vegi fyrir ákvörðun Í um endurgreiðslu þess sem ofgreitt hefði verið. Ekki var fallist á að ákvörðun ráðuneytisins hefði verið tekin með afturvirkum hætti þar sem um hafi verið að ræða leiðréttingu á beingreiðslum byggða á réttum upplýsingum um mjólkurframleiðslu Þ, sem ekki hafi legið fyrir á þeim tíma sem greiðslurnar hafi verið inntar af hendi. Var kröfum Þ í málinu hafnað.

B og F, sem ráku sauðfjárbúskap á jörðinni BA, keyptu jarðirnar LI og HL og fylgdu með kaupunum greiðslumark er nam 349,1 ærgildi og 244 kindur. Framleiðsluráð landbúnaðarins tilkynnti B að beingreiðslur samkvæmt greiðslumarkinu yrðu stöðvaðar, þar sem komið hefði fram ábending frá forðagæslumanni um að skráning sauðfjár á LI hefði verið endurskoðuð og í ljós hefði komið að enginn ásetningur væri lengur skráður að baki beingreiðslum á þessu lögbýli, en B og F höfðu flutt bústofn LI að BA. Eins og ákvæði laga nr. 99/1993 um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum um aðilaskipti greiðslumarks urðu skýrð þóttu þau ekki fara í bága við ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um jafnræði, friðhelgi eignarréttarins eða atvinnufrelsi. Hins vegar var talið að ákvörðun Framleiðsluráðs hefði varðað miklu fyrir atvinnu B og F og fjárhag þeirra. Áður en ákvörðunin hefði verið tekin hefði þeim ekki verið gefinn kostur á að tjá sig, en fyrir lá að áfrýjendur höfðu í hyggju að samnýta hina nýkeyptu jörð með jörð þeirri, sem þau bjuggu á. Eins málið lá fyrir þótti hafa verið nauðsynlegt að kanna það frekar og leita eftir sjónarmiðum B og F áður en ákvörðun yrði tekin, sbr. 10. gr. og 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þar sem þessara ákvæða hafði í engu verið gætt var fallist á kröfur B og F um að ákvörðunin yrði felld úr gildi og þeim greidd fjárhæð, sem nam vangreiddum beingreiðslum. Eins og málið lá fyrir þótti hins vegar ekki hafa verið sýnt fram á að lagaskilyrði væru til að taka til greina kröfu B og F um að þeim væri heimilt að færa framleiðslurétt frá LI að BA.