Stjórnsýsla, uppsögn, vinnuréttur.
A og B höfðuðu mál gegn O og kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum hennar sem birtust í Landpóstinum 9. nóvember 2015. Lutu ummælin að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar og mikið hafði verið fjallað um í fjölmiðlum. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar kom annars vegar fram að meirihluti ummæla O, sem voru tilgreind í fimm kröfuliðum, hefði falið í sér staðhæfingar um staðreyndir og með þeim hefði O meðal annars sakað A og B um fullframda nauðgun. Hins vegar að ummæli O, sem lutu að ætlaðri þriðju nauðgun, hefðu falið í sér gildisdóm hennar. Í dómi Landsréttar var rakið að O hefði mátt treysta sannleiksgildi fréttaflutnings af málinu og með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum um þann fréttaflutning hefði hún verið í góðri trú um þann hluta ummæla sinna sem laut að hinni ætluðu þriðju nauðgun. Af fréttaflutningi yrði hins vegar ekki annað ráðið en að rannsókn hefði staðið yfir á ætluðum kynferðisbrotum A og B og þeir hefðu þar af leiðandi aðeins verið grunaðir um brotin. Yrði því ekki talið að lesendur frétta á þeim tíma sem um ræddi hefðu haft réttmæta ástæðu til að ætla að A og B hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir hefðu verið sakaðir um og að O hefði ekki mátt ganga út frá því að stefndu hefðu gerst sekir um kynferðisbrot. Meirihluti ummæla O hefði því falið í sér fullyrðingar umfram það sem almennur fréttaflutningur hefði getað gefið henni réttmætt tilefni til og hefði ekki aðeins falið í sér tilvísanir til frétta fjölmiðla eða endursögn úr þeim. Með þeim ummælum hefði hún vegið alvarlega að persónu og æru A og B og hefðu ummælin jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 241. gr. almennra hegningarlaga. Voru ummælin því ómerkt og O dæmd til greiðslu miskabóta.
A og B höfðuðu mál gegn H og kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum sem H birti í stöðufærslu á samskiptamiðlinum Facebook. Lutu ummælin meðal annars að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar og mikið hafði verið fjallað um í fjölmiðlum. Í dómi sínum lagði Landsréttur mat á sakarefnið með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs og þeim viðmiðum sem hefðu mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn mála af þessu tagi. Í dómi Landsréttar var rakið að fyrri hluti ummæla H hefði ekki beinst að A og B og yrði að skoðast sem gagnrýni H á vinnubrögð lögreglu og gildisdóm H. Var því ekki fallist á að ómerkja bæri þennan hluta ummælanna. Síðari hluti ummæla H var eftirfarandi: „... yfir körlum sem nauðga konum SAMAN svo yfirdrifið kerfisbundið að þeir hafa til þess sérútbúna íbúð.“ Í dómi Landsréttar var tekið fram að síðari hluti ummæla H hefði verið fyrirvaralaus og falið í sér fullyrðingu um að A og B hefðu framið alvarlegan refsiverðan verknað og þar með staðhæfingu um staðreynd. Hins vegar hefði H mátt treysta sannleiksgildi fréttaflutnings af málinu og með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum um þann fréttaflutning hefði hún verið í góðri trú um þann hluta ummælanna sem laut að hinni sérútbúnu íbúð. Var því ekki fallist á að ómerkja þann hluta ummæla H. Af fréttaflutningi á þeim tíma sem ummæli H féllu yrði hins vegar ekki annað ráðið en að rannsókn hefði staðið yfir á ætluðum kynferðisbrotum A og B og þeir hefðu þar af leiðandi aðeins verið grunaðir um brotin. Yrði því ekki talið að lesendur frétta á þeim tíma sem um ræddi hefðu haft réttmæta ástæðu til að ætla að A og B hefðu gerst sekir um þá háttsemi sem þeir hefðu verið sakaðir um og að H hefði því ekki mátt ganga út frá því að stefndu hefðu gerst sekir um kynferðisbrot. Eftirstandandi hluti ummæla H hefði því falið í sér fullyrðingar umfram það sem almennur fréttaflutningur hefði getað gefið henni réttmætt tilefni til og hefði ekki aðeins falið í sér tilvísanir til frétta fjölmiðla eða endursögn úr þeim. Með þeim hluta ummælanna og birtingu á persónuupplýsingum um A og B hefði hún vegið alvarlega að persónu og æru þeirra og hefðu ummælin jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 241. gr. almennra hegningarlaga. Var þessi hluti ummælanna því ómerktur og H dæmd til greiðslu miskabóta.
A og B kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum sem C hafði viðhaft. Lutu ummælin að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar lögreglu, en málin á hendur þeim voru síðar felld niður. Héraðsdómur féllst ómerkingu hinna umstefndu ummæla, auk þess sem C var gert að greiða A og B miskabætur og málskostnað.
A og B kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum sem C hafði viðhaft. Lutu ummælin að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar lögreglu, en málin á hendur þeim voru síðar felld niður. Héraðsdómur féllst ómerkingu hinna umstefndu ummæla, auk þess sem C var gert að greiða A og B miskabætur og málskostnað.
A og B kröfðust ómerkingar á nánar tilgreindum ummælum í 32 liðum sem N o.fl. höfðu viðhaft í starfi sínu sem fréttamenn hjá tilteknum fjölmiðlum. Lutu öll ummælin að ætluðum kynferðisbrotum A og B sem þá voru til rannsóknar lögreglu, en málin á hendur þeim voru síðar felld niður. Héraðsdómur féllst á að ómerkja 13 af þeim ummælum sem um ræddi. Þá var N o.fl. gert að greiða A og B nánar tilgreindar miskabætur og jafnframt mælt fyrir um birtingu forsenda dómsins og dómsorðs í fjölmiðlum. Í dómi sínum rakti Hæstiréttur atvik málsins með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrár um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs. Þá fór rétturinn jafnframt yfir hin umþrættu ummæli og þau áhrif sem málið hafði haft á A og B. Staðfesti Hæstiréttur í öllum tilvikum niðurstöðu héraðsdóms um ómerkingu ummælanna, svo og niðurstöðu hans um rétt A og B til miskabóta. Þá kvað rétturinn sömuleiðis á um birtingu forsendna dómsins og dómsorðs í fjölmiðlum að viðlögðum dagsektum.
Tiltekin ummæli voru ómerkt og stefnendum dæmdar miskabætur.
Ákæruvaldið (Bryndís Ósk Jónsdóttir fulltrúi) gegn
Aðalsteini Bjarnasyni I
Líkamsárás.
Þ, sem var löggiltur endurskoðandi að mennt, var sagt upp starfi sínu hjá S. Var uppsögnin rökstudd með því að samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi til fjárlaga væri S gert að sæta niðurskurði á fjárheimildum og því hefði verið ákveðið að leggja niður starf endurskoðanda hjá embættinu. Mánuði áður en uppsagnarfrestur Þ var liðinn var á hinn bóginn hætt við fyrrnefndan niðurskurð og höfðaði Þ í kjölfarið mál gegn Í til heimtu bóta vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar hans hjá S. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki væru efni til að hnekkja því mati S að réttmætt hefði verið, í ljósi skertra fjárveitinga, að segja Þ upp starfi sínu miðað við fyrirliggjandi þarfir embættisins og verkefnastöðu. Á hinn bóginn hefði fyrirhugaður niðurskurður á fjárheimildum embættisins verið dreginn til baka og með því hefði brostið hinn lögmæti grundvöllur sem ákvörðunin hefði upphaflega verið reist á. Var því fallist á að Í bæri bótaábyrgð á því tjóni sem Þ hefði orðið fyrir. Við ákvörðun bóta var litið til þess að Þ hafði verið ráðinn ótímabundið til starfa með gagnkvæmum þriggja mánaða uppsagnarfresti og hafði fengið greidd laun í uppsagnartíma. Hann hefði við uppsögnina verið 62 ára, en leggja yrði til grundvallar að á þeim aldri væri almennt erfitt að koma að nýju undir sig fótunum á almennum vinnumarkaði. Voru bætur hans vegna fjártjóns því metnar að álitum 6.000.000 krónur. Þá var talið að í þeirri háttsemi S, að bjóða ekki Þ starf sitt aftur eftir að fyrir lá að hætt var við hina skertu fjárveitingu, hefði falist ólögmæt meingerð samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Voru honum því dæmdar miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur.
Stefnanda dæmdar bætur vegna ólögmætrar uppsagnar.