Dómstólaleit

A var handtekin 29. október 2007 og úrskurðuð í gæsluvarðhald frá 30. október til 2. nóvember sama ár, vegna gruns um fíkniefnainnflutning, en var síðan sleppt úr haldi 1. sama mánaðar. A var með bréfi 24. nóvember 2008 tilkynnt að málið hefði verið fellt niður og í júnímánuði 2009 höfðaði hún bótamál á hendur Í. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna, segir meðal annars að málshöfðunarfrestur hafi verið liðinn þegar málið var höfðað, sbr. 181. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála og var íslenska ríkið því sýknað af kröfu A.

D krafðist bóta úr hendi Í, þar sem hann hefði saklaus verið látinn sæta gæsluvarðhaldi frá 4. til 19. október 2007 og farbanni frá þeim tíma til 13. nóvember sama ár. D var handtekinn á dvalarstað sínum við húsleit 3. október 2007. Í íbúðinni og í öðru húsnæði, sem hann vandi komur sínar í, fann lögregla mikið af ætluðu þýfi. Við skýrslugjöf sama dag gerði D enga tilraun til að gera grein fyrir þeim munum sem hann átti í íbúðinni. Vegna þessara aðstæðna og þar sem hann lét það viðgangast að í íbúðinni sem hann dvaldist í var geymdur fjöldi muna, sem gat ekki farið framhjá honum að væri þýfi, var talið að fram væri kominn nægilegur rökstuddur grunur um að hann hefði átt þátt í þeim þjófnuðum sem rannsókn lögreglu beindist að. Rannsóknin var á frumstigi og meira en tíu menn grunaðir um aðild að brotunum. Var því talið að skilyrði hefðu verið fyrir hendi til að úrskurða D í gæsluvarðhald 4. október 2007. Hins vegar var ekki fallist á að skilyrði hefðu verið fyrir hendi til að framlengja gæsluvarðhald hans 10. sama mánaðar. Þá hafði hvergi komið fram í skýrslum annarra sakborninga né í öðrum gögnum að D hefði átt hlut að máli. Á þessum tíma hefði lögregla átt að hafa haft nægan tíma til að kanna hvort hann væri frekar viðriðinn þau brot sem rannsóknin beindist að. Var því talið að D ætti rétt á bótum vegna þess að hann sætti gæsluvarðhaldi lengur en efni stóðu til. Þá var talið að D hefði með ummælum í skýrslu hjá lögreglu viðurkennt háttsemi sem varðaði við 254. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og því hefði verið fullt tilefni til að hann sætti farbanni á meðan lokið yrði við rannsókn málsins. Þóttu því engin efni til að taka kröfu hans til greina um bætur vegna farbanns. Var Í gert að greiða D 400.000 krónur.

D krafði íslenska ríkið um skaðabætur sökum tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir í kjölfar handtöku hans við komuna til landsins í mars 2005. Hafði D verið handtekinn er hann kom með ferjunni Norrænu til Seyðisfjarðar þar sem nafn hans hafði komið fram í Schengen-upplýsingakerfinu yfir eftirlýsta menn, en D var gefið að sök fíkniefnalagabrot í félagi við aðra menn í Þýskalandi og var hann eftirlýstur af þarlendum yfirvöldum. Í kjölfar handtökunnar var D úrskurðaður í farbann og síðar framseldur þýskum yfirvöldum þar sem hann sat í gæsluvarðhaldi þar til sýknudómur var kveðinn upp í máli hans. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var með vísan til forsendna í dómi Hæstaréttar kom fram, að krafa D um bætur yrði ekki reist á 175., 176. og 177. gr. laga um meðferð opinberra mála þar sem öll lögmæt skilyrði hefðu verið fyrir hendi til að D sætti umræddum þvingunaraðgerðum og að nægilegt tilefni hefði verið til að beita þeim. Þá var talið að meðferð málsins hefði ekki tekið of langan tíma innan stjórnsýslunnar eða að þvingunaraðgerðir sem hann sætti á farbannstímanum, er D var gert að mæta tvisvar á dag á lögreglustöðina, hefðu brotið gegn meðalhófsreglunni við meðferð málsins. Þá var jafnframt hafnað kröfu D um greiðslu miskabóta úr hendi íslenska ríkisins þar sem ekki var talið að í umræddum aðgerðum hefði falist ólögmæt meingerð gegn frelsi eða friði D. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum D.

Lögregla lagði hald á hreindýrakjöt, sem geymt var í skemmu á bænum S. Eftir haldlagninguna var kjötinu komið fyrir í frystigámi í skemmunni og gámurinn innsiglaður. Taldi lögregla að H, sem bjó á öðrum bæ, ætti hluta kjötsins og hefði hann skotið hreindýrin í óleyfi. Þegar lögregla vitjaði kjötsins nokkrum dögum síðar var það horfið. Ábúanda á bænum S var gerð refsing fyrir að hafa skotið tvö hreindýr í óleyfi, en fallið var frá kærumáli á hendur H vegna ólöglegra hreindýraveiða. Krafðist hann skaðabóta úr hendi ríkisins vegna kjötsins. Bótaábyrgð ríkisins varð ekki byggð á XXI. kafla laga um meðferð opinberra mála, þar sem málshöfðunarfrestur samkvæmt þeim kafla var löngu liðinn. Talið var að vörslur þær sem hinu haldlagða kjöti voru búnar í skemmunni á bænum S hafi ekki hentað í þeim tilgangi og lögreglumönnum hafi mátt vera ljóst, að þær voru ekki tryggilegar eins og á stóð. Þá hafi átt að aflétta haldinu þegar H færði fram gögn um að hann væri réttilega að kjötinu kominn, og í síðasta lagi við niðurfellingu lögreglurannsóknar á hendur honum. Var bótaskylda ríkisins viðurkennd.

H, sem hafði verið handtekinn og sætt gæsluvarðhaldi í tengslum við rannsókn lögreglu á mannsláti, krafðist miskabóta þar sem hann taldi aðgerðirnar hafa verið ólögmætar. H hafði ekki höfðað málið fyrr en liðinn var sex mánaða fyrningarfrestur samkvæmt 181. gr. laga nr. 19/1991. Var Í því sýknað af kröfu H.

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að F ætti rétt á bótum vegna ólögmætrar handtöku en bótafjárhæð var lækkuð. Kröfu A var vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti þar sem hann hafði ekki áfrýjað málinu fyrir sitt leyti innan lögmælts frests.

X var handtekinn, grunaður um kynferðisbrot gegn þroskaheftri konu. Tæpum sólarhring eftir handtökuna var honum sleppt, enda brostinn grundvöllur fyrir sakargiftum á hendur honum. Hann krafðist miskabóta á þeim forsendum að honum hefði, fyrir yfirsjón lögreglu, verið gert að þola niðurlægjandi rannsókn og verið haldið í gæslu að ósekju í nærfellt sólarhring. Héraðsdómur hafnaði kröfu X um bætur, en Hæstiréttur dæmdi honum 30.000 krónur í miskabætur þar sem unnt þótti að fallast á það með honum að hann hefði verið sviptur frelsi lengur en efni stóðu til.

G var handtekinn af lögreglunni í Árnessýslu í Kömbum við Hellisheiði að morgni 2. desember 1996 og færður á lögreglustöð á Selfossi, en látinn laus tæplega þremur tímum síðar eftir að tekin hafði verið af honum skýrsla. Krafðist G bóta úr hendi Í þar sem handtaka hans hefði verið ólögmæt. Nægilega þótti komið fram, að G hefði haft í frammi ýmis konar hótanir í tengslum við fyrirhugaða brottför fyrrverandi eiginkonu sinnar og dóttur af landinu, sem meðal annars miðuðu að því að koma í veg fyrir förina. Var talið, að slíkar hótanir gætu varðað við 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá hafði G borið fyrir dómi að hann hefði tjáð lögreglumönnunum sem stöðvuðu för hans, að hann væri að fara til Keflavíkur til þess að reyna að láta dóttur sína sjá sig og ná henni út af flugvellinum á meðan flugvélin færi í loftið, en atferli sem þetta hefði getað bakað G refsiábyrgð samkvæmt 193. gr. almennra hegningarlaga. Þegar litið var til þess hvernig málið bar að höndum lögregluyfirvalda og hvað fyrir þeim lá, þótti verða að telja, að þau hefðu haft réttmæta ástæðu til að óttast að G hefði í huga að fylgja eftir hótunum um refsivert athæfi í tengslum við brottför mæðgnanna. Hefði því með rökum mátt telja nauðsynlegt að handtaka hann umræddan morgun til að koma í veg fyrir að hann fremdi afbrot, sbr. 1. mgr. 97. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, en gögn málsins þóttu engar vísbendingar veita um að handtakan hefði verið framkvæmd á óþarflega hættulegan, særandi eða móðgandi hátt. Voru því ekki talin uppfyllt skilyrði 176. gr. laga nr. 19/1991 til greiðslu bóta vegna handtöku G og var Í því sýknað af bótakröfu G.