Fara í efni

Dómstólaleit

Leit í dómum íslenskra dómstóla

Leita í öllum dómstólum...

Niðurstöður

9 dómar fundust

Lagagrein: 4. gr. laga nr. 15/1998 — Lög um dómstóla

Hæstiréttur birt 11. febrúar 2021

23/2020

Jón Höskuldsson (Lúðvík Örn Steinarsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Fanney Rós Þorsteinsdóttir lögmaður)

J var einn 33 umsækjenda um embætti dómara við Landsrétt og meðal þeirra 15 sem dómnefnd samkvæmt lögum um dómstóla mat hæfasta til starfans. Þegar dómsmálaráðherra gerði tillögu til Alþingis um þá 15, sem skipa skyldi dómara við Landsrétt, vék ráðherrann frá niðurstöðum dómnefndar varðandi fjóra umsækjendur, sem nefndin hafði metið hæfasta, og var J einn þeirra. Alþingi samþykkti tillögu ráðherra og höfðaði J í kjölfarið mál á hendur Í og krafðist skaða- og miskabóta. Hæstiréttur taldi að þegar metið væri hvort háttsemi dómsmálaráðherra í aðdraganda skipunar landsréttardómaranna 15 hafi verið ólögmæt og saknæm bæri fyrst til þess að líta til þess að Hæstiréttur hefði áður slegið því föstu að þeir annmarkar hafi verið á málsmeðferð ráðherrans í aðdraganda skipunar dómaranna, að skaðabótaskyldu varðaði úr hendi Í. Ekkert hafi komið fram í málinu sem fengi þeirri ályktun hnekkt. Í annan stað væri þess að gæta að eftir að dómsráðherra hafði ákveðið í tillögu sinni til Alþingis að víkja frá áliti dómnefndarinnar á grundvelli annarra sjónarmiða en þeirri sem nefndin hafði áður reist álit sitt á hafi ráðherranum borið samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga að gefa J kost á að koma á framfæri athugasemdum, áður en ráðherrann réð ákvörðun sinni til lykta. Það hafi ráðherrann ekki gert og hafi því einnig verið brotið gegn andmælarétti J við meðferð málsins. Í dómi Hæstaréttar sagði að það væri óskráð meginregla íslensks réttar að stjórnvaldi sem skipar í opinbert starf eða embætti beri hverju sinni að velja hæfasta umsækjandann og væri reglan lögfest hvað dómara varðaði. Ef ætlun löggjafans við setningu bráðabirgðaákvæðis IV við lög um dómstóla hefði verið að víkja frá framangreindri meginreglu við skipun dómara í Landsrétt hefði slíkt þurft að koma fram með ótvíræðum hætti í orðum laganna eða lögskýringargögnum. Svo væri ekki og var því hafnað málsástæðu Í sem laut að hinu öndverða. Hæstiréttur taldi að J hafi leitt að því nægar líkur að forsvaranlegt mat ráðherra á umsókn hans og samanburður á hæfni hans og annarra umsækjenda um embætti dómara við Landsrétt hefði leitt til þess að hann hefði verið skipaður dómari umrætt sinn. Taldi Hæstiréttur að J ætti rétt á skaðabótum vegna fjártjóns sem næmu mismun á launum hans sem héraðsdómara og síðar dómstjóra og launum sem hann hefði haft sem landsréttardómari en vegna óvissu er varðaði lífeyrisréttindi hans voru bætur fyrir þau metnar að álitum. Þá var Í gert að greiða J miskabætur.

Hæstiréttur birt 5. febrúar 2021

9/2020

Benedikt Bogason (Vilhjálmur Hans Vilhjálmsson lögmaður) gegn Jóni Steinari Gunnlaugssyni (Gestur Jónsson lögmaður)

B höfðaði mál gegn J og krafðist ómerkingar fimm nánar tiltekinna ummæla sem birst höfðu í bók J. Þá gerði B kröfu um að J yrði gert að greiða sér miskabætur vegna þeirra. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ummælin hefðu verið liður í rökstuddri umfjöllun J um mikilsvert málefni sem rúmt tjáningarfrelsi gildi um og þótt ummælin hefðu haft á sér býsna sterkt yfirbragð staðhæfinga yrði talið rétt að líta svo á að í þeim öllum hefði falist gildisdómur J eða ályktanir sem hann taldi sig hafa getið dregið af atvikum máls og aðstæðum öllum. Þótt ummælin hefðu bæði verið beinskeytt og afar hvöss yrði ekki talið að þau hefðu verið svo úr hófi fram að þörf væri á því í lýðræðislegu samfélagi, í þágu orðspors annarra eða trausts á dómstólum, að takmarka tjáningarfrelsi J með því að ómerkja þau. Þá kom fram í dómi réttarins að þótt ljóst væri að ummælin hefðu meðal annars átt við um B og kynnu að hafa vegið að starfsheiðri hans yrði hvorki talið að í þeim hefði falist hrein móðgun né sérstaklega gróf eða persónuleg aðdróttun. Einnig var talið að þótt færa mætti gild rök fyrir því að engin þörf hefði verið á því að J tæki svo sterkt og fyrirvaralaust til orða sem hann gerði þá yrði ekki hjá því litið að vernd tjáningarfrelsisins tæki ekki aðeins til efnis ummæla heldur einnig til framsetningar þeirra. Að því gættu að rétturinn til að tjá ósanngjörn, móðgandi og stuðandi ummæli nyti verndar 73. gr. stjórnarskrárinnar yrði að líta svo á að J hefði með ummælum sínum ekki vegið svo að æru B að það hefði farið út fyrir þau mörk tjáningarfrelsisins sem lög og réttarframkvæmd hafi mótað. Var J því sýknaður af kröfum B.

Landsréttur birt 27. mars 2020

856/2018

Íslenska ríkið (Fanney Rós Þorsteinsdóttir lögmaður) gegn Jóni Höskuldssyni (Lúðvík Örn Steinarsson lögmaður)

J var einn 33 umsækjenda um embætti dómara við Landsrétt sem auglýst voru laus til umsóknar 10. febrúar 2017 og meðal þeirra 15 sem dómnefnd samkvæmt lögum um dómstóla mat hæfasta til að gegna slíku embætti. Þegar dómsmálaráðherra gerði tillögu til Alþingis um þá 15 umsækjendur sem skipa skyldi dómara vék ráðherra frá niðurstöðum nefndarinnar varðandi fjóra umsækjendur og var J einn þeirra sem ekki var lagt til að yrðu skipaðir. Alþingi samþykkti tillögur ráðherra og höfðaði J í kjölfarið mál þetta á hendur Í og krafðist skaðabóta fyrir fjártjón og miska. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 2. mgr. ákvæðis IV til bráðabirgða í lögum nr. 50/2016 um dómstóla hefði dómsmálaráðherra við skipun dómara í Landsrétt í fyrsta sinn þurft samþykki Alþingis fyrir tillögu sinni. Í 3. málslið 1. mgr. þess ákvæðis kæmi fram að óheimilt væri að skipa í dómaraembætti mann sem dómnefnd hefði ekki talið hæfastan meðal umsækjenda, hvort heldur einn eða samhliða öðrum. Samkvæmt 4. málslið sömu málsgreinar mætti þó víkja frá þessu ef Alþingi samþykkti tillögu ráðherra um heimild til að skipa í embættið annan nafngreindan umsækjanda sem fullnægði að mati dómnefndar öllum skilyrðum 2. og 3. mgr. 21. gr. sömu laga. Landsréttur vísaði til þess að sönnunarbyrði um hvort skilyrðum almennu skaðabótareglunnar um orsakasamband og sennilega afleiðingu væri fullnægt hvíldi á J. Hann þyrfti því að sýna fram á að honum hafi borið skipun í embætti umfram aðra umsækjendur sem uppfylltu almenn hæfisskilyrði laganna. J hefði ekki getað gengið að því sem vísu að hann yrði skipaður landsréttardómari, þegar af þeirri ástæðu að ráðherra hefði samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu verið heimilt að fengnu samþykki Alþingis að skipa annan eða aðra umsækjendur dómara við Landsrétt en þá sem dómnefnd hafði metið hæfasta, að því tilskildu að þeir uppfylltu almenn hæfisskilyrði laganna. Því yrði ekki fallist á að J hefði þrátt fyrir niðurstöðu dómnefndarinnar átt lögvarinn rétt til að vera skipaður dómari við Landsrétt. Var Í því sýknað af kröfu hans um bætur fyrir fjártjón. Á hinn bóginn var á það fallist með J að ákvörðun dómsmálaráðherra hefði falið í sér verulega meingerð gegn æru hans og persónu eins og hún hefði verið rökstudd af hálfu ráðherrans. Þannig var fallist á niðurstöðu héraðsdóms um fjárhæð miskabóta, auk dráttarvaxta á þær bætur.

Landsréttur birt 22. nóvember 2019

532/2018

Benedikt Bogason (Vilhjálmur Hans Vilhjálmsson lögmaður) gegn Jóni Steinari Gunnlaugssyni (Gestur Jónsson lögmaður)

BB höfðaði mál gegn JSG og krafðist ómerkingar fimm nánar tiltekinna ummæla sem birst höfðu í bók JSG og krafði hann auk þess um greiðslu miskabóta. Í dómi Landsréttar var skírskotað til þess að samkvæmt 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 yrði tjáningarfrelsið takmarkað vegna réttinda eða mannorðs annarra. Þó væri ávallt skilyrði að þær skorður væru nauðsynlegar og samræmdust lýðræðishefðum. Umræður og gagnrýni á störf dómstóla ættu ríkt erindi við almenning og játa yrði mönnum rúmu frelsi til tjáningar af þeim sökum. Við úrlausn á því hvort JSG hefði með ummælum sínum vegið að æru BB yrði að líta til þess á hvern hátt og í hvaða samhengi ummælin væru sett fram. Þótt þau hefðu á sér mynd staðhæfinga um staðreyndir væri JSG í þessu tilviki að fella gildisdóm með því að lýsa eigin skoðunum og ályktunum. Að því virtu og að því gættu að rétturinn til að tjá ósanngjörn, móðgandi og stuðandi ummæli í þessu samhengi nyti einnig verndar 73. gr. stjórnarskrárinnar yrði að líta svo á að JSG hefði með ummælum sínum ekki vegið svo að æru BB að farið hefði út fyrir þau mörk tjáningarfrelsisins sem lög og réttarframkvæmd hefðu mótað. Var JSG því sýknaður af kröfum BB.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 25. október 2018

E-723/2018

Jón Höskuldsson (Lúðvík Örn Steinarsson lögmaður) gegn íslenska ríkinu (Einar Karl Hallvarðsson lögmaður)

Íslenska ríkinu var gert að greiða stefnanda 4 milljónir króna í skaðabætur og 1,1 milljón króna í miskabætur vegna ákvörðunar dómsmálaráðherra að gera ekki tillögu um að hann yrði skipaður dómari við Landsrétt, þrátt fyrir að dómnefnd hefði áður talið hann í hópi 15 hæfustu umsækjanda.

Héraðsdómur Reykjavíkur birt 14. júní 2017

E-1922/2017

Ástráður Haraldsson (Jóhannes Karl Sveinsson hrl) gegn íslenska ríkinu (Guðjón Ármannsson hrl)

Íslenska ríkið var sýknað af kröfu stefnanda um viðurkenningu skaðabótaskyldu og greiðslu miskabóta vegna skipunar í embætti dómara við Landsrétt. Fallist var á að bæði umsögn dómnefndar og meðferð dómsmálaráðherra hefðu verið haldin efnislegum annmörkum. Dómurinn taldi hins vegar að stefnandi hefði ekki sýnt fram á að lögmæt meðferð málsins og forsvaranlegt mat á umsóknum og samanburður á hæfni hans og annarra umsækjenda hefði leitt til þess að hann yrði skipaður dómari við Landsrétt. Þá var stefnandi heldur ekki talinn hafa sýnt fram á að þau sjónarmið sem ráðherra lýsti við meðferð málsins hafi vegið að orðspori hans eða orðið honum að meini þannig að skilyrði til greiðslu miskabóta væru uppfyllt.

Hæstiréttur birt 22. október 2002

468/2002

Ákæruvaldið (enginn) gegn X (Björn Ólafur Hallgrímsson hrl)
Lykilorð: Kærumál. Dómari. Vanhæfi.

Héraðsdómarinn G vék sæti í máli ákæruvaldsins gegn X eftir að myndbandsupptaka úr öryggismyndavél, sem hann hafði horft á, eyðilagðist við afritun hjá lögreglu. Var í framhaldi af því ákveðið að héraðsdómur í málinu skyldi vera fjölskipaður. X krafðist þess þá að héraðsdómararnir H og P auk F, dómstjóra, vikju sæti þar sem þau væru öll samstarfsmenn G, sem hefði látið frá sér fara rökstuðning fyrir ákvörðun sinni sem fæli í sér afstöðu hans til sönnunargagna í málinu. Héraðsdómur féllst á kröfu X um að P, sem var mágur G, viki sæti, en hafnaði á hinn bóginn kröfu hans um að þau H og F vikju einnig sæti í málinu. X skaut úrskurðinum til Hæstaréttar þar sem hann krafðist þess að síðastnefndir dómarar vikju sæti í málinu. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða hins kærða úrskruðar staðfest að því leyti, sem hún var til endurskoðunar fyrir réttinum.