Dómstólaleit

Þ lýsti skaðabótakröfum við slit G hf. sem voru reistar á því að starfsmenn G hf. hefðu veitt Þ ófullnægjandi fjárfestingarráðgjöf og með því valdið honum tjóni. Auk þess hafði Þ uppi kröfu um viðurkenningu á því að honum væri heimilt að skuldajafna kröfum sínum við kröfu G hf. samkvæmt lánssamningi þeirra. Slitastjórn G hf. hafnaði kröfum Þ og vísaði ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms eftir fyrirmælum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í málinu var deilt um meint tjón Þ vegna fjögurra fjárfestinga, sem Þ réðist í eftir tillögu starfsmanna G hf. Í fyrsta lagi var um að ræða fasteignaverkefni í Berlín, í öðru lagi kaup á afleiðutengdu skuldabréfi, í þriðja lagi gjaldeyrisstýringu G hf. og í fjórða lagi lán sem Þ tók hjá G hf. til jarðakaupa. Hæstiréttur taldi að Þ hefði glatað fyrir tómlæti sérhverjum rétti sem hann gæti hafa átt á hendur G hf. vegna fasteignaverkefnisins í Berlín. Vísað var til þess að Þ hefði varið umtalsverðu fé í umrætt verkefni og mætti af þeim sökum gera þá kröfu að hann sýndi eðlilega aðgæslu þegar kæmi að því að gæta þeirra hagsmuna sinna. Samkvæmt gögnum málsins hefði Þ ekki síðar en í október 2008 átt að gera sér grein fyrir því að fjárfesting hans í verkefninu myndi ekki ganga eftir í samræmi við það sem lagt hafði verið upp með. Þ hefði hins vegar ekki gert athugasemdir við ráðgjöf G hf. fyrr en með kröfulýsingu í nóvember 2009. Hæstiréttur taldi að Þ hefði einnig glatað sérhverjum rétti sínum fyrir tómlæti í tengslum við afleiðutengda skuldabréfið, en það hafi komið í ljós í síðasta lagi í október 2008 að ekki myndi takast að vinna upp tapið sem varð af þeirri fjárfestingu. Þ gerði þó ekki athugasemdir þar að lútandi fyrr en með áðurnefndri kröfulýsingu. Hæstiréttur féllst á hinn bóginn á að viðurkenna kröfu Þ um skaðabætur vegna tjóns sem hann varð fyrir á grundvelli samnings aðila um gjaldeyrisstýringu. Í málinu lá fyrir að G hf. hefði í fjögur skipti keypt eða selt gjaldmiðla fyrir hönd Þ á gengi sem engin stoð hefði verið fyrir. Samkvæmt matsgerð dómkvaddra manna hefði hagnaður Þ af gjaldeyrisstýringunni að réttu lagi átt að verða 72.363.316 krónur í stað taps upp á 80.101.684 krónur. Hæstiréttur taldi að G hf. hefði ekki hnekkt niðurstöðu matsmanna og var matsgerðin því lögð til grundvallar um tjón Þ. Þá var ekki talið standa í vegi kröfu Þ um bætur fyrir missi hagnaðar að hann hefði í raun ekki lagt af mörkum framlag til viðskiptanna í öndverðu. Taldi Hæstiréttur að við framkvæmd gjaldeyrisstýringarsamnings aðilanna hefði G hf. brotið gegn góðri viðskiptavenju og ekki leitað allra leiða til að tryggja bestu mögulegu niðurstöðu fyrir Þ, sbr. 5. gr. og 18. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Var krafa Þ í tengslum við framkvæmd gjaldeyrisstýringarsamningsins viðurkennd í réttindaröð við slit G hf. samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Hæstiréttur hafnaði því að G hf. bæri skaðabótaábyrgð á tjóni sem Þ taldi sig hafa orðið fyrir þegar hann tók lán hjá G hf. í stað þess að leysa út eignir til þess að fjármagna jarðakaup. Vísaði Hæstiréttur til þess að Þ hefði ekki sýnt fram á að starfsmenn G hf. hefðu mátt sjá það fyrir í október 2007 að lántakan yrði óhagkvæmari fyrir hann en ef hann hefði leyst út fé sitt hjá G hf. Þá væri til þess að líta að samkvæmt gögnum málsins hefði Þ sjálfur veitt lán í erlendum gjaldmiðli á svipuðum tíma og hefði honum því mátt vera fullkunnugt um áhættuna af því að veita og taka lán í erlendum gjaldmiðlum eða sem fylgdi gengi þeirra. Loks hafnaði Hæstiréttur skuldajafnaðarkröfu Þ. Aðeins hefði verið fallist á kröfu hans í tengslum við gjaldeyrisstýringarsamning aðilanna, en með hinum kærða úrskurði var því að hafnað að Þ gæti nýtt þá kröfu til skuldajafnaðar. Þar sem varnaraðili hefði ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti gæti sú niðurstaða ekki komið til endurskoðunar.

SM ehf. og G hf. gerðu samning 11. júní 2007 um framvirk verðbréfaviðskipti, sem tóku til svonefnds fjármagnaðs afleiðutengds skuldabréfs, en ávöxtun þess átti að tengjast markaðsverði hlutabréfa í SB hf. Kaupverð skuldabréfsins úr hendi SM ehf. átti að vera 215.707.500 krónur, en félagið kvað G hf. hafa veitt sér lán fyrir. Í framhaldi af uppgjöri samningsins á lokadegi hans tóku ein viðskipti aðilanna við af öðrum þar til þeir gerðu samning 7. ágúst 2008 um gjaldeyrisstýringu, en hann var ótímabundinn og fól í sér að G hf. tók við framlagi SM ehf. að fjárhæð 84.000.000 krónur til fjárfestinga í gjaldeyri. Viðskiptum samkvæmt síðastgreindum samningi lauk í október 2008, er FME hafði neytt heimildar í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki til að víkja stjórn G hf. frá störfum, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd, en síðla þess mánaðar setti SM ehf. G hf. að handveði innstæðu á bankareikningi sínum. G hf. var síðar tekinn til slita og krafði SM ehf. um greiðslu skuldar samkvæmt samningnum 7. ágúst 2008, en samkvæmt fyrirmælum samningsins takmarkaðist sú skuld við fjárframlag SM ehf. að fjárhæð 84.000.000 krónur. SM ehf. hafnaði greiðsluskyldu og svo fór að G hf. leysti til sín fjárhæðina af hinu handveðsetta fé SM ehf., en félagið hafði á hinn bóginn lýst kröfu við slit G hf. á þeim grundvelli að það nyti réttar til skaðabóta úr hendi G hf. sökum þess að samningar þeirra væru ógildir. Ekki tókst að jafna ágreining um kröfu SM ehf. og var honum því beint til héraðsdóms, sem í hinum kærða úrskurði viðurkenndi kröfu SM ehf. að fjárhæð 74.000.000 krónur og skipaði henni í réttindaröð við slitin samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Hæstaréttar var rakið að SM ehf. héldi því fram að félagið hefði ekki fengið frekari upplýsingar eða kynningu á viðskiptum sínum við G hf. 11. júní 2007 en fram hefði komið í stuttu símtali við starfsmann G hf., sem hefði að eigin frumkvæði haft samband við SM ehf. af þessu tilefni, en að því búnu hefðu viðskiptin verið bundin fastmælum. Þá greindi aðilana á um hvernig hefði verið háttað uppgjöri á þessum samningi, eða hvernig viðskiptin hefðu leitt af sér önnur í einstökum atriðum. Í því samhengi hélt G hf. því fram að samningurinn 11. júní 2007 hefði verið gerður upp og aðilarnir fært viðskiptin yfir í gjaldmiðlaskiptasamning. G hf. hélt því enn fremur fram að það sama hefði gerst í tvígang eftir það, fyrst með öðrum hliðstæðum gjaldmiðlaskiptasamningi og síðar með gerð samningsins um gjaldeyrisstýringu 7. ágúst 2008. Af gögnum málsins varð ekki annað ráðið en að fjárframlag SM ehf. í síðastgreindum samningi hefði í raun verið tapið af fyrri viðskiptum aðilanna, sem velt hefði verið yfir í þennan síðasta samning. Hæstiréttur vísaði til þess að leggja yrði til grundvallar að mjög hefði skort á að G hf. hefði veitt SM ehf. viðhlítandi upplýsingar í aðdraganda viðskiptanna 11. júní 2007, sem að auki hefðu verið af slíkum toga að ekki hefði verið á færi almenns fjárfestis að ráðast í þau, en ljóst var að SM ehf. hefði alla tíð haft slíka stöðu í viðskiptum við G hf. Þá taldi rétturinn, að virtri yfirlýsingu starfsmanns G hf., að þær upplýsingar sem G hf. þó veitti SM ehf. hefðu falið í sér að félagið þyrfti að bera áhættu í viðskiptunum 11. júní 2007 af tapi sem gæti að hámarki numið 10.000.000 krónum. Þegar af þeirri ástæðu og í ljósi aðdraganda að gerð samningsins 11. júní 2007 var fallist á að 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga hefði staðið til þess að víkja til hliðar skuldbindingu SM ehf. að því marki sem hann hefði borið halla af samningnum umfram fyrrgreinda fjárhæð. Vegna þessa var talið óhjákvæmilegt að komast að sömu niðurstöðu um lögskiptin sem urðu milli aðilanna í beinu framhaldi, þar á meðal síðasta samninginn 7. ágúst 2008. Með því að G hf. tók sér greiðslu til efnda síðastgreinds samnings umfram það sem hann gat með réttu staðið til, taldi Hæstiréttur að G hf. hefði bakað sér bótaskyldu gagnvart SM ehf. og viðurkenndi kröfu félagsins að fjárhæð 74.000.000 krónur við slit G hf. Hvað rétthæð skaðabótakröfunnar við slitin varðaði hafnaði Hæstiréttur því að skipa henni í réttindaröð samkvæmt 109. gr. 21/1991, enda hefði löggjafinn með 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 tekið af skarið um að réttur til innstæðufjár væri í reynd kröfuréttur, ekki eignarréttur, en taldi kröfuna eiga undir 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 ásamt dráttarvöxtum allt til greiðsludags.

Ó lýsti tveimur skaðabótakröfum við slit G hf. sem slitastjórn félagsins hafnaði og var ágreiningi aðila vísað til úrlausnar héraðsdóms. Ó, sem gert hafði samning um einkabankaþjónustu við G hf., hélt því fram að starfsmenn G hf. hefðu valdið honum tjóni með saknæmri háttsemi sinni annars vegar í tengslum við kaup Ó á skuldabréfi útgefnu af L ehf. og hins vegar vegna framvirkra kaupa Ó á skuldabréfi og samnings um gjaldeyrisstýringu sem endað hafi með tapi. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, kom fram að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 472/2012 hefði því verið slegið föstu í sambærilegu máli að G hf. hefði brotið gegn 4., 5., 6. og 9. gr. laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti í tengslum við útboð skuldabréfa L ehf. Engin rök væru til þess að horfa framhjá fordæmisgildi þess dóms og var því talið sannað að starfsmenn G hf. hefðu valdið Ó tjóni vegna kaupa á umræddu skuldabréfi L ehf. Var því fallist á fyrri skaðabótakröfu Ó eins og hún var sett fram og hún viðurkennd sem almenn krafa við slit G hf. Hins vegar var talið að G hf. hefði sýnt fram á að Ó hafi aldrei greitt þá fjármuni sem hann krafðist bóta fyrir vegna framvirkra kaupa á skuldabréfi og framlags til gjaldeyrisstýringar í tengslum við uppgjör á þeim kaupum og að Ó hefði því ekki orðið fyrir tapi. Var seinni skaðabótakröfu Ó af þeim sökum hafnað. Í málinu hafði G hf. uppi gagnkröfu sem laut að óuppgerðu tapi sem varð á áðurgreindum afleiðuviðskiptum en hluti þeirra skulda hafði verið færður inn í samning um gjaldeyrisstýringu. Var talið, að túlka yrði forsendur áðurgreinds dóms Hæstaréttar á þann veg, að G hafi við gerð samnings um afleiðuviðskipti aðila í þessu máli brotið gegn 4., 5. og 9. gr. laga nr. 33/2003. Var samningurinn af þeim sökum talinn óskuldbindandi fyrir Ó og krafa hans um sýknu af gagnkröfu G hf. tekin til greina.

DF ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að D ehf. væri óheimilt að nota heitið „DOMUS“ í atvinnustarfsemi sinni og yrði gert að afmá skráningu á heitinu „Domusnova“ hjá hlutafélagaskrá að viðlögðum dagsektum. Byggði DF ehf. á því að notkun D ehf. á orðinu „DOMUS“ fæli í sér brot á vörumerkjarétti hans. Báðir aðilar höfðu milligöngu um kaup og sölu á fasteignum. Í héraðsdómi var talið að vernd sú sem DF ehf. nyti samkvæmt lögum nr. 45/1997 um vörumerki væri bundin við orðmerki hans í heild en ekki tvo aðskilda hluti þess. Þá var ekki talið að uppfylltar væru kröfur 1. mgr. 4. gr. laganna sem lytu að sambærileika og ruglingshættu. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að DF ehf. hefði ekki leitt líkur að því að hætta væri á ruglingi milli firmaheitis D ehf. og skráðs orðmerkis DF ehf. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu D ehf.