Dómstólaleit

Í höfðaði mál gegn db. H og krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur Í að tilteknu flugskýli á Reykjavíkurflugvelli. Þótti sannað að flugmálayfirvöld hefðu látið reisa flugskýlið og farið með eignarráð þess í upphafi og síðan heimilað F hf. endurgjaldslaus afnot af skýlinu. Hefði F hf. síðar framselt afnotarétt sinn til H. Einnig var ljóst að H, og þeir sem bærir voru til að binda hann að lögum, höfðu á árunum frá 1969 til 1997 byggt á því að Í nyti eignarréttar að flugskýlinu. Grunnrök að baki 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð stóðu því í vegi að H hefði getað unnið hefð yfir skýlinu. Var því viðurkenndur eignarréttur Í að flugskýlinu.

E krafðist þess að viðurkenndur yrði eignarréttur hans, í sameign með óþekktum aðilum, að landspildu á Álftanesi sem afmörkuð væri með tilteknum hætti. Reisti E kröfu sína á landamerkjabréfi jarðar sinnar Brekku frá árinu 1890 þar sem getið var um þríhyrndan skika sem jörðinni tilheyrði í sameign með jörðinni Árnakoti, en skikinn hefði aldrei verið frá jörðinni skilinn og tilheyrði hann henni því enn. Taldi E að innan spildunnar féllu landspildur sem annars vegar J, K og Þ og hins vegar A hefðu selt M ehf. og F ehf. á árinu 2005. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði meðal annars að lýsing landamerkjabréfsins á mörkum spildunnar sem tilheyrði jörðinni Brekku væri um margt óglögg. Fullyrðing E um staðsetningu spildunnar fengist ekki samrýmst þeirri lýsingu sem þar væri þó að finna á þeim kennileitum og áttum sem réðu afmörkun hennar. Þá hefðu stefndu, og þeir sem þau leiddu rétt sinn frá, haft not af hinni hnitasettu spildu um áratugaskeið án þess að þau not hefðu sætt athugasemdum af hálfu eigenda Brekku. Taldi Hæstiréttur því að E hefði ekki tekist að sýna fram á eignarrétt sinn að spildunni.

R leitaði eignardóms til viðurkenningar á eignarrétti sínum að fasteigninni B. R sem ekki var þinglýstur eigandi eignarinnar byggði kröfu sína um eignardóm á því að erfingjar K, ekkju þinglýst eiganda eignarinnar J, hafi gefið hana sveitarfélaginu F sem síðar hafi sameinast R. Þá vísaði R til laga nr. 46/1905 um hefð. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að krafa R gæti ekki varðað hagsmuni annarra en erfingja J og K. R hefði ekki sýnt fram á að tormerki væru á því að komast að raun um hverjir þeir gætu verið eða þeir sem leitt gætu rétt sinn frá þeim vegna arfs. Brast því skilyrði til að höfða málið sem eignardómsmál og var frávísunarúrskurður héraðsdóms staðfestur.

R krafðist þess að viðurkennt yrði að hún væri eigandi að tiltekinni landspildu í Hveragerði. Óumdeilt var að 3. nóvember 1928 keypti M land úr jörðinni V og að úr þeirri landareign fékk S tvær spildur 17. maí 1929, aðra að gjöf og hina leigða á erfðafestu til 75 ára. Með útgáfu skuldabréfs 19. maí 1931 setti M landið að veði og var talið að veðið hefði tekið til eignarréttar að þeirri spildu sem seld hafði verið S á leigu. Bankinn B fékk uppboðsafsal fyrir landinu 11. júlí 1938 og var talið að þar með hefði eignarréttur að þeirri spildu sem leigð hafði verið S færst í hendur hans. B afsalaði síðan landinu til Í, en milli Í og H var deila um hvort sá síðarnefndi hefði fengið afsal fyrir landinu frá Í á árinu 1967. Þar sem að land það sem krafa R um eignarrétt laut að var úr spildunni sem S hafði fengið leigða á erfðafestu til 75 ára og með vísan til 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 var ekki talið að þeir, sem leiddu rétt sinn frá S, gætu borið því við gegn andmælum Í og H að umráð þeirra yfir landinu á gildistíma leigusamningsins hefði veitt þeim eignarrétt að því á grundvelli hefðar.

G höfðið mál gegn ótilgreindum aðilum til viðurkenningar á eignarrétti sínum að tveimur lóðarspildum. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að ekki yrði af gögnum málsins ráðið með ótvíræðum hætti hvort G hefði mátt vera kunnugt um hverjir kynnu að telja til réttinda yfir umræddum lóðarspildum. Hefði honum borið að beina málsókninni að þeim en ella reka málið sem eignardómsmál í samræmi við ákvæði XVIII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms, þar sem eignardómsmáli, sem K höfðaði og S tók til varna í, var vísað frá dómi. Talið var að ekki hafi verið heimilt að höfða málið sem eignardómsmál, heldur hafi K borið að beina kröfum sínum að S, sem eiganda jarðarinnar M. K, sem ekki naut þinglýsts eignarréttar yfir býlinu V, reisti kröfu sína um eignardóm yfir býlinu á því að slíkur réttur hafi stofnast fyrir hefð, auk þess sem gjafabréf hafi verið gert fyrir landinu. Talið var að krafa K gæti varðað hagsmuni annarra nafngreindra manna, eða þeirra sem leitt gætu rétt frá þeim vegna arfs. K hafi ekki sýnt fram á að nein tormerki væru á að komast að raun um hverjir þeir gætu verið. Brast því skilyrði til að höfða málið sem eignardómsmál og var hinn kærði úrskurður staðfestur.

SJ krafðist þess að sér yrði dæmdur eignarréttur að jörðinni V. Taldi hann sig hafa fengið jörðina afhenta til eignar við lát móðurbróður síns, SS, og yfirtekið skuldir og skuldbindingar, sem stofnað hafði verið til vegna jarðarinnar. Krafðist hann þess að öðrum kosti, að dæmt yrði að hann hefði eignast jörðina fyrir hefð. EK og fleiri erfingjar afa og alnafna SJ, sem enn var skráður sem þinglýstur eigandi jarðarinnar, mótmæltu kröfum SJ. Þrátt fyrir að líkindi þættu vera fyrir því að SJ hefði fengið jörðina til eignar árið 1954 þótti óvarlegt að telja það sannað. Óumdeilt var að SJ hafði a.m.k. frá árinu 1958 búið á umræddri jörð og farið með hana sem sína eign að öllu leyti án nokkurra athugasemda af hálfu ættmenna sinna. Hafði jörðin verið skráð hans eign í fasteignamati og talin fram sem eign á skattskýrslum hans og hafði hann auk þess greitt af henni öll gjöld. Skilyrðum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 þótti því fullnægt. Þá var talið að það hefði verið af gáleysi eða ókunnugleika sem SJ hafðist ekki að við að afla sér þinglýstrar eignarheimildar yfir jörðinni og yrði þetta ekki virt honum sem óráðvendni í merkingu 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905. Var SJ samkvæmt þessu talinn hafa uppfyllt skilyrði hefðarlaga varðandi hefðartíma og grandleysi um hugsanlegan eignarrétt annarra og þannig eignast jörðina fyrir hefð sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 46/1905. Krafa hans var því tekin til greina.

E, eigandi 17/18 hluta fasteignar höfðaði eignardómsmál samkvæmt 122. gr. laga nr. 91/1991 til viðurkenningar á eignarrétti sínum að 1/18 hluta fasteignar sem afsal til hans náði ekki til. Systkinin B, G, Á, R og I, sem selt höfðu E sína eignarhluta í fasteigninni, lögðu fram greinargerð um varnir. Óskaði E síðar eftir niðurfellingu málsins en B og systkini hans héldu til streitu kröfu um málskostnað. Með úrskurði héraðsdóms var málið fellt niður og E dæmdur til greiðslu 40.000 kr. í málskostnað. B og systkini hans kærðu úrskurð þennan og kröfðust hærri fjárhæðar. Talið var að hvorki varnir B og systkina hans gegn kröfu E né krafa þeirra um málskostnað hefði átt réttmætt erindi inn í málið, enda hefðu þau enga lögvarða hagsmuni haft af því hver yrðu afdrif eignarréttar að þeim 1/18 hluta í fasteigninni sem krafa E laut að, þar sem þau höfðu áður afsalað sínum eignarhlutum til E. E hafði ekki kært niðurstöðu úrskurðar héraðsdóms fyrir sitt leyti. Varð hún því að standa óröskuð.

S og K höfðuðu eignardómsmál til viðurkenningar á rétti þeirra að landsspildu á Hellisheiði. Krafist var frávísunar meðal annars á grundvelli þess að óheimilt hefði verið að höfða málið sem eignardómsmál samkvæmt XVIII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefnukröfum í málinu var beint gegn þremur aðilum, en auk þess var stefna birt í Lögbirtingablaði. Því var talið ljóst að S og K hefði verið fullkunnugt um að hverjum þeir gátu beint kröfum sínum og að ekki væru skilyrði til þess að reka málið sem eignardómsmál eftir sérreglum XVIII. kafla laga nr. 91/1991. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins.

I og G, eigendur fasteignarinnar B 23a höfðuðu mál gegn IR og V, eigendum fasteignarinnar B 23, og kröfðust þess að viðurkenndur yrði umferðarréttur bifreiða eftir stíg í lóð B 23 og inn á baklóð B 23a. Í stefnu beindu I og G umræddri kröfu að IR og V einum, en tekið var fram í stefnunni að málið væri rekið samkvæmt XVIII. kafla laga nr. 91/1991. Talið var að ekki væri vafi um að hverjum I og G ættu að beina umræddri dómkröfu sinni og þegar af þeirri ástæðu brysti skilyrði til að reka málið eftir sérreglum XVIII. kafla laga nr. 91/1991 um eignardómsmál. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að vísa kröfu I og G í aðalsök frá dómi vegna þessa annmarka, enda talið ófært vegna þeirra áhrifa sem fylgja útgáfu stefnu í eignardómsmáli að víkja slíku máli á síðari stigum til almennrar meðferðar.

Eigendur jarðarinnar H höfðuðu eignardómsmál og kröfðust þess að eignarréttur sinn að heiðarbýlinu V yrði viðurkenndur, en þeir töldu að V hefði fylgt með í kaupunum þegar forfaðir þeirra keypti H. Málinu var vísað frá héraðsdómi þar sem eignardómsstefnan var ekki talin fela í sér næga greinargerð um heimild að lögum til útgáfu hennar og eigendur H hefðu að svo komnu ekki sýnt nægilega fram á, hver nauðsyn hafi borið til að höfða málið sem eignardómsmál