Með ákvörðun Fiskistofu 6. september 2016, sem staðfest var með úrskurði Fiskistofu 5. október sama ár og með úrskurði nefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla 6. janúar 2017, var S ehf. gert að greiða sérstakt gjald samkvæmt 2. mgr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1992, vegna ólögmæts rækjuafla af Eldeyjarsvæðinu, sem landað var úr þremur veiðiferðum í september 2015. Landsréttur taldi að álagning gjaldsins fæli í sér íþyngjandi ákvörðun stjórnvalds sem byggja yrði á skýrum lagafyrirmælum. Forsenda fyrir álagningu gjaldsins væri sú að um ólögmætan sjávarafla væri að ræða, í þessu tilviki að hann væri fenginn án þess að sérstakt veiðileyfi samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 79/1979 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands væri fyrir hendi. Því bæri að skýra bráðabirgðaákvæði II í reglugerð nr. 503/2015, um breytingu á stofnreglugerð nr. 258/2012 um rækjuveiðar innfjarða, þröngri skýringu en þar var kveðið á um að rækjuveiðar á Eldeyjarsvæðinu væru heimilar frá gildistöku reglugerðarinnar 5. júní 2015 til 31. desember sama ár. Yrði ekki önnur merking lögð í ákvæðið en ráða hefði mátt af orðalagi þess, þ.e. að ekki hefði þurft sérstakt leyfi Fiskistofu til veiðanna á umræddu tímabili. Fyrir lægi að skip S ehf. hefði verið með skráð aflamark í Eldeyjarrækju og að afli þess í veiðiferðunum þremur í september 2015 hefði verið innan aflamarksins. Þá lægi fyrir að skipið hefði verið við veiðar innan leyfðs veiðitímabils. Var því talið að lagaskilyrði hefðu ekki staðið til álagningar gjaldsins í umrætt sinn og var fyrrnefndur úrskurður nefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 því felldur úr gildi.
Úrskurður stjórnvalds felldur úr gildi sökum annmarka við rannsókn máls.
Ákæruvaldið (Karl Gauti Hjaltason sýslumaður) gegn
Leif Egil Grytten
Eignaupptaka | Fésekt | Fiskveiðibrot | Ólögmætur sjávarafli
H krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður nefndar samkvæmt lögum um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, þar sem staðfest var ákvörðun Fiskistofu um álagningu gjalds á H vegna umframafla. Allur málatilbúnaður H fyrir Hæstarétti hafði breyst mjög frá því sem var í héraði. Var ekki einungis um það að ræða að hann tefldi fram nýjum málsástæðum, svo sem Í hafði haldið fram, heldur hafði allur grundvöllur málsins gjörbreyst. Var óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.
Skip V hafði leyfi til veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum á grundvelli reglugerðar nr. 190/1997, sem sett var með stoð í lögum nr. 38/1990 og lögum nr. 151/1996. Í 4. gr. reglugerðarinnar kom fram að skipum, sem leyfi hefðu til veiðanna, væri heimilt að veiða 233.000 lestir af síld á árinu. Þá var kveðið á um í reglugerðinni að Fiskistofa (F) myndi þegar áætlað leyfilegt heildarveiðimagn væri að nást fella úr gildi öll leyfi til síldveiða. Sjávarútvegsráðherra breytti reglugerðinni með reglugerð nr. 323/1997 og þar var kveðið á um að við fyrstu löndun eftir 31. maí féllu úr gildi veiðileyfi þeirra skipa, sem áður hefðu landað síld úr stofninum. Síðar setti ráðherra reglugerðir nr. 339/1997 og 478/1997, en í síðastnefndu reglugerðinni segir að landi skip ekki fullfermi í fyrstu löndun eftir 31. maí 1997 sé því heimilt að fara í fleiri veiðiferðir, enda færi samanlagður afli þess eftir 31. maí ekki yfir það magn, sem mest hefði verið landað úr því skipi á síldarvertíðinni fyrir þann tíma. Skip V veiddi 5283 lestir á vertíðinni. Mestur afli í einni veiðiferð var 1634 lestir. Eftir 31. maí fór skipið tvær veiðiferðir og landaði alls 2443 lestum, sem var 809 lestum umfram heimild, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 478/1997. Í janúar 1998 tilkynnti F V um þetta og að til stæði að leggja á hann sérstakt gjald vegna umframaflans, sbr. heimild 4. gr. reglugerðar nr. 190/1997, sbr. 12. gr. laga nr. 151/1996 og laga 1. gr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Mótmælti V gjaldinu, en greiddi það með fyrirvara og höfðaði síðan mál til endurgreiðslu á fjárhæðinni. Talið var að meginreglan væri sú að öllum íslenskum skipum væru heimilar veiðar utan lögsögu Íslands með þeim takmörkunum, sem settar væru að lögum. Í 4. gr. laga nr. 151/1996 komi skýrt fram, að sjávarútvegsráðherra skuli binda veiðar íslenskra skipa á úthafinu sérstökum leyfum við ákveðnar aðstæður. Sé ekki umdeilt að slíkar aðstæður hafi verið fyrir hendi um norsk-íslenska síldarstofninn við setningu reglugerðar nr. 190/1997. Þá var talið ótvírætt að ráðherra hefði verið heimilt að setja nauðsynleg skilyrði fyrir útgáfu leyfanna. Talið var að heimildir skips V til frekari veiða en gert var ráð fyrir í reglugerð nr. 323/1997 væru ívilnandi ráðstöfun útgerðinni til handa. Voru veiðar skipsins eftir 31. maí 1997 umfram það magn, sem mest hafði verið landað úr einni veiðiferð á vertíðinni, taldar fara í bága við skilyrði, sem sett voru samkvæmt 4. gr. laga nr. 151/1996, og því ólögmætar. Var íslenska ríkið sýknað af öllum kröfum V.
Fiskvinnslufyrirtækið N stefndi Fiskistofu til ógildingar á ákvörðun stofnunarinnar um að leggja gjald á það samkvæmt heimild í lögum um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Forsendur álagningarinnar voru þær, að innveginn þorskafli til verkunar þótti ekki nægilega mikill til að standa undir magni þeirra saltfiskafurða sem fyrirtækið seldi. Fullyrðingar forsvarsmanns N um að nýtingarhlutfall í framleiðslu fyrirtækisins væri mun hærra en almennt gerðist í atvinnugreininni þóttu ekki nægilega rökstuddar. Var talið sannað að hluti þess afla sem fyrirtækið hafði verkað, væri ólögmætur í skilningi laganna. Þótti magn aflans varlega áætlað og álagningu gjaldsins í hóf stillt. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu staðfest með vísan til forsendna hans.