Dómstólaleit

S höfðaði mál gegn Í, E og S og krafðist þess meðal annars að felldur yrði úr gildi úrskurður umhverfisráðuneytisins þar sem felld var úr gildi ákvörðun Reykjavíkurborgar um að veita S starfsleyfi á grundvelli laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir til að starfrækja skotæfingarsvæði á tilteknum stað. Í úrskurði ráðuneytisins var á því byggt að við útgáfu starfsleyfisins hefði skort deiliskipulag vegna svæðisins en samkvæmt reglugerð nr. 785/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun ætti með umsóknum starfsleyfi að fylgja afrit af staðfestu deiliskipulagi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af lögum nr. 7/1998, þágildandi skipulags- og byggingarlögum 73/1997 og reglugerð nr. 785/1999 leiddi að tilvist deiliskipulags fyrir svæði þar sem fyrirhugað væri að reka skotvöll væri ekki skilyrði fyrir útgáfu leyfis til slíkrar starfsemi, en afrit af deiliskipulagi skyldi fylgja með umsókn ef það væri fyrir hendi. Reykjavíkurborg hefði því ekki getað gert tilvist deiliskipulags að skilyrði fyrir útgáfu starfsleyfis til handa S. Af því leiddi að umhverfisráðuneytið hefði heldur ekki getað fellt starfsleyfið úr gildi með vísan til þess að deiliskipulag hefði skort eða annmarkar verið á gerð þess. Var því fallist á kröfu S um að úrskurður umhverfisráðuneytisins yrði felldur úr gildi.

Þ og H keyptu lóð í landi Ásgarðs í Grímsnesi af sveitarfélaginu G á árinu 2007. Þau höfðuðu mál gegn G aðallega til riftunar á kaupsamningi aðila gegn endurgreiðslu kaupverðs, en til vara til heimtu skaðabóta úr hendi G. Málatilbúnaður Þ og H var einkum reistur á því að brostnar væru forsendur fyrir kaupunum og að fasteignin væri haldin galla sökum eftirfarandi vanefndar af hálfu G. Fasteignin hafi við kaupin verið gædd þeim kosti að vera í kyrrlátu umhverfi í skipulagðri íbúðabyggð, en hún hafi verið svipt þeim eiginleika eftir kaupin fyrir tilstuðlan G, sem lét innleiða þar atvinnurekstur. Varakröfu Þ og G um skaðabætur var vísað frá Hæstarétti þar sem héraðsdómur hafði vísað henni frá dómi og sú niðurstaða ekki verið kærð til Hæstaréttar eftir reglum laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Litið var til háttsemi G í aðdraganda að kaupum Þ og H, efnis kaupsamnings aðila þar sem skírskotað var til skilmála deiliskipulags fyrir íbúðabyggð og þess að G gaf jákvæða umsögn með umsóknum G ehf. um rekstrarleyfi fyrir nærliggjandi fasteignir í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald og þágildandi skipulag- og byggingarlaga nr. 73/1997. Voru athafnir G virtar sveitarfélaginu til sakar og talið að gerðir þess hefðu falið í sér eftirfarandi vanefnd á kaupsamningi aðila, sbr. 2. mgr. 20. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup. Var aðalkrafa Þ og H um riftun kaupsamningsins samkvæmt því tekin til grein.

H var gert að greiða eigendum jarðarinnar M bætur á grundvelli 1. mgr. 33. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, vegna rýrnunar á verðmæti jarðarinnar sem talin var vera sennileg afleiðing af gildistöku deiliskipulags fyrir lóð úr aðliggjandi jörð sem skipulögð var undir svínabú. Var talið að lyktarmengun frá svínabúinu gagnvart jörðinni M væri veruleg og mun meiri en almennt mætti gera ráð fyrir til sveita þar sem stundaður væri landbúnaður.

Áfrýjendur kröfðust þess að felld yrði úr gildi samþykkt sveitarstjórnar G um breytingu á deiliskipulagi Kiðjabergs og G yrði gert að birta auglýsingu um að breytingin hefði verið felld úr gildi. Deiliskipulagi svæðisins hafði verið breytt með samþykkt sveitarstjórnar G þann 7. desember 2005 sem birt var í Stjórnartíðindum 23. ágúst 2006. Þá kröfðust áfrýjendur þess að P og Þ yrði gert að fjarlægja sumarhús af lóðum sínum og afmá allt jarðrask og framkvæmdir vegna húsanna að viðlögðum dagsektum. Áfrýjendur reistu kröfu sína gagnvart G á fjórum málsástæðum. Deiliskipulagsbreytingin hefði hvorki verið auglýst með fullnægjandi hætti né tilkynnt áfrýjendum þótt þeir hefðu á fyrri stigum gert athugasemdir við tillöguna. Jafnræðisregla stjórnsýsluréttar hefði verið brotin þar sem gert hefði verið ráð fyrir stækkun á lóðum í kringum lóð áfrýjenda en ekki lóð þeirra sjálfra. Skipulagsbreytingin skerti grenndarrétt áfrýjenda og réttmætar væntingar. Loks byggðu áfrýjendur á þeirri málsástæðu að 4. mgr. 56. gr. skipulags- og byggingarlaga hefði staðið því í vegi að heimilt hefði verið að breyta deiliskipulagi Kiðjabergs 7. desember 2005 enda hefðu P og Þ þegar hafið framkvæmdir í samræmi við skipulagstillöguna á grundvelli útgefinna byggingarleyfa þegar breytingin tók gildi 23. ágúst 2006. Vegna vísunar áfrýjenda til 4. mgr. 56. gr. skipulags- og byggingarlaga fjallaði Hæstiréttur um að markmið lagaákvæðisins hefði verið að koma í veg fyrir að skipulagi væri breytt eftir að mannvirki hefði verið reist þannig að skipulag væri eftir á fellt að mannvirkjum sem þegar væru risin í trássi við gildandi skipulag. Aftur á móti hefðu framkvæmdir P og Þ hafist á grundvelli nýsamþykkts skipulags sem ekki hafði öðlast gildi. Ekki væri í samræmi við tilgang lagaákvæðisins að skýra það svo að ákvæðið tæki til slíkra tilvika. Var þessari málsástæðu áfrýjenda til stuðnings kröfunni gegn G því hafnað. Að öðru leyti var vísað til forsendna hins áfrýjaða dóms um þessa kröfu áfrýjenda. Hæstiréttur taldi að P og Þ hefðu verið grandlausir fram á sumarið 2006 um að byggingarleyfi sem gefin hefðu verið út 25. október 2005 og 28. febrúar 2006 samræmdust ekki gildandi deiliskipulagsskilmálum. Byggingarleyfi P og Þ sem útgefin hefðu verið 26. október 2006 hefðu verið í samræmi við deiliskipulagsskilmála en P og Þ hefði ekki átt að vera kunnugt um að lagagildi skilmálanna væri dregið í efa fyrr en um sumarið 2007. Miða yrði við að sumarhús P og Þ hefðu verið nær fullbyggð þegar byggingarleyfin voru felld úr gildi í annað sinn sumarið 2007. Var héraðsdómur því staðfestur.

H, Þ, S og G, leigjendur að tveimur spildum úr landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogi, höfðuðu mál gegn K og reistu kröfu sína á því að á árinu 1998 hefði K tekið eignarnámi hluta af landinu á svokölluðu norðursvæði. Í kjölfar þess hefði K með nýju aðal- og deiliskipulagi gert breytingu á landnotkun á svæðinu. Því hefði þannig verið breytt úr frístundabyggð í íbúabyggð og tæki nýtt skipulag meðal annars til leigulóðanna tveggja. Með nýju skipulagi og raski, sem af þessu hlytist, hefði K gert lóðirnar ónothæfar fyrir H, Þ, S og G og bæri bótaábyrgð á þeim gerðum sínum. K mótmælti því að lóðir H, Þ, S og G væru á þessu svæði, en fyrir því bæru þau sjálf sönnunarbyrði. Reisti hann málatilbúnað sinn einkum á því að H, Þ, S og G hefði hvorki tekist að sanna hvar lóðir þeirra væru né að þær væru innan lögsögumarka K. Var fallist á með H, Þ, S og G að nægilega væri sannað að leigulóðir þeirra lægju í norðanverðu Vatnsendahvarfi innan lögsögumarka K. Allt land á því svæði, sem lóðirnar gætu verið innan, væri í eigu K eftir eignarnám sem gert var 1992. Var því fallist á viðurkenningarkröfu H, Þ, S og G um bótaskyldu K vegna skerðingar á lóðarleiguréttindum þeirra.

Kærumál. Skipulag. Lögvarðir hagsmunir. Frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi. ÞI og ÞT kærðu úrskurð héraðsdóms að því leyti sem kröfu þeirra á hendur G, um ógildingu á breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar í landi Kiðjabergs í G, var vísað frá dómi. Héraðsdómur taldi, að þar sem ÞI og ÞT hefðu ekki gert athugsemdir við tillögur í auglýsingu um þessar breytingar, hefðu þau ekki lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr kröfu sinni. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að ætlaður skortur á athugasemdum ÞI og ÞT við skipulagstillöguna skipti ekki máli við mat á því hvort þau hefðu lögvarða hagsmuni af kröfu sinni. Um væri að ræða málsástæðu sem snerti efnislega úrlausn ágreinings málsaðila. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu ÞI og ÞT til efnislegrar meðferðar.