Dómstólaleit

Í málinu deildu aðilar um gildi og efni ákvörðunar S um að leggja á P ehf. stjórnvaldssekt að tiltekinni fjárhæð vegna nánar tilgreindra brota á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Þá var deilt um skyldu Í til endurgreiðslu sektarinnar með dráttarvöxtum ef fallist yrði á aðalkröfu P ehf. um ógildingu ákvörðunarinnar eða varakröfu um lækkun sektarinnar. Óumdeilt var að erlent móðurfélag P ehf., N, hafði keypt réttindi samkvæmt nauðasamningi K ehf. og framselt réttindin með lánssamningi til P ehf. en félögin heyrðu til sömu samstæðu í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að lánssamningur P ehf. við N hefði falið það í sér að hluta- og kröfuréttindi voru flutt frá N til P ehf. Talið var að samningurinn hefði falið í sér fjármagnshreyfingar milli landa sem hefðu farið í bága við 13. gr. b. og 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í ljósi þeirra undaþága sem giltu um fjármagnshreyfingar innan samstæðu milli landa samkvæmt lögum nr. 87/1992 var talið að S hefði ekki fært fyrir því rök að brot P ehf. hefðu verið til þess fallin að valda alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum, svo sem byggt var á í ákvörðun S. Væri þá einnig horft til þess að S hefði látið það viðgangast átölulaust að greiðslur af hálfu K ehf. væru inntar af hendi til annars fyrirtækis í sambærilegri stöðu. Þá voru brot P ehf. ekki talin ítrekuð í skilningi 2. mgr. 15. gr. laganna. Enn fremur var talið að við mat á fjárhæð sektar bæri að líta bæði til þess vafa sem var uppi um skýringu laga nr. 87/1992 svo og viðbragða S við tilkynningum K ehf. og fyrirætlun um að inna af hendi greiðslur til annars tiltekins fyrirtækis. Þótt ekki færi á milli mála að P ehf. hefði leitast við að nýta sér undanþágur í lögum um gjaldeyrismál í því skyni að fá greiddar út kröfur samkvæmt nauðasamningi K ehf., í stað þess að þeim væri ráðstafað á reikning í vörslu S, var talið að ekki hefðu verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot P ehf. hefðu verið sérlega alvarleg með tilliti til markmiða laga um gjaldeyrismál og því ekki efni til að gera P ehf. sérstaka sekt vegna brota sinna. Var sekt P ehf. því felld niður og Í gert að endurgreiða sektarfjárhæðina ásamt dráttarvöxtum.

Í málinu deildu aðilar um gildi og efni ákvörðunar S um að leggja á R ehf. stjórnvaldssekt að tiltekinni fjárhæð vegna nánar tilgreindra brota á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Þá var deilt um skyldu Í til að endurgreiða sektarfjárhæðina með dráttarvöxtum ef fallist yrði á aðalkröfu R ehf. um ógildingu ákvörðunarinnar eða varakröfu um lækkun sektarinnar. Óumdeilt var að erlent móðurfélag R ehf., B, hafði keypt réttindi samkvæmt nauðasamningi K ehf. og framselt réttindin með lánssamningum til R ehf. en félögin heyrðu til sömu samstæðu í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í héraðsdómi, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom meðal annars fram að lánssamningar R ehf. við B hefðu falið það í sér að hluta- og kröfuréttindi hefðu verið flutt frá B til R ehf. Talið var að samningarnir hefðu falið í sér fjármagnshreyfingar milli landa sem hefðu farið í bága við 13. gr. b. og 13. gr. g. laga nr. 87/1992. Í ljósi þeirra undaþága sem giltu um fjármagnshreyfingar innan samstæðu milli landa samkvæmt lögum nr. 87/1992 var talið að S hefði ekki fært fyrir því rök að brot R ehf. hefðu verið til þess fallin að valda alvarlegum og verulegum óstöðugleika í gengis- og peningamálum, svo sem byggt var á í ákvörðun S. Væri þá einnig horft til þess að S hefði látið það viðgangast átölulaust að greiðslur af hálfu K ehf. væru inntar af hendi til R ehf. Þá voru brot R ehf. ekki talin ítrekuð í skilningi 2. mgr. 15. gr. laganna. Enn fremur var talið að við mat á fjárhæð sektar bæri að líta bæði til þess vafa sem var uppi um skýringu laga nr. 87/1992 svo og viðbragða S við tilkynningum K ehf. og fyrirætlun um að inna af hendi greiðslur til R ehf. Þótt ekki færi á milli mála að R ehf. hefði leitast við að nýta sér undanþágur í lögum um gjaldeyrismál í því skyni að fá greiddar út kröfur samkvæmt nauðasamningi K ehf., í stað þess að þeim væri ráðstafað á reikning í vörslu S, var talið að ekki hefðu verið færð fyrir því viðhlítandi rök að brot R ehf. hefðu verið sérlega alvarleg með tilliti til markmiða laga um gjaldeyrismál og því ekki efni til að gera R ehf. sérstaka sekt vegna brota sinna. Var sekt R ehf. því felld niður og Í gert að endurgreiða sektarfjárhæðina ásamt dráttarvöxtum.

P ehf. höfðaði mál á hendur SÍ og gerði þá kröfu að ógilt yrði ákvörðun SÍ um að tiltekinn lánssamningur á milli P ehf. og N AS teldist til aflandskrónueigna í skilningi laga nr. 37/2016 um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Fólst m.a. í samningnum að N AS framseldi P ehf. kröfu sína á hendur K ehf. samkvæmt nauðasamningi síðastgreinds félags. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem fyrir lægi að gjalddagi umrædds lánssamnings væri ekki fyrr en í janúar 2025, en óvíst væri hvort, og þá að hvaða marki, gjaldeyristakmarkanir myndu gilda um umrædd réttindi þá. Hugsanlegir hagsmunir P ehf. af úrlausn um afstöðu SÍ væru því svo fjarlægir og háðir svo mikilli óvissu að kröfugerð hans í málinu yrði í reynd jafnað til beiðni um lögfræðilegt álit. Í dómi Hæstaréttar var bent á að P ehf. hefði einnig höfðað mál á hendur SÍ til ógildingar á stjórnvaldsákvörðun SÍ um stjórnvaldssekt sem reist hefði verið á því að umrætt framsal N AS á kröfum sínum í K ehf. til P ehf. hafi farið í bága við ákvæði laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Fæli sú málshöfðun í sér að freistað væri að hnekkja þeim lagagrundvelli sem ákvörðunin væri reist á. Hins vegar hefði P ehf. ekki gert viðhlítandi grein fyrir því að hann hefði, þrátt fyrir fyrri málshöfðun sem ekki væri til lykta leidd, einnig lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt þeim lagaskilningi SÍ sem lægi til grundvallar þeirri afstöðu hans að telja bæri lánssamninginn til aflandskrónueigna. Var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins samkvæmt því staðfestur.

R ehf. höfðaði mál á hendur SÍ og gerði þá kröfu að ógilt yrði ákvörðun SÍ um að tilteknir lánssamningar á milli R ehf. og B Corp. teldust til aflandskrónueigna í skilningi laga nr. 37/2016 um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Fólst m.a. í samningunum að B Corp. framseldi R ehf. kröfur sína á hendur K ehf. samkvæmt nauðasamningi síðastgreinds félags. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem fyrir lægi að gjalddagi umræddra lánssamninga væri ekki fyrr en í júní 2024, en óvíst væri hvort, og þá að hvaða marki, gjaldeyristakmarkanir myndu gilda um umrædd réttindi þá. Hugsanlegir hagsmunir R ehf. af úrlausn um afstöðu SÍ væru því svo fjarlægir og háðir svo mikilli óvissu að kröfugerð hans í málinu yrði í reynd jafnað til beiðni um lögfræðilegt álit. Í dómi Hæstaréttar var bent á að R ehf. hefði einnig höfðað mál á hendur SÍ til ógildingar á stjórnvaldsákvörðun SÍ um stjórnvaldssekt sem reist hefði verið á því að umrætt framsal B Corp. á kröfum sínum í K ehf. til R ehf. hafi farið í bága við ákvæði laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál. Fæli sú málshöfðun í sér að freistað væri að hnekkja þeim lagagrundvelli sem ákvörðunin væri reist á. Hins vegar hefði R ehf. ekki gert viðhlítandi grein fyrir því að hann hefði, þrátt fyrir fyrri málshöfðun sem ekki væri til lykta leidd, einnig lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt þeim lagaskilningi SÍ sem lægi til grundvallar þeirri afstöðu hans að telja bæri lánssamningana til aflandskrónueigna. Var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins samkvæmt því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var að hluta til greina krafa A. o.fl um dómkvaðningu matsmanna til að svara átta spurningum án þess að mál hefði verið höfðað gegn Í. Var hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti en því að hafnað var að leggja þrjár matsspurninganna fyrir hina dómkvöddu matsmenn þar sem þær væru einvörðungu að leita mats á atriðum sem bersýnilega væru tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála eða hefðu ekki tengsl við atvik að baki væntanlegum kröfum A o.fl. á hendur Í, sbr. 1. mgr. 77. gr. sömu laga.