H höfðaði mál gegn LSR og krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að lífeyrisréttindi hans hjá B-deild LSR, sem hann ávann sér með greiðslu iðgjalda á tímabilinu 1. september 1976 til 31. ágúst 1978, verðbættust samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr. laga nr. 1/1997 um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sbr. 3. málslið 1. mgr. 30. gr. sömu laga. Byggði H á því að hann uppfyllti skilyrði síðastgreinds ákvæðis þar sem hann hefði á árabilinu 1976 til 1979 starfað í samfleytt þrjú ár sem grunnskólakennari og ætti því réttindi hjá sjóðnum vegna þriggja ára eða lengri greiðslutíma. LSR reisti sýknukröfu sína á hinn bóginn á því að H uppfyllti ekki skilyrði um þriggja ára greiðslutíma þar sem hann hefði lagt niður störf í 12 daga sökum verkfalls kennara á umræddu tímabili og iðgjöld hefðu ekki verið greidd á þeim tíma. Í dómi Landsréttar kom fram að réttindi sjóðfélaga í lífeyrissjóðum væru varin af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og að við túlkun lagaákvæða sem varði þessi réttindi beri dómstólum að meta hvort löggjafinn hafi meðal annars gætt sjónarmiða um skýrleika lagaheimilda. Jafnframt var verkfallsþátttaka H engu talin breyta um að hann teldist hafa starfað í þjónustu ríkisins í full þrjú ár. Þá var rakið að við setningu laga nr. 1/1997 hafi orðalagi ákvæða um verðtryggingu geymdra lífeyrisréttinda verið breytt frá því að vísa til „starfs í þjónustu launagreiðanda sem aðild á að sjóðnum“ yfir í að miða við „greiðslutíma“. Núgildandi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 væri ekki afdráttarlaust um hvort hlé á lífeyrisgreiðslum vegna verkfallsþátttöku valdi því að sjóðfélagi verði ekki talinn hafa náð þriggja ára greiðslutíma en lögskýringargögn með ákvæðinu gæfu ekki til kynna að með orðalagsbreytingunni hafi staðið til að takmarka þegar áunnin réttindi þeirra sem náð hefðu þriggja ára ráðningartíma þegar lagabreytingin tók gildi. Var því ekki talið að túlka skyldi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 með þeim hætti að í því hafi falist slík réttindaskerðing. Með hliðsjón af framangreindu var fallist kröfu H.
Þ krafðist viðurkenningar á því að hann ætti rétt til lífeyrisgreiðslna úr B-deild L fyrir tímabil er hann gegndi starfi framkvæmdastjóra S og greiddi í A-deild sjóðsins. Starf Þ hjá S uppfyllti skilyrði laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins til aðildar að L. Með vísan til 8. mgr. 24. gr. laganna átti Þ því ekki, auk launa, jafnframt rétt til ellilífeyris úr hendi L meðan hann gegndi starfi hjá S. Taldi Hæstiréttur að með því að synja Þ um greiðslu ellilífeyris úr B-deild meðan hann gegndi enn starfi sem veitti rétt til aðildar að L hefði sjóðurinn ekki skert áunninn lífeyrisrétt hans. Þá þóttu engin rök standa til þess að gagnálykta frá lagaskilareglu 1. mgr. 37. gr. laganna á þann veg að Þ hafi, þrátt fyrir áðurnefnda 8. mgr. 24. gr. laganna, átt rétt til töku ellilífeyris samhliða því starfi sem hann gegndi, þar sem hann hafi ekki átt kost á að velja á milli þess að greiða iðgjöld til A- eða B-deildar L. Var L því sýknaður af kröfu Þ.
SN, sem starfað hafði sem skrifstofustjóri SR, hélt því fram að hluti starfskjara hans hafi falist í því að hann skyldi njóta ellilífeyris úr eftirlaunasjóði starfsmanna SR. Með því að umræddur lífeyrissjóður var fyrst stofnaður eftir að SN lét af störfum hjá SR og þar sem ekkert benti til þess að í starfskjörum SN hafi falist réttur til greiðslna úr eftirlaunasjóði eftir að hann lét af störfum, var S sýknaður af öllum kröfum SN.
Aðilar deildu um upphæð ellilífeyris LH eftir að hún lét af störfum í félagsmálaráðuneytinu árið 1991. LH hafði gegnt starfi deildarstjóra í ráðuneytinu frá árinu 1978 og fram til þess dags er hún lét af störfum. Hafði hún fengið greiddan lífeyri frá LSR miðað við þá stöðu. Fyrir lá í málinu að starfsskyldur LH í ráðuneytinu þann tíma sem hún gegndi störfum þar sem deildarstjóri voru m.a. fólgnar í því að annast skjalavörslu og um 16 ára skeið hafði hún það verkefni innan ráðuneytisins að hafa umsjón með Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, eða fram til ársins 1990. LH taldi að störf sín sem umsjónarmanns sjóðsins ætti að meta henni til hagsbóta við ákvörðun upphæðar lífeyrisins og reisti hún kröfu sína bæði á eftirmannsreglunni í lögum um LSR og á svokallaðri tíu ára reglu í sömu lögum. Sýnt þótti að til ársloka 1989 hafi það verkefni fallið undir deildarstjórastöðu LH að annast umsjón með Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, en í því verkefni hafi ekki falist sérstök staða í skilningi eftirmannsreglunnar svokölluðu. Einnig var fram komið að 1. janúar 1990 hafi sjóðurinn breyst mjög með nýjum lögum um tekjustofna sveitarfélaga og auknum verkefnum. Starf umsjónarmanns sjóðsins hafi aldrei verið sérstök staða í lögum og ekki hafi verið sýnt fram á að ráð hafi verið fyrir henni gert í kjarasamningum. Þá lá og fyrir að þegar LH hætti að hafa þetta verkefni með höndum hélt hún óbreyttum launum sínum sem deildarstjóri. Samkvæmt þessu var ekki unnt að líta svo á að krafa hennar yrði reist á svokallaðri tíu ára reglu. Var LSR sýknaður af kröfum LH í málinu.
Ó krafðist þess að viðurkennt yrði að lífeyrisgreiðslur til hans ættu að miðast við laun héraðsdómara í stað löglærðs fulltrúa og deildarstjóra hjá sýslumanninum í Reykjavík. Kröfur Ó þóttu vera sama efnis og kröfur hans í máli er hann hafði áður höfðað á hendur L, en í meginatriðum skildi þar eingöngu á milli að greiðslukröfur Ó tóku í síðara málinu ekki að öllu leyti til sama tímabils og áður. Höfðu lyktir fyrra málsins orðið þær að Hæstiréttur sýknaði L af kröfum Ó. Héraðsdómur vísaði síðara máli Ó á hendur L frá dómi og kærði Ó þann úrskurð til Hæstaréttar, sem komst að þeirri niðurstöðu að Ó hefði verið í lófa lagið að halda málsástæðum sínum í síðara málinu fram frá fyrstu stigum fyrra málsins og fá þar efnislega leyst úr kröfum sínum á grundvelli þeirra. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest með vísan til þeirrar meginreglu, sem fram kemur í 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.
Haraldur Ásgeirsson (
Helgi V. Jónsson hrl)
gegn
Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, til vara gegn, Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins og íslenska ríkinu (
Jón G. Tómasson hrl)
H gegndi embættisstörfum í þjónustu ríkisins frá 1945 til 1985, er hann hóf töku eftirlauna úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins (L) á grundvelli launa fyrir starf sem forstöðumaður Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins (RB), er hann gegndi um 20 ára skeið. Höfðaði H mál gegn L og til vara L og íslenska ríkinu og krafðist þess að viðurkennt yrði að eftirlaun hans tækju mið af reglubundnum heildarlaunum eftirmanns hans hjá RB auk þess sem hann krafðist greiðslu vangoldinna eftirlauna. Ekki var talið að skilja bæri ákvæði 3. mgr. 12. gr. laga nr. 29/1963, sem í gildi voru meðan H átti aðild að sjóðnum sem starfsmaður, þannig að upphæð ellilífeyris skyldi vera hlutfall af öllum launum vegna starfsins hverju nafni sem þau nefndust. Var ekki fallist á að reglubundnar greiðslur fyrir yfirvinnu til forstjóra RB hafi eðlis síns vegna verið tengdar föstum embættislaunum með þeim hætti, að skylt væri að líta á þær sem hluta af launum fyrir dagvinnu, sem veitt hefðu rétt til eftirlauna. Var einnig litið til þess að framkvæmd reglna um iðgjöld L og ákvörðun eftirlauna úr sjóðnum hafi legið ljós fyrir allan þann tíma, sem hinar reglubundnu greiðslur voru við lýði. Hefðu greiðslurnar ótvírætt verið ákvarðaðar forstjóranum á þeim grundvelli að þær hefðu hvorki áhrif á iðgjöld né eftirlaun, og hafi svo einnig verið um hliðstæðar greiðslur til annarra ríkisstarfsmanna á sama tíma. Voru L og íslenska ríkið sýknuð af kröfum H.