Dómstólaleit

L höfðaði mál gegn HS, K, M og HJ til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi fyrir námslánum sem HS gaf út árið 2006. Með áritun á skuldabréfið gekkst S í sjálfskuldarábyrgð fyrir kröfu L á grundvelli þess. S lést á árinu 2007 og var ekkju hans, HJ, veitt leyfi til setu í óskiptu búi. Við það féll á hana skuldbinding S við L en hámark ábyrgðarinnar var þá fært niður í fjárhæð hennar á dánardegi S. Hinn 27. febrúar 2008 gekkst M í sjálfskuldarábyrgð fyrir tiltekinni fjárhæð vegna námslána HS til viðbótar fyrri sjálfskuldarábyrgð og gerði K slíkt hið sama 16. júlí sama ár. Talið var að ekki væru skilyrði til annars en að taka til greina kröfu L um skyldu HS til að greiða skuldina ásamt dráttarvöxtum að frádregnum innborgunum inn á hana. Þá var talið að þar sem HJ hafði sótt þing í héraði en engar kröfur gert yrði að meta þá þögn hennar sem samþykki á kröfu L, sbr. 3. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og fella dóm á kröfuna því til samræmis, sbr. 1. mgr. 98. gr. sömu laga. Var HJ því gert að greiða L óskipt með HS samanlagða fjárhæð námslána sem HS hafði fengið fyrir andlát S og hann hafði staðið í ábyrgð fyrir. L hélt því fram í málinu að yfirlýsing M um sjálfskuldarábyrgð fæli í sér ábyrgð á allri skuld HS samkvæmt skuldabréfinu. Talið var að skilja yrði texta yfirlýsingar M á þann veg að sjálfskuldarábyrgðinni hefði aðeins verið ætlað að taka við þar sem sleppti eldri ábyrgð, sem þá var komin á herðar HJ, og ná þannig til skulda sem HS stofnaði til við L með nýjum námslánum eftir þann tíma. Var M því gert að greiða L óskipt með HS fjárhæð námsláns sem HS fékk greitt út eftir að ábyrgðin var veitt en til frádráttar kom innborgun M inn á skuldina. Loks kom fram að í yfirlýsingu K um sjálfskuldarábyrgð hefði verið tekið fram að hún væri gerð af því tilefni að ábyrgð hefði vantað vegna væntanlegra lána. Þar sem fyrir lá að HS stofnaði ekki til skuldar við L vegna nýrra námslána eftir að ábyrgðin var veitt var K sýknaður af kröfu L.

L krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður málskotsnefndar L þar sem ákvörðun stjórnar L var felld úr gildi og skuld J vegna námslána samkvæmt tveimur skuldabréfum felld niður. Vanskil urðu á endurgreiðslu J á námsláni frá og með gjalddaga í mars 2009, en J gaf út sérstakt vanskilaskuldabréf í mars 2015. Deildu aðilar einkum um fyrningarfrest skuldarinnar og við hvaða tímamark skyldi miða í því sambandi. Fallist var á með J að bæði skuldabréfin hefðu orðið gjaldkræf tveimur árum eftir ákvörðuð námslok, sem var sama tímamark fyrir bæði skuldabréfin. Á hinn bóginn var fallist á það með L að honum hefði verið rétt að ráðstafa greiðslum J samkvæmt 8. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna fyrst inn á eldra lánið. Það væri meginregla kröfuréttar að þegar kröfuhafi ætti margar kröfur á hendur sama skuldara ætti skuldarinn val um inn á hvaða skuld hann ráðstafaði greiðslu hverju sinni. Léti skuldari engin fyrirmæli fylgja greiðslu sinni bæri að miða við að hann eftirléti kröfuhafa frjálst val um inn á hvaða skuld greiðslunni skyldi ráðstafað. Með því að greiða athugasemdalaust greiðsluseðla sem L sendi hefði J samþykkt í verki fyrirkomulag innheimtunnar. Á meðan J greiddi inn á námslán sitt í samræmi við fyrirmæli 8. gr. laga nr. 21/1992 hefði hvorugt skuldabréfanna verið í vanskilum. Þá var vísað til þess að krafa L væri samkvæmt skuldabréfi sem samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda fyrndist á 10 árum. Ekki var fallist á með J að rök stæðu til þess að fyrirmæli í 3. mgr. 9. gr. laga nr. 21/1992 um aðfararheimild yrðu lögð að jöfnu við ákvæði áðurgildandi laga um lögtaksrétt þannig að 4 ára fyrningarfrestur 3. töluliðar 3. gr. laga nr. 14/1905 yrði talinn gilda um kröfuna. Þótti ljóst að kröfur L samkvæmt báðum skuldabréfunum væru ófyrndar. Í því ljósi hefðu ekki verið efni til þess að víkja til hliðar loforði J um greiðslu samkvæmt vanskilaskuldabréfinu á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga svo sem gert hafði verið í úrskurði málskotsnefndar L. Með vísan til alls framangreinds var úrskurður málskotsnefndar L því felldur úr gildi.