Dómstólaleit

Á árinu 2015 var starf G sem yfirlæknir á heilsugæslustöð lagt niður. Ágreiningslaust var að G ætti rétt til biðlauna í tólf mánuði samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lög nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og að þau ættu samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laganna að samsvara óbreyttum launakjörum meðan hann starfaði sem yfirlæknir. Á hinn bóginn deildu aðilar um hvaða launaliðir féllu undir óbreytt launakjör í skilningi ákvæðisins. Í fyrsta lagi hélt G því fram að réttur hans til biðlauna næði til greiðslna vegna gæsluvakta. Mælt var fyrir um fyrirkomulag slíkra greiðslna í kjarasamningi. Var ekki talið að Í hefði fært fyrir því haldbær rök að skipan gæsluvakta G hefði verið breytt á því tímabili sem krafa hans tók til ef starf hans hefði ekki verið lagt niður. Hefðu greiðslur vegna gæsluvakta ekki verið háðar vinnuframlagi og yrðu því lagðar að jöfnu við samninga um fastar yfirvinnugreiðslur óháð vinnuframlagi. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefðu slíkar greiðslur verið taldar falla undir biðlaun. Var sá kröfuliður því tekinn til greina. Í öðru lagi krafðist G greiðslna fyrir unnin verk á gæsluvöktum en greitt var fyrir þau samkvæmt gjaldskrá. Talið var að þótt fjárhæð greiðslna fyrir slík verk hefðu hverju sinni ráðist af fjölda sjúklinga og fjölda læknisverka yrði á grundvelli þess fyrirkomulags sem gilti um greiðslur fyrir verkin að leggja það að jöfnu við samning um fastar yfirvinnugreiðslur sem féllu undir biðlaun. Hefði Í ekki fært fyrir því haldbær rök að G hefði ekki notið þessara greiðslna ef starf hans hefði ekki verið lagt niður. Var sá kröfuliður G því tekinn til greina. Í þriðja lagi deildu aðilar um hvort launaliðurinn vottorðagreiðslur á launaseðli G ætti að teljast til biðlauna. Talið var að fjárhæð greiðslna til heilsugæslulækna fyrir ritun læknisvottorða réðust af fjölda vottorða og umfangi þeirra hverju sinni og gæti fjárhæðin þannig verið mismunandi frá einum tíma til annars. Hins vegar yrði ekki fram hjá því litið að ritun læknisvottorða væri hluti af aðalstarfi heilsugæslulækna og þannig órjúfanlegur þáttur starfsskyldna þeirra sem greitt væri sérstaklega fyrir eftir nánar tilgreindu fyrirkomulagi. Það fyrirkomulag yrði að leggja að jöfnu við samning um föst viðbótarlaun sem hefðu í dómaframkvæmd Hæstaréttar verið talin falla undir biðlaun. Var ekki talið að Í hefði fært fyrir því haldbær rök að G hefði ekki notið þessara greiðslna ef starf hans hefði ekki verið lagt niður. Var sá kröfuliður því einnig tekinn til greina. Var Í því gert að greiða G umkrafða fjárhæð.

D höfðaði mál gegn lífeyrissjóðnum L og krafðist þess í fyrsta lagi að felld yrði úr gildi ákvörðun stjórnar L um að lífeyrir D skyldi miðast við launakjör forstjóra Landspítalans eins og þau voru ákvörðuð af kjararáði 23. febrúar 2010. Í öðru lagi að viðurkennt yrði að lífeyrir D skyldi frá 1. febrúar 2010 miðast við launakjör forstjóra Landspítalans eins og þau voru ákvörðuð af kjararáði 4. júlí 2008. Í þriðja lagi að viðurkennt yrði að lífeyrisgreiðslur samkvæmt öðrum kröfulið ættu frá sama degi að taka breytingum í samræmi við 3. mgr. 24. gr. laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. D hafði gegnt starfi forstjóra ríkisspítala fram til ársins 1995 og var ekki um það deilt að honum hefði verið heimilt að velja að lífeyrir hans yrði miðaður við laun forstjóra Landspítalans. D hóf töku lífeyris 1. febrúar 2010. Talið var að ákvörðun stjórnar L um að miða lífeyri D við ákvörðun kjararáðs um laun forstjóra Landspítalans 23. febrúar 2010 hefði ekki samræmst 2. og 6. mgr. 24. gr. laga nr. 1/1997, enda hefði borið að miða upphaflegan lífeyri D við laun forstjóra Landspítalans eins og þau voru við starfslok hans. Aftur á móti var ekki fallist á kröfu D um að miðað yrði við launakjör forstjóra Landspítalans eins og þau voru ákveðin af kjararáði 4. júlí 2008 þar sem ráðið hafði í ákvörðun sinni ekki greint milli launa fyrir dagvinnu og yfirvinnu. Í dómi Hæstaréttar kom síðan fram að D hefði samkvæmt 1. mgr. 35. gr. laga nr. 1/1997 haft val um það hvort lífeyrisgreiðslur til hans breyttust til samræmis við breytingar sem yrðu á launum er á hverjum tíma væru greidd forstjóra Landspítalans eða hvort þær skyldu breytast samkvæmt ákvæðum 3. mgr. 24. gr. laganna. Veldi D síðari kostinn yrði hann að hlíta því sem fram kæmi í 4. mgr. 28. gr. laganna um að miða bæri lífeyri hans við breytingar á launum fyrir það starf til ársloka 1996 en eftir það breyttist lífeyririnn í samræmi við meðalhækkanir á launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu samkvæmt 3. mgr. 24. gr., sbr. 3. mgr. 28. gr. laganna. Var L því sýknaður af þeirri kröfu D að viðurkennt yrði að lífeyrisgreiðslur til hans, sem miðast skyldu við launakjör forstjóra Landspítalans eins og þau voru ákveðin af kjararáði 4. júlí 2008, ættu frá og með 1. febrúar 2010 að taka breytingum í samræmi við 3. mgr. 24. gr. laga nr. 1/1997.

J starfaði sem prófessor við H og voru launakjör hans ákvörðuð af kjaranefnd. Auk fastra launa átti J þess kost að sækja um úthlutun úr ritlauna- og rannsóknasjóði prófessora, en sjóðurinn naut framlaga frá ríkissjóði sem nam tilteknu hlutfalli af föstum launum prófessora við H. Fallist var á með J að óheimilt hafi verið að draga tiltekin launatengd gjöld frá þeirri fjárhæð sem hann hafði fengið úthlutað úr sjóðnum.

L krafðist þess fyrir Félagsdómi að viðurkennt yrði að félagsmenn hans, sem störfuðu við heilsugæslustöðvar og tækju laun samkvæmt tilgreindum úrskurði kjaranefndar, hefðu sjálfir val um hvort þeir tækju föst mánaðarlaun eða samsett laun. Var ágreiningur milli málsaðila um skilning á umræddum úrskurði nefndarinnar. Fyrir lá að heilsugæslulæknar féllu utan laga nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og voru seldir undir úrskurðarvald kjaranefndar að lögum með laun sín og starfskjör, þegar sú ákvörðun var tekin sem deilt var um í málinu. Var talið, að samkvæmt því félli það utan valdsviðs Félagsdóms, eins og það væri afmarkað samkvæmt lögum 94/1986, að dæma um þann ágreining sem uppi var í málinu. Var því staðfest frávísun málsins frá Félagsdómi.

Í héraðsdómi var meginmálsástæðu J hafnað og Í sýknað af kröfu hans en H var sýknaður vegna aðildarskorts. Talið var að á skorti að héraðsdómari hefði tekið rökstudda afstöðu til annarra málsástæðna, sem J byggði kröfur sínar á og ekki var heldur tekin afstaða til varakröfu hans. Var dómurinn því haldinn þeim annmörkum að óhjákvæmilegt var talið að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til munnlegs flutnings og dómsálagningar að nýju.

F krafðist að viðurkennt yrði að þeir prófessorar við Háskóla Íslands sem heyrðu undir ákvörðun kjaranefndar og greiddu eða hefðu greitt lífeyrisiðgjöld til starfsloka til B-deildar L samkvæmt lögum nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins ættu frá starfslokadegi rétt á lífeyri sem tæki mið af heildarmánaðarlaunum þeirra fyrir dagvinnu, þ.e. dagvinnu að viðbættum einingum fyrir fasta yfirvinnu samkvæmt skilgreiningu kjaranefndar í úrskurði hennar 2. júlí 1998, enda greiddu prófessorarnir frá 1. janúar 1998 til starfsloka 4% lífeyrisiðgjald til viðbótar af greiðslum fyrir þessa föstu yfirvinnu sem ekki hefði verið dregið af launum þeirra. Í héraðsdómi var tekið fram að ekki hefði verið hnekkt því mati kjaranefndar að hluti af vinnu prófessora yrði ekki látinn í té á hinum daglega vinnutíma en væri þó þáttur í venjubundnu starfi þeirra. Var talið að þó svo að kjaranefnd hefði talið að starfinu fylgdi yfirvinna sem rétt væri að launa og greiða fyrir alla mánuði ársins án þess að sýnt væri fram á að vinna þessi væri unnin utan hins venjulega vinnutíma eða jafnvel innt af hendi á dagvinnutíma væri ekki þar með verið að launa fyrir dagvinnu. Var því ekki fallist á að greiðslur fyrir fasta yfirvinnu hefðu verið þess eðlis að skylt væri að líta á þær sem hluta af launum fyrir dagvinnu er veitti rétt til eftirlauna á grundvelli laga nr. 1/1997. Með vísan til forsendna héraðsdóms og þess að F væri réttur aðili að málinu var hann staðfestur.

H og prófessorar við viðskipta- og hagfræðideild skólans kröfðust þess að tveir úrskurðir kjaranefndar frá maí 2001 og febrúar 2002 um aukastörf prófessora við MBA nám á vegum deildarinnar yrðu felldir úr gildi. Í málinu lá fyrir að kjaranefnd teldi að hún hefði komið til móts við sjónarmið H og prófessoranna í úrskurði sínum frá desember 2001 þar sem ákvæði um yfirvinnuþak hefði verið rýmkað verulega. Með vísan til 2. mgr. 8. gr. og 1. mgr. 11. gr. laga nr. 120/1992 um Kjaradóm og kjaranefnd var talið ótvírætt að kjaranefnd bæri að meta hvort kennslustörf prófessora við viðskipta- og hagfræðideildar H við MBA nám teldust hluti aðalstarfs þeirra eða hvort þau væru þess eðlis að launa bæri þau sérstaklega. Í málinu yrði hins vegar ekki framhjá því litið að löggjafinn hefði ákveðið H verulegt sjálfstæði eins og fram kæmi í lögum nr. 41/1999 um Háskóla Íslands. Þannig hefði stjórn skólans víðtækar heimildir varðandi skipulag og framkvæmd endurmenntunarnáms innan hans og hefði löggjafinn m.a. gengið út frá því að fjárhagsgrundvöllur þess yrði annar en gilti um hið almenna nám innan skólans. Var talið að fram væru komin gild rök fyrir því að kennslustörf prófessora við umrætt MBA nám væri viðbót við regluleg störf þeirra hjá viðskipta- og hagfræðideild. Að öllu virtu þótti sú ákvörðun H að þessi störf prófessoranna skyldu falla utan marka aðalstarfs þeirra sem og aðrar ákvarðanir varðandi framkvæmd námsins eiga sér stoð í lögum nr. 41/1999. Var fallist á að ekki hefði verið tekið tillit til þessa í úrskurðum kjaranefndar og samkvæmt því og að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans um að fella úrskurðina úr gildi staðfest.

H gegndi embættisstörfum í þjónustu ríkisins frá 1945 til 1985, er hann hóf töku eftirlauna úr Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins (L) á grundvelli launa fyrir starf sem forstöðumaður Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins (RB), er hann gegndi um 20 ára skeið. Höfðaði H mál gegn L og til vara L og íslenska ríkinu og krafðist þess að viðurkennt yrði að eftirlaun hans tækju mið af reglubundnum heildarlaunum eftirmanns hans hjá RB auk þess sem hann krafðist greiðslu vangoldinna eftirlauna. Ekki var talið að skilja bæri ákvæði 3. mgr. 12. gr. laga nr. 29/1963, sem í gildi voru meðan H átti aðild að sjóðnum sem starfsmaður, þannig að upphæð ellilífeyris skyldi vera hlutfall af öllum launum vegna starfsins hverju nafni sem þau nefndust. Var ekki fallist á að reglubundnar greiðslur fyrir yfirvinnu til forstjóra RB hafi eðlis síns vegna verið tengdar föstum embættislaunum með þeim hætti, að skylt væri að líta á þær sem hluta af launum fyrir dagvinnu, sem veitt hefðu rétt til eftirlauna. Var einnig litið til þess að framkvæmd reglna um iðgjöld L og ákvörðun eftirlauna úr sjóðnum hafi legið ljós fyrir allan þann tíma, sem hinar reglubundnu greiðslur voru við lýði. Hefðu greiðslurnar ótvírætt verið ákvarðaðar forstjóranum á þeim grundvelli að þær hefðu hvorki áhrif á iðgjöld né eftirlaun, og hafi svo einnig verið um hliðstæðar greiðslur til annarra ríkisstarfsmanna á sama tíma. Voru L og íslenska ríkið sýknuð af kröfum H.