Dómstólaleit

Hinn 29. september 2008 ákvað F að stöðva tímabundið viðskipti með fjármálagerninga GB hf. Þann sama dag komust helstu eigendur GB hf. og ríkisstjórn íslands að samkomulagi um að ríkissjóður legði félaginu til nýtt hlutafé og yrði þannig eigandi 75% hlutafjár í því. Hinn 30. september 2008 opnaði F aftur fyrir viðskipti með fjármálagerninga GB hf. og þann sama dag keypti G hlutabréf í félaginu. Að morgni 6. október sama ár ákvað F aftur að stöðva tímabundið viðskipti með fjármálagerninga GB hf., en þá um kvöldið voru samþykkt á Alþingi lög nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Hinn 7. október 2008 tók F yfir vald hluthafafundar í GB hf., vék stjórn félagsins frá og setti yfir það skilanefnd. G krafðist þess að Í, F og K hf. yrði gert að greiða sér skaðabætur sem næmu fjárhæð þeirri sem hann greiddi fyrir hlutabréfin í GB hf. 30. september 2008. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að í tilkynningum um samkomulag GB hf. og ríkisstjórnarinnar hefði komið fram að hluthafafundur í GB hf. þyrfti að samþykkja ráðstöfunina. Ekki hefði verið einsýnt hvernig niðurstaðan yrði um þetta á hluthafafundi. Er F hefði opnað á ný fyrir viðskipti með fjármálagerninga GB hf. hefði komið fram að þeir hefðu verið settir á athugunarlista. Þá hefði Í þurft að afla sérstakrar lagaheimildar fyrir ráðstöfuninni, sbr. 41. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 21. gr. laga nr. 88/1997 um fjárreiður ríkisins. Var það mat Hæstaréttar að G hefði ekki mátt leggja traust á að Í væri í raun orðinn eða með vissu að verða eigandi meiri hluta hlutafjár í GB hf. og af þeim sökum væri áhætta af kaupunum takmörkuð. Þvert á móti hefði G tekið augljósa og stórfellda áhættu með kaupunum sem Í, F og K hf. gætu enga ábyrgð borið á, enda hefði ekki verið sýnt fram á að F eða K hefði á þessum tíma borið að girða fyrir viðskipti með hlutabréf í GB hf. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í, F og K hf.

Í málinu krafðist B þess að krafa hans við slit K yrði viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var krafa B byggð á fjórum lánssamningum sem K hafði upphaflega gert við D og nam höfuðstóll þeirra samtals 1.300.000.000 evrum. Í málinu hélt B því fram að áðurgreindir samningar sem krafa hans byggðist á væru í raun samningar um innstæður í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, eins og hún var fyrir breytingu sem varð á henni með lögum nr. 79/2012, en skv. 6. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., hinna svokölluðu neyðarlaga, sbr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, skyldu innstæður njóta forgangs skv. 112. gr. laga nr. 21/1991. Í dómi Hæstaréttar kom fram að lög nr. 98/1999 hefðu verið sett til að fullnægja þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands samkvæmt EES-samningnum og leiða hér á landi í lög efni tilskipana 94/19/EB og 97/9/EB. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 skyldi skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við ætti, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Af því leiddi að skýring hugtaksins innstæða í tilskipun 94/19/EB gæti skipt máli þegar skorið væri úr um hvort fé samkvæmt lánssamningunum teldist innstæða í skilningi 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999. Í dómi réttarins í máli nr. 169/2011 hefði reynt á skýringu hugtaksins „innstæða“ í 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999. Af þeim dómi, svo og ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins sem aflað var undir rekstri þess máls, og með vísan til 3. mgr. laga nr. 2/1993, mátti ráða að krafa B uppfyllti skilyrði til að teljast vera innstæða í rýmri merkingu ákvæðisins, eins og hugtakið var skýrt í ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins í því máli. Á hinn bóginn var talið að löggjafanum hefði verið heimilt að undanþiggja tryggingarvernd, „skuldabréf, víxla og aðrar kröfur sem útgefnar voru af viðskiptabanka eða sparisjóði í formi verðbréfa“, líkt og 2. málsliður 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 kvað á um fyrir breytinguna. Var talið að lánssamningarnir, sem um ræddi í málinu, væru verðbréf í skilningi ákvæðisins og að kröfur á grundvelli þeirra væru samkvæmt því undanskildar tryggingarvernd samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999. Leiddi því af 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 með áorðnum breytingum að rétthæð kröfu B við slit K réðist ekki af 112. gr. laga nr. 21/1991, heldur 113. gr. þeirra. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.