Dómstólaleit

V krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu E ehf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir er flugeldur sem V hafði keypt hjá E ehf. sprakk í höndum hans. Í dómi Hæstaréttar var talið nægilega sannað að kúla efst á flugeldinum hefði fallið af skömmu eftir að V bar eld að honum í því skyni að skjóta á loft.Var talið ósannað að orsökin hefðu verið rakin til atvika sem V bæri ábyrgð á og talið að flugeldurinn hefði verið haldinn ágalla í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð og að á þeim ágalla bæri E ehf. ábyrgð. Á hinn bóginn var talið að ekki yrði komist hjá því að virða V til stórkostlegs gáleysis að handleika hluta af flugeldinum með logandi vindil í annarri hendi. Var því talið rétt að hann bæri tjón sitt að hálfu, sbr. 9. gr. laga nr. 25/1991.

B höfðaði mál gegn L og krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda L á líkamstjóni sem B varð fyrir þegar hluti skottertu sem hann kveikti í skaust í andlit hans með þeim afleiðingum að hann missti sjón á hægra auga. Hélt B því fram að L, sem teldist framleiðandi tertunnar og jafnframt dreifingaraðili hennar, bæri hlutlæga ábyrgð vegna þess tjóns sem rakið yrði til ágalla á tertunni, sbr. 6. gr. laga nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð. Í dómi Hæstaréttar kom fram að allar leiðbeiningar á tertunni hefðu samrýmst þeim kröfum sem gerðar væru til leiðbeininga í reglugerð nr. 952/2003 um skotelda að því undanskildu að ekki voru leiðbeiningar um að öryggisfjarlægð væri 25 metrar. Þar sem leiðbeiningarnar hefðu ekki verið jafn ítarlegar og ákvæði reglugerðarinnar mæltu fyrir um var talið að ágalli hefði verið á tertunni í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 25/1991 og að á þeim ágalla bæri L ábyrgð. Á hinn bóginn yrði ráðið af framburði vitna að B hefði ekki farið eftir þeim leiðbeiningum sem voru á tertunni og hann kvaðst hafa lesið áður en hann kveikti í henni en þær hefðu gefið honum tilefni til ríkrar aðgæslu meðal annars um að víkja vel frá tertunni. Þess í stað hefði hann staðið yfir tertunni og fært hana til eftir að hann kveikti í henni. Með þeirri háttsemi hefði hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og yrði því talinn meðábyrgur að slysinu. Var því talið rétt að hann bæri tjón sitt að hálfu, sbr. 9. gr. laga nr. 25/1991.

Í varð fyrir líkamstjóni í ágúst 2003 við það að skrúfa í sundur sælgætisúða sem var í lítilli plastflösku og taka sopa af sælgætisvökva með þeim afleiðingum að henni svelgdist á og hluti af vökvanum barst í lungu hennar. Móðir Í hafði keypt sælgætisúðann í söluturni B en varan var flutt inn af C. Í málinu krafðist Í skaðabóta sameiginlega úr hendi B og C og reisti hún kröfu sína aðallega á ákvæðum laga nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð. Í málinu var lagt til grundvallar að sýrustig vökvans hafi leitt af sér fyrirsjáanlega hættu á að þeim, sem fengi hann í fljótandi formi í munninn, myndi svelgjast á með þeim afleiðingum að vökvinn bærist um öndunarfærin niður í lungu. Umbúðir utan um sælgætisúðann voru með þeim hætti að auðvelt var fyrir fimm ára gamalt barn að opna þær og súpa á vökvanum. Á umbúðunum voru aðvaranir á ensku þar sem einskis var getið um að varast ætti að taka flöskuna í sundur á meðan vökvi væri í henni eða að hættulegt gæti verið að súpa af vökvanum. Með hliðsjón af þessu ásamt því að um sælgæti væri að ræða sem ætlað var börnum var talið að sælgætisúðinn hafi verið haldinn ágalla í skilningi 5. gr. laga nr. 25/1991. Samkvæmt 6. gr. laganna bæri C ábyrgð sem framleiðandi í skilningi 2. mgr. 4. gr., en B samkvæmt 10. gr. laganna, þar sem kveðið væri á um að dreifingaraðili bæri ábyrgð á skaðsemistjóni beint gagnvart tjónþola. Ekki var fallist á með B og C að í þessum ákvæðum fælist þversögn, enda gerðu þau nauðsynlegan greinarmun á framleiðanda og dreifingaraðila í skilningi laganna, sem skipti sköpum um það á hvern tjón felli að endingu ef fleiri en tveir bæru ábyrgð á því, sbr. 11. gr. laganna. Þá væri einnig ljóst af orðum 10. og 11. gr. laganna að dreifingaraðila væri ætlað að bera fulla ábyrgð á tjóni með framleiðanda gagnvart tjónþola og að dreifingaraðili losnaði ekki undan henni sökum þess að tjónþoli ætti þess kost að leita skaðabóta úr hendi framleiðanda. Hvað varðaði þá málsástæðu B að 10. gr. laga nr. 25/1991 væri andstæð tilskipun nr. 85/374/EBE um samræmingu á lögum og stjórnvaldsfyrirmælum í aðildarríkjum vegna skaðsemisábyrgðar á gölluðum vörum kemur fram í dómi Hæstaréttar að gæta yrði að því að tilskipunin hefði ekki lagagildi hér á landi. Orð 10. gr. laga nr. 25/1991 um beina ábyrgð dreifingaraðila á skaðsemistjóni gagnvart tjónþola hefðu ótvíræða merkingu og gæfu ekkert svigrúm til að hliðra þeirra ábyrgð með skýringu samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993. Samkvæmt þessu var fallist á B og C bæru óskipta ábyrgð á tjóni Í.

M varð alvarlega veik vegna aukaverkana sem hún hlaut af töku lyfsins Lamictal á árinu 2000 og var henni metinn 50% miski og 65% varanlega örorka vegna þessa. Í málinu krafðist hún bóta óskipt úr hendi G og L þar sem félögin bæru hlutlæga ábyrgð á tjóni hennar samkvæmt lögum nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð, sem og sakarábyrgð samkvæmt almennu skaðabótareglunni. Við meðferð málsins í héraði var sakarefni skipt og var í þessum þætti málsins aðeins fjallað um ágreining um skaðabótaskyldu G og L. G var handhafi markaðsleyfis á Íslandi fyrir umrætt lyf og annaðist að auki tiltekin verkefni, sem tengdust verslun með lyfið. L flutti lyfið inn og dreifði því til smásala samkvæmt samningi við erlendan framleiðanda þess. Taldist því hvort félag um sig hafa annast sinn þáttinn í innflutningi og sölu lyfsins, þar sem starfsemi hvors um sig væri forsenda þess að lyfið væri selt á markaði. Var því lagt til grundvallar að bæði félögin teldust framleiðendur þess í merkingu 2. mgr. 4. gr. laga nr. 25/1991. Fyrir lá að aukaverkanir þær sem M varð fyrir voru þekktar og höfðu verið skráðar í sérlyfjaskrá. Var talið að þó ekki yrði slegið föstu að allar sömu upplýsingarnar hefðu þurft að koma fram á fylgiseðli með lyfinu og fram kæmu í sérlyfjaskrá væri ljóst að leiðbeiningar á fylgiseðli hafi átt að vera auðskildar og ítarlegar um einkenni allra aukaverkana lyfja til að gera notendum þeirra unnt að varast hættuna. Upplýsingar á fylgiseðli með Lamictal, sem M fékk í hendur, hafi ekki verið jafn ítarlegar og ákvæði reglugerða gerðu ráð fyrir og hafi að auki ekki verið á íslensku. Var því talið að ágalli hafi verið á lyfinu í merkingu 5. gr. laga nr. 25/1991. Ekki var talið að sýnt hefði verið fram á að mistök hefðu orðið við sjúkdómsgreiningu M sem aukið hefðu á tjón hennar. Þá hafði sú fullyrðing M að læknir sá sem ávísaði lyfinu til hennar hefði ekki varað hana við þessum tilteknu aukaverkunum ekki verið hrakin og var því ekki sýnt fram á að M ætti að einhverju leyti sjálf sök á tjóni sínu. G og L voru því talin bera óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni M á grundvelli laga nr. 25/1991 um skaðsemisábyrgð .

H og Ý keyptu ófryst kjúklingalæri frá R í apríl 1999 og óku í sumarbústað við Flúðir, þar sem lærin voru elduð fyrir samkvæmi sem þar var. Lærin voru matreidd á grilli og neyttu H og Y þeirra ein. Umbúðir kjötsins voru merktar á þann hátt að þeim sem matreiddu það bæri annaðhvort að gegnumsteikja það eða sjóða. Nokkrum dögum síðar veiktust þau H og Ý og í ljós kom að þau höfðu smitast af kampýlóbakter sýkli. Höfðuðu þau mál gegn R til greiðslu skaðabóta og héldu því fram að R hafi verið kunnugt um sýkinguna og því hafi merkingin á vörunni verið ófullnægjandi. Talið var að H og Ý bæru sönnunarbyrði um ágalla vörunnar og um orsakatengsl milli ágalla og tjóns, sbr. lög um skaðsemisábyrgð. Í málinu lá fyrir rannsókn frá ágúst 1999 þar sem fram kom að þá var kampýlóbaktermengun óvenjumikil hjá framleiðendum kjúklinga og jafnframt lá fyrir að R hafi átt við þetta vandamál að stríða í framleiðslu sinni í verulegum mæli. Heilbrigðisyfirvöld höfðu einnig látið málið til sín taka þá um haustið og hvatt til þess að almenningur yrði upplýstur um smithættu matvæla og hvernig koma mætti í veg fyrir smit. Ekkert lá fyrir í málinu um umfang kampýlóbaktersýkingar í apríl 1999 eða aðvaranir heilbrgiðisyfirvalda þar að lútandi. Þá höfðu H og Ý ekki skorað á R að leggja fram upplýsingar, sem varpað gætu ljósi á hvaða vitneskju hann hafi þá búið yfir um mengunina. Ágreiningslaust var talið, að væri umræddum leiðbeiningum fylgt kæmi sýking kjúklinga af kampýlóbakter ekki að sök, þar sem bakterían hefði lítið hitaþol. Eins og málið var lagt fyrir dóminn þótti ekki nægjanlega í ljós leitt af hálfu H og Ý að R hefði mátt vita að svo mikill hluti kjúklingaframleiðslu hans væri sýktur í apríl 1999 að honum hafi borið að vara neytendur sérstaklega við og skora á þá að fylgja leiðbeiningunum fast eftir. Var því ekki talið að H og Ý hafi tekist að sanna að varan hafi verið haldin ágalla í merkingu laga um skaðsemisábyrgð. Var R því sýknaður.

Dýralæknirinn G sprautaði hest í eigu K með vítamínlyfi og féll hesturinn þá dauður niður. Í máli sem K höfðaði á hendur G til greiðslu skaðabóta, þótti ekkert komið fram sem veitti ástæðu til að draga í efa að réttu lyfi hefði verið sprautað í hestinn eða lyfið hefði skaðlega eiginleika. Þá var talið að K yrði að bera halla af því að ekki var gerð ítarlegri rannsókn á dauða hestsins en raun bar vitni og þóttu ekki vera rök fyrir því að víkja frá þeirri almennu reglu að tjónþola bæri að sanna að tjón hans yrði rakið til atvika sem vörðuðu skaðabótaskyldu. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu G af kröfum K staðfest.