Dómstólaleit

Í málinu krafðist Þ hf. þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í á tjóni af því að aflahlutdeild í gulllaxi hefði ekki verið úthlutað til hans á grundvelli veiðireynslu sem hann hafði öðlast á nánar tilgreindum tímabilum. Reisti Þ hf. kröfur sínar á því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða verið skylt að úthluta skipum í eigu sinni aflahlutdeild í gulllaxi fyrir fiskveiðiárið 2009/2010 áður en það hófst eða í síðasta lagi vorið 2010 eftir að ráðherra tók ákvörðun um að stöðva veiðar á tegundinni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt fyrrnefndu ákvæði gæti ráðherra, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar, ákveðið með reglugerð þann heildarafla sem veiða mætti á ákveðnu tímabili úr einstökum stofnum ef nauðsynlegt væri talið að takmarka veiðar á þeim. Einnig hefði ráðherra heimild til þess á grundvelli annars málsliðar 2. mgr. 7. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands að ákveða að veiðar úr tilteknum nytjastofni, sem ekki væri stjórnað með skiptingu heildarafla samkvæmt framansögðu, væru háðar leyfi Fiskistofu, svo sem vegna óvissu um veiðiþol stofnsins. Samkvæmt reglugerð nr. 717/2000 um veiðar á gulllaxi væru togveiðar á gulllaxi óheimilar nema að fengnu leyfi Fiskistofu og gæti ráðherra falið henni að fella öll slík leyfi úr gildi væri talin ástæða til að takmarka veiðarnar. Ekki var fallist á með Þ hf. að reglugerðin ætti sér ekki stoð í lögum nr. 79/1997 og að ráðherra hefði gengið lengra með setningu hennar en lögin heimiluðu. Með hliðsjón af skýrslum Hafrannsóknarstofnunar um nytjastofna sjávar og aflahorfur var talið að slík óvissa hefði ríkt um veiðiþol gulllaxstofnsins á árunum 2009 og 2010 að ráðherra hefði við þær aðstæður verið heimilt að beita áfram þeirri aðferð við stjórnun veiða á gulllaxi að þær skyldu háðar leyfum Fiskistofu, sem felld yrðu úr gildi ef nauðsyn bæri til að takmarka veiðarnar til að tryggja viðgang stofnsins. Samkvæmt því hefðu umræddar ákvarðanir ráðherra árin 2009 og 2010, sem hefðu verið almenns eðlis og teknar á málefnalegum grunni, átt sér viðhlítandi lagastoð. Var því hafnað þeirri málsástæðu Þ hf. að með þeim hefði verið brotið gegn fyrirmælum 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Var Í sýknað af kröfum Þ hf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Þ gegn Í var vísað frá dómi á þeim grundvelli að Þ hefði ekki sýnt fram á að hann ætti lögvarða hagsmuni af úrlausn um þær kröfur sem hann hafði uppi um viðurkenningu á skaðabótaskyldu Í, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ágreiningur aðila snerist um það hvenær ráðherra hafi verið skylt að lögum að ákveða þann heildarafla sem veiða mætti af gulllaxi. Taldi Þ að skylt hefði verið að úthluta heildarafla fyrr en gert var og að umrætt athafnaleysi hefði valdið honum tjóni. Í dómi Hæstaréttar kom fram að óumdeilt væri að aflahlutdeild í gulllaxi fæli í sér fjárhagsleg verðmæti fyrir útgerðir þeirra fiskskipa sem úthlutun fengju. Þá hefði Í ekki mótmælt útreikningum Þ á aflahlutdeild þeirri, sem hann taldi sig hafa átt rétt á að fá úthlutað, miðað við þau tímabil aflareynslu sem hann lagði til grundvallar kröfum sínum. Auk þessa mætti af málatilbúnaði Þ ráða að hann teldi fjárhagslegt tjón sitt nema mismuninum á framlegð þeirrar aflahlutdeildar, sem honum var úthlutað, og þeirri sem hann hefði notið ef ráðherra hefði ákveðið að úthluta henni fyrr en gert var. Með vísan til þessa taldi Hæstiréttur að aðalkrafa og tvær fyrri varakröfur Þ fullnægðu áskilnaði fyrrgreinds lagaákvæðis um lögvarða hagsmuni. Af þessum sökum var lagt fyrir héraðsdóm að taka þær kröfur til efnisúrlausnar. Þriðju varakröfu Þ var aftur á móti vísað frá dómi sökum vanreifunar.